Η Ανάληψη του Κυρίου

Η Ανάληψη του Κυρίου. Τοιχογραφία του Ιερού Ναού Μεταμόρφωσης του Σωτήρα της Ιεράς Μονής Μίροζ στην πόλη Πσκοφ. Μέσα του 11ου αιώνα

Η Ανάληψη του Κυρίου συγκαταλέγεται στις γιορτές του «Δωδεκαόρτου», δηλαδή στις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Οι χριστιανικές γιορτές μοιάζουν με κρίκους μιας χρυσής αλυσίδας, αδιάσπαστα συνδεδεμένους μεταξύ τους. Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα έρχεται η γιορτή της Αναλήψεως. Δέκα ημέρες μετά την Ανάληψη, η γιορτή της Πεντηκοστής.

Πριν μιλήσουμε για την Ανάληψη, πρέπει να σταθούμε στο ζήτημα της σημασίας και του νοήματος της βιβλικής και εκκλησιαστικής συμβολικής, σύνδεσης της Ιεράς Ιστορίας με την εκκλησιαστική λειτουργική. Η συμμετοχή σε μια θρησκευτική γιορτή δεν είναι μόνο η ανάμνηση των γεγονότων της Ιεράς Ιστορίας, αλλά και η μυσταγωγική ενσωμάτωση σε αυτά, η πνευματική βίωση τους.

Μέσα από την λατρεία της Εκκλησίας, τις εικόνες και τα τελετουργικά της, τις συμβολικές της τελετές, ο άνθρωπος συμμετέχει πραγματικά στα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην ιστορία του κόσμου και επαναλαμβάνονται με τους χρονισμούς του εκκλησιαστικού ημερολογίου των γεγονότων. Η Ανάληψη του Κυρίου είναι η λαμπρή, εκτυφλωτική ολοκλήρωση της επίγειας ζωής του Χριστού Σωτήρα. Η Ανάληψη είναι το επιστέγασμα των χριστιανικών εορτών. Είναι η ορατή μορφή της επιστροφής του Υιού του Θεού στην προαιώνια ύπαρξή Του. Είναι η αποκάλυψη μπροστά στον άνθρωπο των απέραντων οριζόντων της πνευματικής τελειότητας.

Στην επίγεια ζωή Του, ο Χριστός υποτάχθηκε στον χρόνο και στην ιστορία, και ταυτόχρονα στέκεται πάνω από τον χρόνο και την ιστορία, καθώς είναι ο Δημιουργός και ο Δεσπότης τους. Για τον χριστιανό, η ζωή του Χριστού από τη Ναζαρέτ δεν είναι παρελθόν, ως κάτι που έχει περάσει, αλλά επίκαιρο παρόν και ατελείωτο μέλλον. Η χριστιανική γιορτή είναι η εγγύτητα του αιώνιου με το προσωρινό, του επίγειου με το ουράνιο, είναι η αποκάλυψη του πνευματικού αιώνα στη γη, στον ιερό χώρο του ναού.

Η Ανάληψη του Χριστού έχει οντολογική, ηθική, πνευματική και εσχατολογική σημασία. Στο κατά Μάρκον Ευαγγέλιο παρουσιάζεται μια μεγαλοπρεπής εικόνα της Ανάληψης του Ιησού Χριστού. Όμως, δεν αρκεί απλώς να έχουμε και να διαβάζουμε το Ευαγγέλιο. Πρέπει επίσης να γνωρίζουμε τη ιδιαίτερη γλώσσα του, το συμβολισμό του και τα άλλα μέσα απεικόνισης. Αυτό δεν σημαίνει καθόλου ότι ο ευαγγελικός συμβολισμός μετατρέπει τα γεγονότα σε μια αφηρημένη αλληγορία. Όχι! Το Ευαγγέλιο είναι η αλήθεια, αλλά μια αλήθεια πολύπλευρη και πολυδιάστατη. Στο επίγειο υπάρχει το ουράνιο, στο ιστορικό υπάρχει το αιώνιο. Ο συμβολισμός δεν αντικαθιστά, αλλά εμβαθύνει το νόημα και αποκαλύπτει το ιερό χαρακτήρα των γεγονότων.

Το Ευαγγέλιο είναι η αποκάλυψη του Θείου Νου μέσω του ανθρώπινου λόγου. Αποκάλυψη για τον πνευματικό κόσμο, για την αιώνια ζωή, για την ένωση της ανθρώπινης ψυχής με τη Θεότητα, για την ύψιστη πραγματικότητα της ύπαρξης που βρίσκεται πέρα από τα όρια της φαινομενολογίας, για αυτό που δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αισθητηριακής αντίληψης ή λογικής ανάλυσης. Αυτή η αποκάλυψη γίνεται αντιληπτή από την ψυχή μόνο μέσω της μυσταγωγικής ενσωμάτωσης, μέσω της διαισθητικής διείσδυσης στον κόσμο των πνευματικών οντοτήτων, στον κόσμο των Θείων ενεργειών, στον κόσμο των υπέρλογων κατηγοριών. Γι' αυτό, η Αγία Γραφή χρησιμοποιεί σύμβολα, τα οποία πρέπει να ανυψώνουν τον νου από το γνωστό και το συνηθισμένο προς το άγνωστο και το μυστηριώδες, από το ορατό προς το αόρατο.

Το βιβλικό σύμβολο αποτελεί τον πνευματικό σύνδεσμο μεταξύ των διανοητικών δυνατοτήτων του ανθρώπου και της αβύσσου της Θείας Γνώσης. Όταν παίρνουμε στα χέρια μας τη Βίβλο, στεκόμαστε μπροστά σε ένα μέγα μυστήριο. Μόνο με την ευλάβεια προς αυτήν είναι δυνατόν να αγγίξουμε αυτό το μυστήριο.

Πέρασαν σαράντα ημέρες από το Πάσχα μέχρι την Ανάληψη. Σαράντα ημέρες ο Κύριος παρέμενε με τους μαθητές Του, διδάσκοντάς τους τα Μυστήρια της Ουράνιας Βασιλείας. Πριν από την Ανάσταση του Χριστού, αυτά τα μυστήρια θα ήταν για αυτούς ακατανόητα και απρόσιτα.

Ο αριθμός σαράντα συμβολίζει τον χρόνο της πνευματικής δοκιμασίας και την επίγεια ζωή. Για σαράντα χρόνια ο Μωυσής οδηγούσε τον λαό μέσα από την έρημο προς τη Γη της Επαγγελίας. Για σαράντα ημέρες νήστευε ο Ιησούς Χριστός πριν από το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Για σαράντα ημέρες μετά την Ανάστασή Του παρέμενε στη γη και εμφανιζόταν στους μαθητές και τους αποστόλους Του, προετοιμάζοντάς τους για την αποδοχή της Θείας χάρης και το μελλοντικό κήρυγμα του Ευαγγελίου.

Το αποστολικό κήρυγμα μπορεί να απεικονιστεί σε μορφή τριών ομόκεντρων κύκλων, τριών σταδίων με ολοένα και αυξανόμενη ένταση:

1. Το κήρυγμα των αποστόλων, που απευθυνόταν στους συμπατριώτες τους, κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής του Χριστού Σωτήρα.

2. Μετά την Ανάσταση του Χριστού και μέχρι την Ανάληψή Του – το ιεραποστολικό έργο σε ολόκληρη την Παλαιστίνη, κάτι που απαιτούσε μεγαλύτερη πνευματική προετοιμασία και αυταπάρνηση.

3. Το παγκόσμιο κήρυγμα των αποστόλων μετά την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, κήρυγμα το οποίο σχεδόν όλοι τους ολοκλήρωσαν με μαρτυρικό θάνατο.

Την σαρακοστή μέρα μετά την Ανάσταση, ο Κύριος, περιτριγυρισμένος από τους μαθητές Του, βγήκε από την Ιερουσαλήμ και κατευθύνθηκε προς το Όρος των Ελαιών. Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία Του μίλησε για τη θαυματουργή δύναμη που δίνει στον άνθρωπο η πίστη. Μερικοί απορούν γιατί τώρα δεν συμβαίνουν πια εκείνα τα θαυμαστά σημεία της πίστης, για τα οποία μιλούσε ο Χριστός.

Υπάρχουν διάφοροι βαθμοί πίστης:

1. Η πίστη που παραδέχεται την πιθανότητα και το ενδεχόμενο. Αυτή είναι η πίστη των ορθολογιστών με καταπιεσμένο και υποτονικό θρησκευτικό αίσθημα. Μοιάζει με τη λάμψη των αστεριών που αναβοσβήνουν, αλλά που δεν κάνουν τη νύχτα φωτεινή.
2. Η πίστη άλλου βαθμού είναι η πεποίθηση του ανθρώπου, που όμως δεν θερμαίνεται από την αγάπη της καρδιάς. Μοιάζει με το κρύο και νεκρό φως του φεγγαριού.
3. Τέλος, είναι εκείνη η πίστη που περιλαμβάνει και ενώνει το νου, το συναίσθημα και τη θέληση του ανθρώπου, η οποία γίνεται η κύρια ανάγκη της ψυχής, ο σκοπός και το περιεχόμενο της ζωής του, η αδιάκοπη φλόγα της καρδιάς του. Μια τέτοια πίστη μοιάζει με το φως του ήλιου, οι ακτίνες του οποίου φέρνουν ζεστασιά και ζωή. Μια τέτοια πίστη είναι το ανδραγάθημα της ψυχής, μια τέτοια πίστη είναι θαυματουργή και νικηφόρα.

Το Ευαγγέλιο περιγράφει την Ανάληψη του Χριστού στον ουρανό. Ο όρος «ουρανός» στις Αγίες Γραφές χρησιμοποιείται με τρεις έννοιες:

1. Ως ατμόσφαιρα γύρω από τη γη – αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως έναν τεράστιο γαλάζιο ωκεανό, στον οποίο πλέει, σαν πλοίο, η γη μας.
2. Ως διαστημικός χώρος. Είναι η θέα του απέραντου αστρικού ουρανού, που προκαλούσε έμπνευση και δέος όχι μόνο στους ποιητές, αλλά και στους φιλοσόφους και τους μεγάλους επιστήμονες. Ο Καντ έγραφε: «Δύο πράγματα μου προκαλούν δέος – ο αστρικός ουρανός πάνω μου και ο ηθικός νόμος μέσα μου». Όταν ρώτησαν τον Γκαγκάριν, που είχε επιστρέψει από την διαστημική πτήση, αν είδε τον Θεό στον ουρανό, εκείνος απάντησε «όχι». Αυτή η απάντηση ενθουσίασε τους αντίθρησκους πρωτευοντολόγους. Ο Γκαγκάριν δεν κατάλαβε, ή μάλλον δεν ήθελε να καταλάβει, ότι η διαστημική πτήση ήταν μια πρόοδος στον φυσικό χώρο, στο «βασίλειο της ύλης», και δεν είχε καμία σχέση με τον πνευματικό κόσμο.
3. Ως άυλη πνευματική σφαίρα, η οποία δεν μπορεί να νοηθεί με φυσικές κατηγορίες και διαστάσεις. Αποτελεί ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο ύπαρξης. Ωστόσο, αυτή η σφαίρα δεν είναι ο «αντί-κόσμος» ή η «αντί-ύλη», όπως υποθετικά παραδέχεται η επιστήμη, αλλά η αιωνιότητα. Στο σύστημα των ιερών βιβλικών συμβόλων και εικόνων, ο ορατός ουρανός μπορεί μόνο να χρησιμεύσει ως σύμβολο των πνευματικών ουρανών. Έτσι εμφανίστηκε στο γεγονός της Ανάληψης – ένα γεγονός ιστορικά πραγματικό αλλά και μυστικιστικό.

Η Ανάληψη του Χριστού Σωτήρα έχει οντολογική σημασία. Ο Υιός του Θεού ενδύθηκε την ανθρώπινη φύση, η οποία με την Ανάληψη εισήλθε στη Θεία δόξα. Η Ανάληψη έχει εσχατολογική σημασία. Αποτέλεσε την ολοκλήρωση της επίγειας ζωής του Χριστού, ενώ η Δευτέρα Παρουσία θα είναι η ολοκλήρωση του κύκλου της επίγειας ύπαρξης της ανθρωπότητας. Η Ανάληψη έχει για εμάς ηθική σημασία. Πρέπει να θυμόμαστε ότι ανήκουμε όχι μόνο στη γη, αλλά και στον ουρανό, όχι μόνο στον χρόνο, αλλά και στην αιωνιότητα, όχι μόνο στην ύλη, αλλά και στο πνεύμα. Και, ζώντας στη γη, να προσπαθούμε με τις σκέψεις και την καρδιά μας να υψωνόμαστε πάνω από όλα τα ευτελή, τα χονδροειδή και τα αμαρτωλά. Αφηγούμενος την Ανάληψη του Χριστού, ο ευαγγελιστής Μάρκος εισήγαγε μια συμβολική εικόνα: ο Ιησούς Χριστός κάθισε στα δεξιά του Θεού Πατέρα. Ο Θεός είναι έξω από το χρόνο και τον χώρο. Τι σημαίνει αυτή η αλληγορία, αυτή η ανθρωπομορφική μεταφορά; Όταν ο αυτοκράτορας επέλεγε τον συγκυβερνήτη του, ή ο γιος-διάδοχός του έφθανε σε ηλικία ενηλικίωσης, τότε τελούνταν ένα ειδικό τελετουργικό: η ενθρόνιση. Στην αίθουσα του παλατιού τοποθετούσαν δύο θρόνους, τον ένα δίπλα στον άλλο. Στον έναν καθόταν ο αυτοκράτορας. Στον άλλο έφερναν τον συγκυβερνήτη, και αυτός καθόταν στα δεξιά του αυτοκράτορα. Αυτό σήμαινε την ισότιμη αξία τους και την ενιαία εξουσία τους.

Αυτή η συμβολική εικόνα υπογραμμίζει ακόμη περισσότερο την αξιακή σημασία της Αναλήψεως. Μέσω του Θεανθρώπου Χριστού Σωτήρα, όλη η ανθρωπότητα απέκτησε τη δυνατότητα μιας ατέρμονης πνευματικής ανάβασης.

Ο Ιησούς Χριστός αναλήφθηκε με τα χέρια απλωμένα σε στάση ευλογίας. Οι Απόστολοι και οι μαθητές, που στέκονταν στο Όρος των Ελαιών, αντιπροσώπευαν την πρώτη χριστιανική εκκλησία. Αυτή η εικόνα, γεμάτη αγάπη και ελπίδα, είναι σημάδι και υπόσχεση ότι η ευλογία του Θεού παραμένει πάντα στην Εκκλησία, η οποία και θα την φυλάσσει στους αιώνες.