Η Βάπτιση του Θεού και του ανθρώπου

Αρχιμανδρίτης Κύριλλος (Πάβλοβ):

Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, πρώτα απ' όλα πρέπει να μάθουμε για ποιο λόγο ο Κύριος βαπτίζεται από τον Ιωάννη. Το βάπτισμα θεσπίστηκε από τον Θεό για τη μετάνοια του ισραηλιτικού λαού, διότι ο Ιωάννης βάπτιζε με βάπτισμα μετανοίας για συγχώρεση των αμαρτιών, λέγοντας: «Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» (Μτ. 3: 2) . Ο Χριστός όμως ήταν αναμάρτητος. Ποιος ήταν λοιπόν ο σκοπός της βάπτισής Του; Ο Κύριος βαπτίζεται για χάρη μας, των αμαρτωλών δούλων Του· διότι με τη βάπτισή Του, από τη μία πλευρά, αναλαμβάνει την ευθύνη των αμαρτιών του ανθρώπινου γένους, και από την άλλη, αγιάζει το νερό για να προσδώσει σε αυτό την καθαρτική από τους ρύπους της αμαρτίας δύναμη.

Ο Αρχιμανδρίτης Κύριλλος (Πάβλοβ) Πηγή: pravoslavie.ru

***

Οι άγιοι πατέρες (ο άγιος Επιφάνιος Κύπρου) λένε ότι ο Κύριος προσήλθε στον Ιορδάνη και βαπτίστηκε από τον Ιωάννη όχι επειδή είχε ανάγκη από αυτό το βάπτισμα, αλλά για να εκπληρώσει μέχρι τέλους όλα όσα είναι εγγενή στην ανθρώπινη φύση που είχε προσλάβει, και για να αποκαλύψει ότι φέρει αληθινή σάρκα και ότι είναι αληθινός άνθρωπος.

***

Δεν ήθελε να παραβεί τον νόμο και απάντησε στον Ιωάννη: «Οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην» (Μτ. 3: 15). Για αυτόν τον λόγο κατέβηκε στα ύδατα του βαπτίσματος. <…> Τα ίδια τα ύδατα τα φώτισε με το φως Του και προσέδωσε σε αυτά ιδιαίτερη δύναμη, με την οποία οι πιστοί σε Αυτόν, όταν προσέρχονται στα νερά του βαπτίσματος, ενδύονται με αυτή τη δύναμη και φωτίζονται με το φως Του.

***

Τα μετά τη βάπτιση του Κυρίου γεγονότα έδειξαν ότι αυτή είχε και μια άλλη βαθιά σημασία. Πριν από τη βάπτιση, ο Χριστός ζούσε χωρίς να Τον ξέρει κανείς σε μια μικρή πόλη, τη Ναζαρέτ, στο σπίτι του θετού πατέρα του Ιωσήφ, με τον οποίο μοιράζονταν τις εργασίες της ξυλουργικής. Η βάπτισή Του από τον Ιωάννη ήταν η πανηγυρική έναρξη του έργου της διακονίας Του προς τους ανθρώπους, επειδή χρειαζόταν μια ανώτερη, ουράνια μαρτυρία για Αυτόν. Και, αφού βαπτίστηκε, ο Ιησούς βγήκε αμέσως από το νερό, και ιδού, άνοιξαν οι ουρανοί και ο Ιωάννης είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει εν είδει περιστεράς και να έρχεται πάνω Του.

***

Το βάπτισμα που έλαβε από τον Ιωάννη ο αρχηγός της σωτηρίας μας, ο Χριστός, είναι η εικόνα του καινοδιαθηκικού βαπτίσματος: όπως αυτό ήταν για τον Χριστό η αρχή της διακονίας Του για τη σωτηρία των ανθρώπων, έτσι και για εμάς το καινοδιαθηκικό βάπτισμα είναι η αρχή της διακονίας μας στον Χριστό, η αρχή της ζωής για τον Χριστό.

Πρωτοπρεσβύτερος Βαλεντίνος Αμφιτεάτροβ:

«Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου· τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς μου· ἀπὸ τίνος δειλιάσω;» Αυτό το ακούσατε στην εκκλησία, το ψάλλαμε ως προκείμενο. Στα αρχαία χρόνια έτσι φώναζαν οι χριστιανοί· Τους φοβέριζαν ότι τους περίμεναν φοβερά βασανιστήρια, ότι θα τους βασάνιζαν και θα τους τυραννούσαν, όμως αυτοί χωρίς φόβο πήγαιναν στα βασανιστήρια και έψελναν: «Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου· τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς μου· ἀπὸ τίνος δειλιάσω;»

Τώρα βιώνουμε τις μεγάλες ημέρες, στις οποίες τελείται η αγιασμός των υδάτων. Το νερό είναι απαλλαγή από τις αμαρτίες. Κάθε άνθρωπος που έχει αγιαστεί αξίως δεν είναι πλέον σκλάβος της αμαρτίας, αλλά ελεύθερος κύριος. Δεν θέλει να γνωρίζει τίποτα άλλο παρά μόνο τον Κύριο, θυμούμενος τα μεγάλα λόγια: «Ἡ ἐλπίς μου ὁ Πατήρ, καταφυγή μου ὁ Υἱός, σκέπη μου τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, Τριὰς ἁγία, δόξα Σοι».

***

Λοιπόν, το νερό είναι απαλλαγή, το νερό είναι αγιασμός, το νερό είναι σωτηρία. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας μάς παρέδωσαν τη γνώση ότι το αγίασμα των Θεοφανίων, όταν το πίνουμε με πίστη, κάνει πολλά θαύματα. Δυναμώνει τόσο πολύ τους αρρώστους και τους θεραπεύει τόσο θαυμαστά, που προκαλεί έκπληξη ακόμα και στους ίδιους τους γιατρούς. Γι' αυτό και οι αληθινά πιστοί γιατροί, χωρίς να απορρίπτουν τα μέσα που προτείνει η επιστήμη, συμβουλεύουν να χρησιμοποιούμε το αγίασμα, να ραντιζόμαστε με αυτό για να αναρρώνει γρήγορα το σώμα. Και τότε είναι που σε υγιές σώμα κατοικεί και υγιές πνεύμα.

***

Λοιπόν, με το αγίασμα των Θεοφανίων οι πάσχοντες καθαρίζονται, αγιάζονται, σώζονται. Αν λαμβάνουμε αυτό το αγίασμα χωρίς συστολή και χωρίς φόβο, ο Κύριος δεν θα μας βοηθήσει, αλλά αν το λαμβάνουμε με φόβο Θεού, τότε μπορούμε να αναφωνήσουμε: «Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου· τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς μου· ἀπὸ τίνος δειλιάσω;». Αλλά το αγίασμα δεν πρέπει να το λαμβάνουν μόνο οι άρρωστοι. Ο καθένας από εμάς, όταν σηκώνεται από το κρεβάτι, ας πλένεται, προσεύχεται στον Θεό και γεύεται αυτό το αγίασμα και το αντίδωρο. Και τότε το αγίασμα γίνεται πραγματικά καθαρισμός και σωτηρία για αυτόν.

***

Και τότε, εσείς που γευθήκατε αυτό το αγίασμα των Θεοφανίων να θυμάστε ότι δεν είστε πλέον δούλοι του διαβόλου, ότι αποκηρύξατε τον Σατανά και ότι έχετε κύριό σας τον ίδιο τον Ιησού Χριστό, ο οποίος ταπεινά κατέβηκε στον Ιορδάνη και έδειξε στους ανθρώπους το μεγαλύτερο παράδειγμα πραότητας και ταπείνωσης. Όμως, ο άνθρωπος που είναι κακότροπος, φίλαυτος, εριστικός, ας μην γευτεί αυτό το αγίασμα. Μόνο με ταπεινότητα και πίστη μπορείς να το λαμβάνεις και τότε θα σωθείς.

***

Το σώμα πονάει, αλλά η ψυχή χαίρεται. «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε». Όταν βαφτίζουν ένα βρέφος, αναγγέλλουν πάνω του τα παραπάνω ιερά λόγια. Τα είπαν και πάνω σας, φορέσατε το ένδυμα του Χριστού. Προσπαθήστε λοιπόν να το διατηρήσετε. Αλλά επαναλαμβάνω: οι άνθρωποι που τσακώνονται, που είναι δυσαρεστημένοι με τη μοίρα τους, που γογγύζουν – μην χρησιμοποιείτε αυτό το άγιο πράγμα, μην αγγίζετε το αγίασμα: θα διαπράξετε μόνο ένα επιπλέον αμάρτημα.

***

Το κάλεσμα για μετάνοια ξεκίνησε ήδη από την εορτή των Θεοφανείων. Πριν από αυτή την εορτή, ο Ιωάννης ο Βαπτιστής καλούσε σε μετάνοια: «Μετανοείτε, πλησίασε η Βασιλεία των Ουρανών!» Και εγώ λέω σε όλους: «Μετανοείτε». Πώς να μετανοήσουμε; Ο Κύριος θα μας δείξει. Γιατί βαφτίστηκε ο Ιησούς Χριστός; Για να φανερώσει σε όλους την ταπείνωσή Του. Ο Κύριος βαπτίστηκε και κάθε άνθρωπος πρέπει να βαφτιστεί.

***

Ο Κύριος βαπτίστηκε από τον Ιωάννη. Βαπτίστηκε εν σαρκί, για να μας δώσει την δυνατότητα να σωθεί η σάρκα μας, που έχει σκοτεινιάσει από θανάσιμα αμαρτήματα. Βαπτίστηκε σε ηλικία τριάντα ετών. Ο Σωτήρας επέλεξε αυτή την ηλικία για το βάπτισμά Του, επειδή αυτή η ηλικία είναι η πιο επικίνδυνη. Ένα νεαρό τον κυριεύουν διάφορες σαρκικές επιθυμίες, ενώ ο άνδρας στα 30 του είναι ιδιαίτερα επιρρεπής στην υπερηφάνεια, την αλαζονεία, την κακία. Έτσι, ο Σωτήρας επέλεξε αυτή την ηλικία, για να μας δώσει την δυνατότητα να νικήσουμε τα αμαρτωλά μας πάθη σε αυτή την ηλικία.

***

Αφού ο Σωτήρας βαπτίστηκε από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή – και βαπτίστηκε όχι για τον εαυτό του, αλλά για τη σωτηρία μας – παρουσιάστηκε στον λαό ως διδάσκαλος, και η πρώτη λέξη που απεύθυνε στον λαό ήταν: «Μετανοείτε!» Ίσως κάποιοι από εσάς να μην γνωρίζατε ποια ήταν η πρώτη λέξη του Σωτήρα ως δασκάλου, με την οποία απευθύνθηκε στον λαό. Λοιπόν, να ξέρετε. Αυτή η λέξη ήταν: «Μετανοείτε!» Ο Χριστός, που για πρώτη φορά εμφανίστηκε με το κήρυγμά Του στον συγκεντρωμένο λαό, θεώρησε απαραίτητο να προφέρει τη συγκεκριμένη λέξη. Δεν είπε στον λαό: «Αγάπησέ Με, προσκύνησέ Με, δόξασέ Με», αλλά είπε στους ανθρώπους: «Μετανοείτε!» Και τώρα, αυτήν την ώρα απευθύνεται σε όλους μας με την ίδια λέξη. Μετανοείτε – σημαίνει προσπαθήστε να καλλιεργήσετε εντός σας όλα τα καλά και να εξαλείψετε όλα τα κακά.

Επίσκοπος Βασίλειος (Ροντζιάνκο):

Η γιορτή της Βάπτισης του Κυρίου. Γιορτή των Θεοφανίων. Ο κύριος πατριαρχικός καθεδρικός ναός στη Μόσχα σήμερα είναι ο Ιερός Ναός των Θεοφανίων. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η φανέρωση του Θεού συνέβη ακριβώς τώρα, στην εποχή μας, εδώ, στη Ρωσία, με τη μορφή πολλών Ρώσων νεομαρτύρων, οι οποίοι είναι περισσότεροι από το σύνολο των μαρτύρων της εποχής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μέχρι σήμερα δεν είναι γνωστός ο ακριβής αριθμός τους. Ίσως να μην γίνει ποτέ γνωστός. Γνωρίζουμε όμως ότι είναι χιλιάδες, χιλιάδες και χιλιάδες άνθρωποι, οι οποίοι, χωρίς να υποκύψουν, έδωσαν τη ζωή τους για την πίστη τους. Η φανέρωση του Θεού στη ρωσική γη έγκειται στο αίμα των νεομαρτύρων της Ρωσίας.

***

Η Βάπτιση του Κυρίου είναι μια γιορτή που σηματοδοτεί την αρχή της βάπτισης όλων των ανθρώπων. Ο Χριστός Σωτήρας έδωσε το πρώτο παράδειγμα. Όταν ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, στον οποίο ο Κύριος απευθύνθηκε με αίτημα να Τον βαπτίσει, μαζί με πάρα πολλούς άλλους, που προσέρχονταν στον Ιωάννη τον Βαπτιστή, εκείνος αρνήθηκε, επειδή Τον αναγνώρισε. Κατάλαβε Ποιον βαπτίζει. Και τότε ο Χριστός Σωτήρας είπε: «Άφησέ το. Πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Ποια δικαιοσύνη; Την δικαιοσύνη και την αλήθεια ότι ο Χριστός Σωτήρας πήρε πάνω Του όλες τις αμαρτίες των ανθρώπων.

Ο Επίσκοπος Βασίλειος (Ροντζιάνκο). Πηγή: predinie.ru

***

Σε τι διαφέρει το βάπτισμα του Ιωάννη από το βάπτισμα του Χριστού; Ακριβώς στο ίδιο πράγμα που διαφέρει η Παλαιά Διαθήκη από την Καινή Διαθήκη. Η Παλαιά Διαθήκη οδηγούσε και οδηγεί μέχρι τώρα μόνο στη μετάνοια. Το βάπτισμα του Χριστού, που τελέστηκε στον ίδιο Ιορδάνη, από τον ίδιο Ιωάννη, είναι η αρχή του καινοδιαθηκικού βαπτίσματος, το οποίο όχι μόνο δέχεται τη μετάνοια και παρέχει συγχώρεση, αλλά και αναγεννά τον άνθρωπο.

Αρχιμανδρίτης Ιωάννης (Μάσλοβ):

Την ημέρα της Βάπτισης του Κυρίου αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους η αλήθεια για τον Τριαδικό Θεό. Ο Πατέρας μιλάει, ο Αγαπητός Υιός εμφανίζεται με τη μορφή του Υιού του Ανθρώπου και το Θείο Πνεύμα με τη μορφή περιστεριού.

***

Στη Βάπτιση, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ξεκίνησε ανοιχτά τη μεσσιανική διακονία ως ο Αμνός του Θεού, που ήρθε για να πάρει επάνω Του την αμαρτία του κόσμου. Αυτή είναι η καινοδιαθηκική Θεοφάνεια. Η βάπτιση του Σωτήρα είναι ταυτόχρονα και η πανηγυρική αναγγελία της Θεότητάς Του. Είναι, τέλος, το ορατό σημάδι της εμφάνισής του στον κόσμο και της αφιέρωσής Του στην κοινωνική διακονία (ποιμαντική).

***

Ο Χριστός, όταν ξεκινάει την διακονία Του στον κόσμο, δεν φανερώνει τον Εαυτό Του με βροντές, αστραπές και σεισμούς, ούτε με τη δόξα του Υιού του Θεού που συνοδεύεται από πλήθος Αγγέλων. Έρχεται ως ταπεινός άνθρωπος. Και απευθύνεται στον Ιωάννη τον Βαπτιστή όχι ως Θεός, αλλά με ταπείνωση του ζητά να βαπτιστεί για να εκπληρώσει τη «δικαιοσύνη» του Θεού.

***

Η βάπτιση του Κυρίου Ιησού Χριστού συνδέεται στενά με όλο το Θεανθρώπινο έργο της σωτηρίας των ανθρώπων. Αποτελεί το αποφασιστικό και πλήρες ξεκίνημα αυτής της διακονίας.

***

Η βάπτιση του Κυρίου είχε μεγάλη σωτηριολογική οντολογική σημασία για το έργο της λύτρωσης του ανθρώπινου γένους. Το βάπτισμα στον Ιορδάνη προσφέρει στους θνητούς την άφεση των αμαρτιών, τη διαφώτιση, την αναδημιουργία της ανθρώπινης φύσης, το φως, την ανανέωση, την ίαση και, κατά κάποιον τρόπο, την εκ νέου γέννηση («παλιγγενεσία»).

***

Με αυτόν τον τρόπο, η Βάπτιση του Χριστού στα νερά του Ιορδάνη δεν είχε μόνο συμβολική σημασία καθαρισμού, αλλά και μεταμορφωτική, ανανεωτική ενέργεια στην ανθρώπινη φύση. Ο ίδιος δεν είχε ανάγκη από μετάνοια, αλλά εμφανίστηκε ενώπιον των ανθρώπων ως Ιδρυτής της νέας ευλογημένης Βασιλείας. Σε αυτή την Βασιλεία, σύμφωνα με τη διδασκαλία Του, δεν μπορεί να εισέλθει κανένας χωρίς Βάπτισμα.

***

Με το βάπτισμα στα νερά του Ιορδάνη, ο Σωτήρας του κόσμου ξεπλένει τον αμαρτωλό ρύπο της ανθρώπινης φύσης, που βασάνιζε τον άνθρωπο για πολλές χιλιετίες. Με αυτή την σωτήρια και μυστηριώδη κολυμβήθρα του Ιορδάνη, ο Υιός του Θεού καθιερώνει για πάντα και για όλους τους λαούς που επιθυμούν να κληρονομήσουν την αιώνια ζωή, το σωτήριο Μυστήριο του Βαπτίσματος.

Αρχιμανδρίτης Ταυρίων (Μπατόζσκι):

Με τη Βάπτισή Του, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός βάπτισε όλους μας: εμένα, εσάς, τον Αδάμ – όλους. Με τη Βάπτισή Του, μας έβγαλε από την αμαρτία. Βαπτίστηκε για να αγιάσει το νερό για μας, να αγιάσει τη φύση, για να αναγεννηθούμε σε μια νέα ζωή.

***

Το Βάπτισμα είναι η πόρτα που μας εισάγει στην Εκκλησία του Θεού, στη Βασιλεία του Θεού, που μας εισάγει στα μεγάλα αγαθά και στις αξίες που μας έφερε ο Υιός του Θεού.

***

Ο άνθρωπος βγαίνει από την κολυμβήθρα νέος, αθώος, άγιος. Και αυτή την αγιότητα πρέπει να την διατηρήσουμε. Προσέξτε: όταν βαπτιζόμαστε, για να διατηρήσουμε τη δύναμη του βαπτίσματος, λέμε: «Αν βαπτιστούμε με τον Χριστό, τότε πρέπει και να σταυρωθούμε με τον Χριστό. Αν πεθάνουμε με τον Χριστό, τότε και θα αναστηθούμε με τον Χριστό».

***

Στο Μυστήριο του Βαπτίσματος γινόμαστε παιδιά του Θεού κατά χάρη. Μπαίνουμε σε αυτό το πεδίο για να γίνουμε πραγματικά παιδιά του Θεού. Ας ακολουθήσουμε τον Χριστό! Και προς τα πού, Κύριε; Προς το Γολγοθά! Και γιατί; Για να σταυρωθείς μαζί Μου, να πεθάνεις μαζί Μου. Δεν σκέφτεσαι καθόλου ότι βαφτίστηκες στο Σταυρό του Χριστού, στο Θάνατο του Χριστού, γι' αυτό και η ζωή σου είναι τόσο φρικτή, τρομακτική, χωρίς νόημα <...>. Ο Ουράνιος Πατέρας μας ζητά, ικετεύει: «Αγαπητοί μου, αγαπημένοι μου, συμφιλιωθείτε μαζί Μου». Πρέπει να είσαι γιος του Θεού κατά χάρη, να είσαι «το φως του κόσμου και το αλάτι της γης» – αυτή είναι η αποστολή σου! Τότε θα είσαι άγιος. Ζήτα τη Βασιλεία του Θεού, και ο Κύριος δεν θα σε εγκαταλείψει.