Το παράδοξο του Ιωάννου του Βαπτιστή

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είναι ένας παράδοξος άγιος. Από την παιδική του ηλικία γνώριζε τη μεγάλη αποστολή του, αλλά αντί να πάει προς τους ανθρώπους, αποσύρθηκε στην έρημο. Και αργότερα, όταν έγινε ο πιο δημοφιλής άνθρωπος στο Ισραήλ, αποσύρθηκε απροσδόκητα για όλους, παραχωρώντας τη θέση του στον Ιησού Χριστό, έναν Γαλιλαίο που εκείνη την εποχή δεν τον γνώριζε κανένας. Πώς εξηγείται μια τέτοια συμπεριφορά; Και γιατί το παράδειγμα του Βαπτιστή Ιωάννου μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό σήμερα;

Ιερέας Ευγένιος Μούρζιν Ο Τίμιος Πρόδρομος είναι ο μεγαλύτερος άγιος όλων των εποχών και όλων των λαών… Ο Ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός είπε για αυτόν: «Οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ» (Μτ. 11:11). Πράγματι, του ανατέθηκε η εξαιρετικά υπεύθυνη και τιμητική αποστολή: να προετοιμάσει τον κόσμο για την έλευση του Σωτήρα. Επιπλέον, ο Ιωάννης γνώριζε τον προορισμό του από την παιδική του ηλικία. Ήδη την όγδοη ημέρα μετά τη γέννηση του βρέφους, ο πατέρας του, ο ιερέας Ζαχαρίας, παρουσία των επισκεπτών που είχαν συγκεντρωθεί στο σπίτι, προφήτευσε τα ακόλουθα:

Καὶ σύ, παιδίον, προφήτης ὑψίστου κληθήσῃ· προπορεύσῃ γὰρ πρὸ προσώπου Κυρίου ἑτοιμάσαι ὁδοὺς αὐτοῦ, τοῦ δοῦναι γνῶσιν σωτηρίας τῷ λαῷ αὐτοῦ, ἐν ἀφέσει ἁμαρτιῶν αὐτῶν διὰ σπλάγχνα ἐλέους Θεοῦ ἡμῶν, ἐν οἷς ἐπεσκέψατο ἡμᾶς Ἀνατολὴ ἐξ ὕψους ἐπιφᾶναι τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένοις, τοῦ κατευθῦναι τοὺς πόδας ἡμῶν εἰς ὁδὸν εἰρήνης (Λκ. 1:76-79).

Τι έκανε λοιπόν για να προετοιμάσει τις οδούς του Κυρίου; Ο Ιωάννης... αποσύρθηκε στην έρημο. Από τη πενιχρή περιγραφή της ζωής του στα Ευαγγέλια, πριν αρχίσει το κήρυγμά του, δημιουργείται η αίσθηση ότι ήταν σαν να είχε γεννηθεί για απομονωμένη ζωή στην έρημο. «Τὸ δὲ παιδίον ηὔξανε καὶ ἐκραταιοῦτο πνεύματι, καὶ ἦν ἐν ταῖς ἐρήμοις ἕως ἡμέρας ἀναδείξεως αὐτοῦ πρὸς τὸν ᾿Ισραήλ», περιγράφει τη ζωή του από την παιδική του ηλικία ο ευαγγελιστής Λουκάς (Λκ. 1:80). Παράδοξο. Ο Ιωάννης δεν πηγαίνει προς τον λαό, δεν επιδιώκει τη φήμη, τη δόξα και την αναγνώριση ως άνθρωπος που έχει επιλεγεί από τον Θεό για να εκπληρώσει ένα ιδιαίτερο έργο. Απομακρύνεται όσο το δυνατόν περισσότερο από τον κόσμο και ζει μόνος, τρέφεται με ό,τι παράγει η σκληρή, ραγισμένη γη, και ντύνεται με άβολα, αγκαθωτά ρούχα από μαλλί καμήλας. Η συμπεριφορά και ο τρόπος ζωής του αντανακλούν μια διαφορετική λογική, μια διαφορετική αντίληψη για το τι πρέπει να κάνει ο πρόδρομος του Μεσσία. Γιατί λοιπόν ενεργεί έτσι;

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής στην έρημο. Μικαελίνα Βωτιέ, 1650

Στη Βίβλο η έρημος είναι ένα ιδιαίτερο και, σε κάποιο βαθμό, παράδοξο μέρος. Είναι ένας χώρος αταξίας, κινδύνου, μοναξιάς και θανάτου. Αλλά ακριβώς εκεί ο Θεός αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά ανοιχτά και δυναμικά στους ανθρώπους. Στην έρημο ο Μωυσής είδε την φλεγόμενη και μη καιόμενη βάτο και άνοιξε διάλογο με τον Θεό. Στην έρημο ο Κύριος έδωσε στον Ισραήλ τον νόμο, και στη συνέχεια, με τη μορφή πύρινου στύλου, προπορευόταν για πολλά χρόνια μπροστά από τον λαό Του, φροντίζοντάς τον, τροφοδοτώντας τον με μάννα και ορτύκια. Και ακριβώς εκεί ο Ιωάννης γίνεται ο μεγαλύτερος προφήτης ἐν γεννητοῖς γυναικῶν. Ο Ιωάννης αποσύρθηκε στην έρημο, για να συντονιστεί εκεί σε μια διαφορετική πνευματική συχνότητα. Η έρημος καθάρισε την αντίληψή του, όξυνε την πνευματική του όραση. Μακριά από τον θόρυβο και την πολυπραγμοσύνη, παρέμενε εκεί μόνος με μόνη τη σιωπή. Κάποια στιγμή, μέσα σε αυτή τη σιωπή, άκουσε μέσα του τη φωνή του Θεού. Πριν προετοιμάσει τον δρόμο για τον Σωτήρα, έπρεπε πρώτα να προετοιμάσει τον εαυτό του γι’ αυτό. Όχι στη φασαρία της Ιερουσαλήμ, δίπλα στην οποία βρισκόταν το σπίτι των γονιών του, όχι στις θεολογικές συζητήσεις και διαμάχες με τους γραμματείς και τους λαϊκούς δασκάλους, αλλά εκεί όπου τίποτα δεν μπορούσε να τον αποσπάσει από την επικοινωνία με τον Θεό.

Όμως, ο Ιωάννης δεν είναι απλώς ένας ασκητής και ερημίτης. Είναι ένας μεγάλος προφήτης. Ο ρόλος του δεν είναι να σιωπά για πάντα, αλλά να μιλάει όταν είναι ώρα.

Η ώρα του ήρθε το δέκατο πέμπτο έτος της βασιλείας του Τιβέριου Καίσαρα (Λκ. 3:1). Ο ίδιος ο Κύριος του έδωσε το σήμα, και η Ιουδαία άκουσε επιτέλους τη φωνή εκείνου που φώναζε στην έρημο (Λκ. 3:4). Ο Βαπτιστής μιλούσε απότομα, επέπληττε και καλούσε σε μετάνοια. «Μετανοείτε˙ ήγγικε γαρ η Βασιλεία των Ουρανών». Έτσι ο ευαγγελιστής Ματθαίος μεταφέρει το βασικό περιεχόμενο του κηρύγματός του (Μτ. 3:2). Η τιτάνια προσωπικότητα του Ιωάννη του Προδρόμου, η δύναμη που εκπέμπει και η προαίσθηση για κάτι μεγάλο και ανατρεπτικό, τα τρομακτικά και ταυτόχρονα απλά και κατανοητά λόγια και εικόνες του, έλκυαν και γοήτευαν τους ανθρώπους. Σε σύντομο χρονικό διάστημα έγινε ο πιο γνωστός και έγκυρος άνθρωπος στο Ισραήλ. Χιλιάδες άνθρωποι προσέρχονταν στον Ιορδάνη, όπου κήρυττε και βάπτιζε, μετανοούσαν για τις αμαρτίες τους και, ως ένδειξη μετάνοιας, βυθίζονταν στα νερά του Ιορδάνη.

Και εδώ πάλι έχουμε ένα παράδοξο. Στο απόγειο της δόξας και της δημοτικότητάς του, ο Ιωάννης αποσύρεται ταπεινά, όταν εμφανίζεται ο Χριστός στον Ιορδάνη. «Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι», λέει στους μαθητές του (Ιω. 3:30). Παρέμεινε πιστός στην αποστολή του που ήταν να προετοιμάσει τις καρδιές των ανθρώπων για να δεχτούν τον Σωτήρα και την καλή Του είδηση. Παρά τη φήμη και τη δημοτικότητά του, αποσύρθηκε στη σκιά, άφησε το δρόμο ελεύθερο στον ακόμη άγνωστο γιο ενός ξυλουργού από τη Ναζαρέτ, στον οποίο μόνο αυτός αναγνώρισε τον Υιό του Θεού και Σωτήρα. Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος δεν δέσμευε τους ανθρώπους στον εαυτό του, αλλά έδινε τη δυνατότητα στον Θεό να ενεργήσει στον κόσμο. Δεν προσπάθησε να επισκιάσει το φως της Αλήθειας που προερχόταν από τον Σωτήρα, αλλά, αντίθετα, έκανε τα πάντα για να καθαρίσει το πεδίο και να επιτρέψει στο φως αυτό να λάμψει σε όλους χωρίς εξαίρεση. Δεν ίδρυσε δική του σχολή, δεν έγραψε πραγματείες, δεν απέκτησε ακόλουθους για να μείνει στην ιστορία. Και παρόλα αυτά, παρέμεινε για πάντα στη μνήμη της Εκκλησίας ως ο μεγαλύτερος άγιος όλων των εποχών και όλων των λαών.

Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής, 16ος αιώνας. icons.pstgu.ru

Ο πιο σωστός τρόπος να τιμούμε τους αγίους είναι να μιμούμαστε τη ζωή τους. Μπορεί κανείς σήμερα να μοιάσει με τον Ιωάννη; Ίσως όχι με την κυριολεκτική έννοια. Λίγοι μπορούν να αποσυρθούν σωματικά στην έρημο. Αλλά η «έρημος» είναι μια καλή μεταφορά. Οι περισσότεροι από εμάς ζούμε σε ένα περιβάλλον υπερκορεσμού: με πληροφορίες, εντυπώσεις, διαφωνίες, φιλονικίες, όλα αυτά που απαιτούν την άμεση προσοχή μας. Φοβόμαστε τη σιωπή, φοβόμαστε να μείνουμε μόνοι με τον εαυτό μας και, πολύ περισσότερο, μόνοι με τον Θεό. Σε αυτό το πλαίσιο, η εικόνα του Ιωάννη του Βαπτιστή αποκτά μεγάλη επικαιρότητα. Ενσαρκώνει αυτό που έχουμε σχεδόν χάσει: την ικανότητα να αντέχουμε τη σιωπή, να είμαστε ο αληθινός εαυτός μας, να μην κοιτάζουμε πίσω για τη γνώμη των άλλων, να αισθανόμαστε συνεχώς την παρουσία του Θεού στη ζωή μας. Ταυτόχρονα, αυτός, όσο κανένας άλλος, με εξαίρεση ίσως την Θεοτόκο, προσωποποιεί την αυθεντική χριστιανική ταπείνωση, δηλαδή τη νηφάλια αντίληψη του εαυτού μας, τη συνειδητοποίηση της θέσης και του προορισμού μας στον κόσμο.

Η εσωτερική έρημος, που είναι προσβάσιμη σε όλους, μπορεί να βοηθήσει στην απόκτηση ή την ανάκτηση αυτών των ιδιοτήτων και ικανοτήτων. Αυτή η έρημος είναι ο εκούσιος περιορισμός του εαυτού, η συνειδητή επιβράδυνση του ρυθμού της ζωής, η καλλιέργεια της θέλησης και των συναισθημάτων. Είναι ένας χώρος όπου ο άνθρωπος αποφασίζει να σιγάσει τον θόρυβο του κόσμου, για να βρει τον εαυτό του, να βυθιστεί στη σιωπή και μέσα σε αυτήν να ακούσει τη φωνή του Θεού και να νιώσει την παρουσία Του.