«Ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι»: τι μας διδάσκει η εμπειρία του αποστόλου Παύλου

Βαλεντέν ντε Μπουλόν, «Ο Άγιος Παύλος γράφει τις επιστολές του»     

Ο Απόστολος Παύλος, στις επιστολές του προς τις χριστιανικές κοινότητες, αναφέρεται κατά καιρούς στον εαυτό του. Καταφεύγει σε αυτή την τεχνική για να δείξει, με το δικό του παράδειγμα, και να μεταδώσει στους ανθρώπους ορισμένα σημαντικά νοήματα που ενυπάρχουν στο βασικό μήνυμα. Έτσι, στην προς Κορινθίου Επιστολή, καθώς περιγράφει τη μυστικιστική εμπειρία που είχε κατά την διάρκεια της παραμονής του στον παράδεισο (στον τρίτο ουρανό), γράφει:

Καὶ τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἀποκαλύψεων ἵνα μὴ ὑπεραίρωμαι, ἐδόθη μοι σκόλοψ τῇ σαρκί, ἄγγελος σατᾶν, ἵνα με κολαφίζῃ ἵνα μὴ ὑπεραίρωμαι. ὑπὲρ τούτου τρὶς τὸν Κύριον παρεκάλεσα ἵνα ἀποστῇ ἀπ᾿ ἐμοῦ· καὶ εἴρηκέ μοι· ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. ἥδιστα οὖν μᾶλλον καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾿ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις, ἐν διωγμοῖς, ἐν στενοχωρίαις, ὑπὲρ Χριστοῦ· ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι.

(Β’ Κορ.12: 7-10)

Ο Παύλος αναφέρεται σε κάποιο σοβαρό πρόβλημα, για το οποίο είχε ζητήσει από τον Θεό να τον απαλλάξει. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι ακριβώς ήταν αυτό: χρόνια ασθένεια, διαρκής πειρασμός, ψυχολογική οδύνη, σωματική ασθένεια – ερευνητές και θεολόγοι έχουν διατυπώσει διάφορες υποθέσεις σχετικά με αυτό. Το σημαντικό είναι άλλο: ο Θεός, παρά τις παρακλήσεις ενός από τους πιο «καταξιωμένους» αποστόλους, δεν απομακρύνει το πρόβλημα. Ακόμη και πλήρης με τη χάρη του Θεού, ο απόστολος εξακολουθεί να έχει το πρόβλημα κάτι που του προκαλεί προφανή δυσφορία και περιορίζει τη ζωή του.

Η σύγχρονη κουλτούρα δεν αφήνει σχεδόν κανένα περιθώριο για αδυναμίες και περιορισμούς. Προτείνεται συνεχώς στον άνθρωπο να γίνει πιο παραγωγικός, πιο ανθεκτικός, πιο επιτυχημένος, να έχει περισσότερη αυτοπεποίθηση, να είναι ψυχολογικά «πιο δουλεμένος». Υποστηρίζεται ότι οποιοσδήποτε περιορισμός μπορεί να εξαλειφθεί, αρκεί να το επιδιώξει κάποιος σοβαρά. Σε αυτό το πλαίσιο, τα λόγια του αποστόλου, ο οποίος είναι έτοιμος να καυχηθεί για τις ασθένειές του, στις οποίες μάλιστα βρίσκει σχετική ευχαρίστηση (ευδοκώ), ακούγονται πολύ αφυπνιστικά. Δεν είναι καθόλου εύκολο να αποδεχτεί κανείς τα βάσανα, τους περιορισμούς, τις αδυναμίες ως μέρος της ζωής. Ακόμα πιο δύσκολο είναι να βρίσκει κανείς σε όλα αυτά κάποιο ύψιστο νόημα.

Αυτή είναι μια δύσκολη εμπειρία όχι μόνο για τους μη θρήσκους, αλλά και για τους πιστούς. Ίσως για τους τελευταίους να είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Δεν αποκλείεται να έχει κανείς την εντύπωση ότι αν έχει πίστη, αν προσεύχεται με ένταση, τότε το πρόβλημα θα πρέπει να εξαφανίζεται, η ανησυχία να υποχωρεί, ο χαρακτήρας να διορθώνεται, ο πόνος να σταματάει κ.λπ. Όμως, ο απόστολος Παύλος (και σίγουρα δεν μπορεί κανείς να τον κατηγορήσει για έλλειψη πίστης) μας δείχνει μια πιο σύνθετη πραγματικότητα: μερικές φορές, ο Θεός δεν αλλάζει τις περιστάσεις, αλλά τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος λειτουργεί σε αυτές τις περιστάσεις. Όταν ο άνθρωπος αποδέχεται την αδυναμία του και μαθαίνει να ζει μαζί της, τα βάσανα παύουν να καθορίζουν τη ζωή του όλη. Η δύσκολη εμπειρία εξακολουθεί να υπάρχει, μόνο που αυτή δεν στερεί πλέον από τον άνθρωπο την εσωτερική ελευθερία του και δεν αποκλείει τη δυνατότητα να ζει, να αγαπά, να υπηρετεί και να χαίρεται. Η δύσκολη εμπειρία μετατρέπεται από πρόβλημα σε πόρο.

Τι εννοείται;

Στη ζωή μας υπάρχουν περιορισμοί και προβλήματα που – αλίμονο! – τις περισσότερες φορές μας συνοδεύουν μέχρι το τέλος των ημερών μας. Για παράδειγμα, ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα, ψυχικές διαταραχές, χρόνιες ασθένειες ή συνέπειες σοβαρών τραυματισμών. Αν προσπαθήσουμε να κάνουμε εναντίον τους έναν ατέρμονο και εγγυημένα ανεπιτυχή πόλεμο, αυτό θα μας κάνει μόνο πιο δυστυχισμένους, πιο κακούς, θα μας οδηγήσει σε κατάθλιψη και απογοήτευση. Και για έναν πιστό άνθρωπο, σε όλα αυτά μπορεί να προστεθεί και ο γογγυσμός εναντίον του Θεού: «Κύριε, πώς είναι δυνατόν; Προσεύχομαι, αλλά τίποτα δεν αλλάζει».

Η απάντηση του Θεού στον απόστολο Παύλο, η αποδοχή της από τον ίδιο και η αξιολόγησή της μας οδηγούν σε μια πολύ σημαντική σκέψη: η σωματική ή η ψυχική αδυναμία δεν αποτελεί πάντα εμπόδιο για την πνευματική ζωή και για τη ζωή γενικότερα. Αντίθετα, μερικές φορές ακριβώς μέσα από την εμπειρία των δικών του περιορισμών ο άνθρωπος μπορεί να κοιτάξει νηφάλια τον εαυτό του, να αναλογιστεί τη ζωή του, να καταλάβει ότι υπάρχουν ακόμα πράγματα που μπορεί να κάνει. Ξαφνικά ανακαλύπτει ότι η ζωή του είναι πολύ περισσότερα από την ασθένειά του, το άγχος ή το τραύμα του.

Και κάτι ακόμα. Όσο ο άνθρωπος αισθάνεται απόλυτα αυτάρκης, του είναι δύσκολο να έχει πραγματική ανάγκη τον Θεό. Η εμπειρία της αδυναμίας, όμως, καταρρίπτει την ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου πάνω στη ζωή. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξιδανικεύουμε τα βάσανα. Ο χριστιανισμός δεν καλεί να αγαπάμε τα βάσανα για τα βάσανα. Λέει ότι η ζωή μας είναι πολυδιάστατη, περίπλοκη, περιλαμβάνει τόσο χαρούμενες όσο και θλιβερές στιγμές, και ότι η αξία μας δεν εξαντλείται στη δύναμη, την αποτελεσματικότητα και την επιτυχία. Όταν ο άνθρωπος καταλήγει σε αυτή την κατανόηση, οι δυνάμεις του παύουν να σπαταλούνται σε έναν ατέρμονο αγώνα εναντίον των όσων είναι αδύνατο να αλλάξουν, η ενέργεια απελευθερώνεται και κατευθύνεται προς κάτι πιο σημαντικό και απαραίτητο. Τότε τα λόγια του αποστόλου Παύλου «ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι» παύουν να είναι ένα όμορφο απόφθεγμα και γίνονται προσωπική εμπειρία.