Πώς βρέθηκε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής στην έρημο και πώς επιβίωσε εκεί

Η επόμενη μέρα των Θεοφανείων είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Βαπτιστή Ιωάννη. Από το Ευαγγέλιο γνωρίζουμε λίγα πράγματα για τη ζωή του προτού αρχίσει να κηρύττει. Γνωρίζουμε μόνο ότι έζησε πολλά χρόνια στην έρημο, όπου ακολουθούσε έναν εξαιρετικά ασκητικό τρόπο ζωής. Ας προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε μερικές λεπτομέρειες για τη διαμονή του Ιωάννη του Προδρόμου μακριά από τον πολιτισμό.

Ας ξεκινήσουμε από την αρχή: πώς βρέθηκε ο Ιωάννης στην έρημο;

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, 16ος αιώνας icons.pstgu.ru Υπάρχουν διάφορες εκδοχές ως προς αυτό. Σύμφωνα με μία από αυτές, τον μελλοντικό προφήτη, από τότε που ήταν βρέφος, τον έκρυψαν εκεί οι γονείς του, Ζαχαρίας και Ελισάβετ, επειδή φοβόντουσαν τις διώξεις του βασιλιά Ηρώδη, ο οποίος είχε διατάξει να σκοτωθούν όλα τα αρσενικά βρέφη στη Βηθλεέμ και τα περίχωρά της. Ωστόσο, αυτός ο θρύλος δεν επιβεβαιώνεται από την παράδοση της Εκκλησίας.

Μια άλλη εκδοχή συμφωνεί με τις προφητείες περί του Ιωάννη, τις οποίες μεταφέρει ο ευαγγελιστής Λουκάς και οι οποίες είχαν γίνει από τον αρχάγγελο Γαβριήλ και τον Ζαχαρία. Σύμφωνα με αυτήν, ο Ιωάννης εκ γενετής ήταν Ναζωραίος, δηλαδή άνθρωπος αφιερωμένος στον Θεό και που ακολουθεί πολύ αυστηρό, ασκητικό τρόπο ζωής. Επιπλέον, ως κληθείς σε ιδιαίτερη αποστολή, από μικρή ηλικία βρισκόταν υπό την ιδιαίτερη καθοδήγηση του Θεού. Ακολουθώντας το θέλημα του Θεού, (σύμφωνα με ορισμένες πηγές, μετά το θάνατο των γονιών του, ο οποίος επήλθε τότε που ο Ιωάννης ήταν παιδί) αποσύρθηκε μόνος του στην έρημο, όπου και παρέμεινε «ἕως ἡμέρας ἀναδείξεως αὐτοῦ πρὸς τὸν ᾿Ισραήλ» (Λκ 1:80), δηλαδή μέχρι που να αρχίσει τη δημόσια δράση του.

Τι έρημος ήταν αυτή;

Πρόκειται για την Ιουδαϊκή έρημο. Καλύπτει έκταση περίπου 1500 τετραγωνικών χιλιομέτρων και εκτείνεται ανατολικά από τα Όρη της Ιουδαίας, όπου βρίσκεται η Ιερουσαλήμ, μέχρι τις δυτικές ακτές της Νεκράς Θάλασσας. Το κλίμα στην έρημο είναι ξηρό, με την μεγαλύτερη ξηρασία να παρατηρείται στα ανατολικά της ερήμου, όπου πιθανότατα και ασκήτευε ο Ιωάννης.

Η Έρημος της Ιουδαίας. Φωτογραφία: יעקב - Own work, CC BY-SA 4.0 Wikipedia

Ο Άγγλος αρχαιολόγος Τζορτζ Σμιθ, που έζησε στα μέσα του 19ου αιώνα, περιγράφει την έρημο ως φούρνο που καίει, μια άγονη επιφάνεια καλυμμένη με κίτρινη άμμο και θρυμματισμένο ασβεστόλιθο. Το ανάγλυφο της ερήμου είναι διαμελισμένο από γυμνά βράχια με απότομους γκρεμούς και ξηρές κοίτες ποταμών. Στα βράχια παρατηρούνται σπηλιές, όπου από τα αρχαία χρόνια έβρισκαν καταφύγιο οι ερημίτες.

Φυτά στην Έρημο της Ιουδαίας. Φωτογραφία: deror_avi - Own work, CC BY-SA 3.0 Wikipedia

Πράγματι, είναι πολύ λίγα τα σημάδια ζωής εδώ: μόνο έχιδνες και σκορπιοί σέρνονται, και σε σπάνιες οάσεις μπορεί κανείς να συναντήσει ύρακα των βράχων που μοιάζει με κουνέλι, αγριοκάτσικα και αραβικές πέρδικες της ερήμου. Από βλάστηση υπάρχουν μόνο ξηρά χόρτα και θάμνοι που δεν χρειάζονται πότισμα.

Τι έτρωγε, πού κοιμόταν και τι φορούσε ο Ιωάννης;

Ο Ιωάννης έτρωγε μόνο ακρίδες (σύμφωνα με τη μία εκδοχή πρόκειται για το έντομο ακρίδες, σύμφωνα με την άλλη είναι ένα είδος φυτών που κατανάλωναν οι φτωχότεροι της περιοχής) και άγριο μέλι (μέλι από άγριες μέλισσες που ζούσαν στα βράχια είτε χυμό δέντρων). Όσον αφορά το νερό, αυτό ήταν δυνατό να αναζητηθεί σε βραχώδεις κοιλότητες. Την άνοιξη, εμφανίζονταν ρυάκια και σε πιο ξηρές περιοχές της ερήμου, μόνο που αυτά στέρευαν σύντομα.

Φωτογραφία: Sarah Murray from South Bend, IN, USA - 16393, CC BY-SA 2.0, Wikipedia

Ο προφήτης φορούσε ρούχα από τρίχες καμήλας και δερμάτινη ζώνη. Η τρίχα της καμήλας είναι μακριά, παχιά και αγκαθωτή. Από αυτήν ράβονταν ο σάκκος, πένθιμο ρούχο, το οποίο αναφέρεται συχνά στην Παλαιά Διαθήκη ως σύμβολο πένθους: έναν τέτοιο σάκκο, για παράδειγμα, έραψε ο Ιώβ για τον εαυτό του, μετά την απώλεια της περιουσίας, των παιδιών και της υγείας του (Ιώβ 16:15). Είναι ενδιαφέρον ότι, παρά το γεγονός ότι οι καμήλες διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στη ζωή των αρχαίων Εβραίων – αυτές χρησιμοποιούνταν ως μέσο μεταφοράς και για άλλες ανάγκες – θεωρούνταν ακάθαρτα ζώα. Σύμφωνα με την άποψη ορισμένων Πατέρων της Εκκλησίας, όπως για παράδειγμα του Αγίου Αμβροσίου Μεδιολάνων, ο Ιωάννης, φορώντας ακάθαρτα ρούχα, προανήγγειλε έτσι την έλευση του Χριστού, ο οποίος κατάργησε τις τελετουργικές διακρίσεις μεταξύ ακάθαρτου και καθαρού που υπήρχαν στον Ιουδαϊσμό.

Φωτογραφία: Daniel Capilla from Málaga, España. Semillas de algarrobo, CC BY-SA 2.0, Wikipedia

Ζώντας στην έρημο, ο Ιωάννης επανέλαβε το κατόρθωμα των παλαιοδιαθηκικών προγόνων του. Εδώ ασκήτευε και ο προφήτης Ηλίας, με τον οποίο ο ίδιος ο Χριστός συγκρίνει τον Ιωάννη: «λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι ᾿Ηλίας ἤδη ἦλθε, καὶ οὐκ ἐπέγνωσαν αὐτόν» (Μτ. 17:12). Από την Αγία Γραφή γνωρίζουμε ότι ο Ηλίας, όπως και ο Ιωάννης, ήταν «ζώνην δερματίνην περιεζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ» (Δ΄ Βασ. 1:8). Στην έρημο, ο Ηλίας διανυκτέρευε σε μια σπηλιά (Γ΄ Βασ. 19:9), ενώ μερικές φορές μπορούσε να κοιμηθεί κάτω από Ραθμέν (άρκευθο) (Γ΄ Βασ. 19:4-5) – ένα κωνοφόρο φυτό ύψους 1,5-3 μέτρων, σχεδόν η μόνη πηγή σκιάς στην περιοχή. Πιθανότατα, σε παρόμοια μέρη μπορούσε να κοιμάται και ο Ιωάννης.

***

Μετά από περίπου τριάντα χρόνια ζωής στις σκληρές συνθήκες της ερήμου της Ιουδαίας, ο Ιωάννης άρχισε να κηρύττει τον Χριστό. Η όλη εμφάνιση του προφήτη, τα απλά, μερικές φορές σκληρά λόγια του προς τον λαό, η φλογερή πίστη του και η μεγάλη αποστολή στην οποία αφιέρωσε τη ζωή του, ενέπνεαν εμπιστοσύνη στους ανθρώπους. Σε σύντομο χρονικό διάστημα ο Ιωάννης έγινε ο πιο γνωστός, δημοφιλής και ο άνθρωπος-αυθεντία στην Ιουδαία. Οι συμπατριώτες του έρχονταν κατά εκατοντάδες στον Ιορδάνη και, ως ένδειξη μετάνοιας, στην οποία τους καλούσε ο προφήτης, βυθίζονταν στα ύδατα του Ιορδάνη.

Η εμφάνιση του Χριστού στον λαό, του Αλέξανδρου Ιβανόβ, 1850

Τα χρόνια των δοκιμασιών στην έρημο, μόνος με τον Θεό και τον εαυτό του, σκληραγώγησαν το πνεύμα του, έτσι ώστε έγινε, σύμφωνα με τα λόγια του Ιησού Χριστού, ο μεγαλύτερος από τους προφήτες (βλ. Μτ. 11:7-9, Λκ. 7:24-26). Η προφητική αποστολή του τελείωσε με τη Βάπτιση του Σωτήρα. Από τότε ο Ιωάννης σταδιακά αποσύρεται, παραχωρώντας ταπεινά τη θέση του στον Ιησού. «Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι» (Ιω. 3:30) – ήταν τα λόγια του για Εκείνον, στον οποίο είχε αφιερώσει τη ζωή του όλη.