Γιατί στην Εκκλησία υπάρχουν τόσοι πολλοί κανόνες;

Φωτογραφία: lavra_photo/flickr.com

Πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι η εκκλησιαστική ζωή αποτελείται από πλήθος κανόνων, απαγορεύσεων και περιορισμών. Είναι όμως έτσι;

Κανόνες στην Εκκλησία, αναμφίβολα, υπάρχουν. Και αυτό δεν είναι κάτι το περίεργο. Η ζωή μας, επί της αρχής, δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς κανόνες. Οι κανόνες μας περιβάλλουν παντού. Ως πολίτες, είμαστε υποχρεωμένοι να τηρούμε τους νόμους της χώρας στην οποία ζούμε. Ως εργαζόμενοι πρέπει να τηρούμε το καταστατικό του οργανισμού στον οποίο εργαζόμαστε. Η Εκκλησία δεν υπάρχει μόνο ως πνευματική οντότητα, αλλά και ως ανθρώπινη κοινότητα. Και, όπως κάθε κοινότητα, λειτουργεί σύμφωνα με συγκεκριμένους κανόνες και πρότυπα.

Για ποιους ακριβώς κανόνες πρόκειται;

Τα δόγματα, που αποτελούν τη βάση της ορθόδοξης διδασκαλίας, δηλαδή την εξήγηση σε τι πιστεύουμε. Τα δόγματα δεν επινοήθηκαν από τους ανθρώπους. Βασίζονται στη Θεία Αποκάλυψη και διατυπώθηκαν στις Οικουμενικές Συνόδους (συνελεύσεις εκπροσώπων της Ορθόδοξης Εκκλησίας για την επίλυση των σημαντικότερων ζητημάτων), οι οποίες απλώς εξέφρασαν αυτό που η Εκκλησία πίστευε από τους αποστολικούς χρόνους. Οι βασικές δογματικές θέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας καταγράφονται στο Σύμβολο της Πίστεως, το οποίο εγκρίθηκε τον 4^ο αιώνα στην Α΄ και Β΄ Οικουμενική Σύνοδο.

Οι κανόνες, που είναι οι κανόνες της εκκλησιαστικής ζωής, οι οποίοι ρυθμίζουν θέματα λατρείας, εκκλησιαστικής διοίκησης και πειθαρχίας. Όπως οι νόμοι βοηθούν στο να υπάρχει και να λειτουργεί ένα κράτος, έτσι και οι κανόνες βοηθούν στο να διατηρείται η τάξη της εκκλησιαστικής ζωής.

Οι παραδόσεις. Αυτές είναι που συχνά εκλαμβάνονται ως υποχρεωτικοί εκκλησιαστικοί κανόνες και γίνονται αντικείμενο κριτικής. Το αν πρέπει μια γυναίκα να καλύπτει το κεφάλι της στον ναό, πώς πρέπει να είναι η ενδυμασία για τη λατρεία, με ποιο χέρι να τοποθετεί κανείς το κερί, όλα αυτά ανήκουν στον τομέα της εκκλησιαστικής παράδοσης και των τοπικών εθίμων. Αυτά μπορεί να έχουν τις δικές τους ιδιαιτερότητες σε διάφορες ορθόδοξες χώρες και Τοπικές Εκκλησίες.

Είναι σημαντικό να κατανοούμε ότι οι εκκλησιαστικοί κανόνες δεν έχουν δημιουργηθεί για να περιπλέξουν τη ζωή μας, που είναι ήδη αρκετά δύσκολη, αλλά για να βοηθήσουν τον άνθρωπο να πλησιάσει τον Θεό, να μάθει να ζει μαζί Του και σύμφωνα με τις εντολές Του.

Πρώτον, οι κανόνες καλλιεργούν τη θέληση, κάτι στο οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος αντιμετωπίζει δυσκολίες. Η νηστεία, για παράδειγμα, διδάσκει την εγκράτεια. Αποφεύγουμε το κρέας όχι για την ίδια την αποχή, αλλά για να μάθουμε να λέμε «όχι» στα θέλω μας, ώστε να ελευθερωθεί χώρος στην καρδιά μας για τον Θεό. Αν ο άνθρωπος δυσκολεύεται να αποχωριστεί ακόμη και μια μικρή σωματική απόλαυση, τότε θα του είναι ακόμα πιο δύσκολο να καταπολεμήσει τον θυμό, τη ματαιοδοξία ή την κατάκριση.

Δεύτερον, οι κανόνες προστατεύουν από την πνευματική πλάνη (στην Ορθοδοξία είναι η ψευδαίσθηση της πνευματικής ωριμότητας και ανωτερότητας, η αυταπάτη που απομακρύνει από τον Θεό). Είναι φυσικό στον άνθρωπο να προσαρμόζει τα πάντα στις δικές του ανάγκες και επιθυμίες, συμπεριλαμβανομένης και της πίστης στον Θεό. Οι εκκλησιαστικοί κανόνες, όμως, βοηθούν τον άνθρωπο να μην περιορίζεται αποκλειστικά στις δικές του αντιλήψεις για την πνευματική ζωή και να συγκρίνει την πορεία του με την εμπειρία της Εκκλησίας. Κατά κάποιον τρόπο, είναι φάροι που μας εμποδίζουν να παρεκκλίνουμε από τον δρόμο μας μέσα στην ομίχλη του δικού μας εγώ.

Τρίτον, οι κανόνες αποτελούν σχολείο ταπεινότητας, στο οποίο μαθαίνουμε να θέτουμε το θέλημα του Θεού πάνω από τις δικές μας επιθυμίες και συνήθειες.

Είναι όμως σημαντικό να θυμόμαστε: οι κανόνες δεν είναι σκοπός, αλλά μέσο. Η αληθινή ελευθερία που δίνει ο Θεός δεν συνίσταται στην απουσία οποιωνδήποτε περιορισμών, αλλά στην ικανότητα να επιλέγουμε οικειοθελώς το καλό. Και οι εκκλησιαστικοί κανόνες δεν υπάρχουν για να στερήσουν από τον άνθρωπο την ελευθερία του, αλλά για να τον βοηθήσουν να μάθει να ζει με αγάπη προς τον Θεό και προς τους πλησίον.