Όταν ο ιερομόναχος Ρωμανός Ματιούσιν βάπτισε 60 ορφανά

Ο Ιερομόναχος Ρωμανός (Ματιούσιν)

Κατά τα έτη 1987–1988, ο ιερομόναχος Ρωμανός λειτουργούσε στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδας, στο χωριό Ροντοβόε της περιφέρειας Πσκόβ. Εκεί συνέθεσε πολλά γνωστά του ποιήματα και ύμνους. Στο βιβλίο του «Καρδία συντετριμμένη», ο αναγνώστης Βλαντίμιρ Στσερμπίνιν μοιράζεται τις αναμνήσεις του για τη ζωή του πατέρα Ρωμανού στο χωριό Ροντοβόε:

«Το χωριό Ροντοβόε είναι το πρώην κτήμα των γαιοκτημόνων Νεκλιούδοβ. Μετά την επανάσταση, το μεγαλύτερο μέρος του περιήλθε στη Λετονία, γι’ αυτό η σοβιετική εξουσία εμφανίστηκε εδώ μόνο λίγο πριν τον πόλεμο.

Η τοποθεσία ήταν υπέροχη, με την αρχοντική έπαυλη μέσα σε ένα παλιό πάρκο, με γαλαρίες από φλαμουριές, ένα μικρό ποτάμι και μια πηγή αγιάσματος, που απείχε ενάμιση βέρστι. Εκεί πηγαίναμε για να πάρουμε νερό...»

Ο Ιερός Ναός Αγίας Τριάδας στο χωριό Ροντοβόε

Ο πατήρ Ρωμανός, ένας δόκιμός του, Βλαντίμιρ και αυτός, και εγώ, επισκεφθήκαμε το Ροντοβόε στα τέλη Φεβρουαρίου του 2020. Ο χειμώνας τότε ήταν πολύ περίεργος, χωρίς χιόνι. Έμοιαζε με έναν ατέλειωτο Νοέμβριο – γυμνά δέντρα, μαραμένο χορτάρι, ψιλόβροχο. Ο κορωνοϊός πλησίαζε, αλλά στη Ρωσία δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου κρούσματα ακόμα, και η ζωή συνεχιζόταν ως συνήθως. Βέβαια, θυμάμαι ότι ο πατήρ Ρωμανός, πολύ πριν από αυτό, είχε επαναλάβει πολλές φορές ότι «Κάτι έρχεται προς το μέρος μας…» – αλλά δεν ήταν απολύτως σαφές τι εννοούσε. Ανησυχούσε συνεχώς για την ηθική παρακμή των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που θεωρούσαν τους εαυτούς τους πιστούς, και έλεγε ότι «η χιονοστιβάδα αναπτύσσει ταχύτητα». Όπως αναφέρεται σε ποίημά του, που και αυτό γράφτηκε στο Ροντοβόε: «Όλο και ταχύτερα, και ταχύτερα πάει προς τον γκρεμό το ανθρώπινο γένος». Τα λόγια του ότι κάτι έρχεται προς το μέρος μας, ερμηνεύονταν ως αναμονή συνετισμού από τον Θεό. Και όμως ήταν δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι πραγματικά μας πλησιάζουν συμφορές. Αλλά ο ανώμαλος χειμώνας φαινόταν σε πολλούς ότι δεν ήταν τυχαίος. Ήταν λες και αντανακλούσε όσα συνέβαιναν στον κόσμο των ανθρώπων.

Τότε όμως ταξιδεύαμε μαζί του από τη σκήτη (στο χωριό Βέτροβο, όπου ζούσε τα τελευταία χρόνια ο πατήρ Ρωμανός – ΣτΜ) στη Λευκορωσία για να επισκεφτούμε ανθρώπους που αγαπούσε ο πατήρ Ρωμανός. Κανένα προαίσθημα δεν μπορούσε να ταράξει την ψυχή μας. Αφού νιώθαμε υπέροχα δίπλα του. Τουλάχιστον, τώρα αυτές τις μέρες τις θυμάμαι σαν μια άλλη πραγματικότητα. Στο δρόμο ο πατήρ Ρωμανός έγραφε ποιήματα, τα διάβαζε φωναχτά και τα συζητούσαμε αμέσως. Ο ίδιος πρότεινε να κάνουμε μια παράκαμψη για να επισκεφτούμε το Ροντοβόε και μας διηγήθηκε ότι ο Ιερός Ναός της Αγίας Τριάδας είχε χτιστεί εκεί τη δεκαετία του 1920. Αυτό το τμήμα του χωριού ανήκε τότε στη Λετονία. Και όσο εδώ χτιζόταν ο ξύλινος ναός, στην άλλη όχθη του ποταμού, στο άλλο τμήμα του χωριού που ανήκε στους Μπολσεβίκους, κατεδάφιζαν την πέτρινη εκκλησία. Όταν ξέσπασε ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος, οι Γερμανοί εισέβαλαν στο σοβιετικό τμήμα του χωριού, ενώ στο άλλο τμήμα ακούγονταν μόνο πυροβολισμοί από μακριά.

Το σπίτι στο χωριό Ροντοβόε, όπου ζούσε ο πατήρ Ρωμανός

Καθώς φεύγαμε από το χωριό, σταματήσαμε στη γέφυρα πάνω από το ποταμάκι Βιάντου. Ο πατήρ Ρωμανός το αποκαλούσε «θορυβώδη», και πράγματι, ο ποταμός έβραζε και άφριζε στις στροφές, απαλλαγμένος εντελώς από πάγο. Από τη γέφυρα, πίσω από τα δέντρα, φαινόταν ένα παλιό ξύλινο σπίτι μπλε χρώματος – μια αριστοκρατική έπαυλη, προς τιμήν της οποίας, πιθανώς, το χωριό πήρε το όνομα Ροντοβόε. Την εποχή που ο πατήρ Ρωμανός υπηρετούσε εδώ, στην έπαυλη λειτουργούσε ορφανοτροφείο, όπου ζούσαν 60 παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Η έπαυλη, στην οποία στεγαζόταν το ορφανοτροφείο

– Μια φορά έμαθα ότι νηπιαγωγός έσπασε το κεφάλι ενός παιδιού με το τακούνι της γόβας της, – μας διηγούταν ο πατήρ Ρωμανός. – Και τόσο πολύ λυπήθηκα αυτά τα παιδιά… Πήγα με τον πατέρα Νικήτα στο νησί, στον γέροντα Νικόλαο, και του είπα:

– Παππούλη, θέλω να βαπτίσω τα παιδιά του ορφανοτροφείου.

Χάρηκε τόσο πολύ!

– Να τα βαπτίσετε, παππούλη, να τα βαπτίσετε! Τι ωραίες σκέψεις έρχονται στο κεφαλάκι σας!..

– Ίσως μπορεί να με βοηθήσει και ο πατήρ Νικήτας;

– Τον τραβάτε και αυτόν στον λάκκο μαζί σας;..

– Ε, όχι, αφού πάμε για λάκκο, τότε θα τα κάνω μόνος μου!

Στο αναλόγιο του ναού έψελνε μια γυναίκα, ψαρού, η Λυδία Νικήτισνα, με χαμηλή βαθιά φωνή. Ήταν μεγαλύτερη από μένα και μου φερόταν πολύ θερμά, σαν να ήμουν ο ίδιος της ο γιος. Η Λυδία Νικήτιτσνα δούλευε ως νταντά σε αυτό το ορφανοτροφείο, και όταν έμαθε ότι ήθελα να βαπτίσω τα παιδιά, έπιασε το κεφάλι της: «Ω, όχι, όχι, όχι! Παππούλη, θα σας βάλουν φυλακή!» Αφού ο γέροντας με είχε ευλογήσει, πώς θα μπορούσα να μην εκπληρώσω την ευλογία; Αφού είναι ευλογία του Θεού! Την έπεισα. Αγοράσαμε ένα σακούλι καραμέλες και, μάλλον, καθόμασταν όλη τη μέρα, και αφαιρούσαμε τις καραμέλες από τα περιτυλίγματα, ώστε να μην γεμίσει ο τόπος με αυτά τα περιτυλίγματα σε όλο το ορφανοτροφείο.

Ήταν Μεγάλη Σαρακοστή. Για πάνω από είκοσι μέρες είχα ήδη νηστέψει αυστηρά.

Τη νύχτα, η Λυδία Νικήτιτσνα με άφησε να μπω στο ορφανοτροφείο· είχα κάνει αγιασμό εκ των προτέρων και είχα διαβάσει τις προσευχές. Αυτή έφερνε τα παιδιά ένα-ένα, τα έγδυνε, και εγώ τα βούταγα στο νερό

Τη νύχτα, η Λυδία Νικήτιτσνα με άφησε να μπω στο ορφανοτροφείο· είχα κάνει αγιασμό εκ των προτέρων και είχα διαβάσει τις προσευχές. Αυτή έφερνε τα παιδιά ένα-ένα, τα έγδυνε, και εγώ τα βούταγα στο νερό. Μετά τα έντυνε, και σε κάθε ένα δίναμε μια καραμέλα. Υπήρχε εκεί ένα τσιγγανόπαιδο που έβαλε γρήγορα την καραμέλα στο στόμα του και, ο μόνος από όλους, άπλωσε το χέρι του: «Δώσε μου κι άλλη!» Και ένα άλλο αγόρι, όσο εγώ έβγαζα τα άμφια, ήταν ξαπλωμένος, και στήριζε το κεφάλι του με το ένα του χέρι, με κοίταζε, ένα μικρό αντράκι… Και μετά πρόφερε λόγια που μου έσφιξαν την καρδιά:

– Φεύγεις; Θα πας σπίτι;..

Αφού όλα αυτά τα παιδιά κάτι περιμένουν εκεί, σε κάτι ελπίζουν… Θα τον έπαιρνα, αλλά δεν είναι έργο του μοναχού να μεγαλώνει παιδιά…

Η ιστορία αυτή έγινε γνωστή: τα παιδιά είπαν το πρωί ότι είχε έρθει ο επικεφαλής γιατρός και τα είχε κάνει μπάνιο. Φυσικά, τα κατάλαβαν όλα αμέσως. Και ορίστε, κοιτάξτε τι έκανε η σοβιετική εξουσία στους ανθρώπους: οι ίδιοι κατήγγειλαν τους εαυτούς τους. Η πρόεδρος του συμβουλίου του χωριού έπιασε το κεφάλι της: «Ωχ, μόνο να μην φτάσει η είδηση μέχρι την περιφέρεια!.. Κι αν φτάσει;» Και αμέσως τηλεφωνεί στο περιφερειακό συμβούλιο: «Έχουμε έκτακτο περιστατικό!» Και στην περιφέρεια το ίδιο, πιάνουν κι αυτοί το κεφάλι τους: «Ωχ, μόνο να μην φτάσει στην πόλη!... Κι αν φτάσει;» Και τηλεφωνούν στο συμβούλιο της πόλης…

Εκείνη την εποχή είχα αρρωστήσει σοβαρά. Μια νύχτα ήταν τόσο τρομερή – νόμιζα ότι δεν θα ζούσα μέχρι το πρωί. Από το νοσοκομείο τηλεφώνησα στο περιφερειακό συμβούλιο και τους είπα ότι η Λυδία Νικήτιτσνα δεν είχε καμία ευθύνη για αυτό: εγώ είχα υπερβεί τις αρμοδιότητές μου και την είχα αναγκάσει να με βοηθήσει. Μετά από λίγο καιρό πήγα στη συνέλευση της Μητρόπολης, και εκεί ο αρμόδιος από το Συμβούλιο Θρησκευτικών Υποθέσεων ανακοίνωσε ότι είχε συμβεί ένα έκτακτο περιστατικό: στο χωριό Ροντοβόε βάπτισαν 60 παιδιά στο ορφανοτροφείο. Και ξαφνικά όλοι οι συμμετέχοντες στη συνέλευση άρχισαν να χειροκροτούν! Δίπλα μου καθόταν ο γέροντας Νικόλαος. Το πρόσωπό του φωτίστηκε και με ρώτησε: «Εσείς το κάνατε αυτό, πάτερ;» Και ένιωσα τόση χαρά!..

Πιθανότατα, ο πατήρ Ρωμανός κατάφερε να αποφύγει τη δίωξη εκ μέρους των αρχών, επειδή το περιστατικό συνέβη το 1988, μια χρονιά εορταστική: χιλιετία του Βαπτίσματος των Ρως. Η στάση απέναντι στην Εκκλησία άρχισε να αλλάζει. Με αφορμή την επέτειο, γυρίστηκε και προβλήθηκε στην τηλεόραση η ταινία «Ο Ναός»: εκατομμύρια τηλεθεατές είδαν στην οθόνη ναούς, μοναστήρια, πιστούς, κληρικούς, μεταξύ των οποίων και τον γέροντα Νικόλαο Γκουριάνοβ. Αμέσως μετά από αυτό, άνθρωποι από όλα τα μέρη της χώρας άρχισαν να συρρέουν προς αυτόν. Απόηχος αυτής της γιορτής ακούγεται και στα έργα του πατέρα Ρωμανού εκείνης της εποχής:

Η βάπτιση των ορφανών παιδιών, στην επέτειο της χιλιετίας από τη Βάπτιση των Ρως, ήταν, φυσικά, συμβολική.

Ωστόσο, ο πατήρ Ρωμανός αναγκάστηκε στη συνέχεια να υπηρετήσει αλλού: είπε ότι αν εμφανίζονταν κι άλλα παιδιά στο ορφανοτροφείο, θα τα βάπτιζε και εκείνα. Η Λυδία Νικήτιτσνα απολύθηκε, αλλά μετά από μια εβδομάδα της ζήτησαν να επιστρέψει στη δουλειά – δεν υπήρχε κανένας άλλος να εργαστεί στη θέση της. Έχει πεθάνει εδώ και καιρό. Και ο πατήρ Ρωμανός δεν βρίσκεται πλέον στη γη. Τι απέγιναν άραγε τα παιδιά που βάπτισαν τότε; Τώρα πρέπει να είναι λίγο πάνω από τα σαράντα τους. Είναι όλα ζωντανά; Και το κυριότερο, είναι ζωντανά στην ψυχή; Αυτό ήταν το πιο σημαντικό για τον πατέρα Ρωμανό.