Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Ας παρατηρήσουμε, αδελφοί, στο Ευαγγέλιο τη ζωή του Κυρίου και Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Θα δούμε εκεί ότι ο Κύριος ποτέ δεν σκανδαλίζεται με τους αμαρτωλούς, όσο βαριές κι αν είναι οι αμαρτίες τους. Επίσης, σ’ ολόκληρο το Ευαγγέλιο δεν βρίσκουμε ούτε μια περίπτωση σκανδαλισμού των αγίων αποστόλων.

Απεναντίας, οι Φαρισαίοι σκανδαλίζονται συνέχεια με τον καθένα, σκανδαλίζονται ακόμα και με τον υπερτέλειο σαρκωμένο Θεό. Και σκανδαλίζονται τόσο, που Τον καταδικάζουν σαν εγκληματία, Τον παραδίνουν σε ατιμωτικό θάνατο και τον σταυρώνουν – Ποιον; τον Σωτήρα! – ανάμεσα σε δυο ληστές.

Απ’ αυτό και μόνο καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως η τάση μας να σκανδαλιζόμαστε είναι βαριά αρρώστια της ψυχής· είναι χαρακτηριστικό των Φαρισαίων. Γι’ αυτό πρέπει με προσοχή να παρακολουθούμε την καρδιά μας και με πνευματικό λογισμό, που θα τον αντλούμε από το Ευαγγέλιο, να νεκρώνουμε σ’ αυτήν κάθε αίσθημα σκανδαλισμού.

Το Ευαγγέλιο είναι βιβλίο άγιο, πανάγιο! Όπως στα καθαρά νερά καθρεφτίζεται ο ήλιος, έτσι στο Ευαγγέλιο απεικονίζεται ο Χριστός, αλλά τον βλέπουν μόνο οι καθαρές ψυχές. Όποιος, λοιπόν, θέλει να δει τον Χριστό, πρέπει πρώτα να καθαρίσει τον νου και την καρδιά του με τη μετάνοια! Μόνο τότε θα δει στο Ευαγγέλιο τον Χριστό, τον αληθινό Θεό, τον Σωτήρα των πεσμένων ανθρώπων. Μόνο τότε θα δει στο Ευαγγέλιο ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει ο μαθητής του Ιησού, ο μαθητής που καλείται να διδαχθεί από τον ίδιο τον Κύριο την πραότητα και την ταπείνωση. Σ’ αυτές τις θεομίμητες αρετές θα βρει τη μακάρια ανάπαυση της ψυχής του.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Ο Κύριος πήγε κάποτε στο σπίτι ενός τελώνη, του Ματθαίου, εκείνου που στη συνέχεια μεταστράφηκε κι έγινε απόστολος. Εκεί ο σαρκωμένος Θεός κάθισε στο τραπέζι μαζί με αμαρτωλούς. Τον είδαν οι Φαρισαίοι και σκανδαλίστηκαν. «Γιατί ο διδάσκαλός σας τρώει με τους τελώνες και τους αμαρτωλούς;», ρώτησαν τους μαθητές Του (Ματθ. 9: 11).

Πρώτα-πρώτα, πέστε μας, Φαρισαίοι, γιατί ονομάζετε τους ανθρώπους αυτούς αμαρτωλούς; Δεν θα βρισκόσασταν πιο κοντά στην πραγματικότητα, αν τους ονομάζατε καλότυχους, μακάριους, αγγέλους και μάλιστα Χερουβείμ, αφού ευδόκησε να καθίσει ανάμεσα τους ο Θεός; Θα ήταν καλύτερα να λέγατε: “Κι εμείς είμαστε αμαρτωλοί! Κι εμάς δέξου κοντά Σου, πολυεύσπλαχνε Ιησού! Καρδιογνώστη και δίκαιε Κριτή, προτίμησες από μας αυτούς τους αμαρτωλούς και κάθισες μαζί τους, επειδή, όπως φαίνεται, τα δικά μας αμαρτήματα είναι για Σένα πιο βαριά από τα δικά τους. Τρώγε, λοιπόν, μαζί τους. Εμάς άφησε μας τουλάχιστο να προσπέσουμε στα πόδια Σου!”.

Αλλά στους σκοτεινούς αυτούς δίκαιους, τους πλούσιους σε δικαιοσύνη της πεσμένης ανθρώπινης φύσεως, σε δικαιοσύνη επίπλαστη, σε δικαιοσύνη δαιμονική, δεν υπάρχει η αγία ευωδία της ταπεινώσεως. Γι’ αυτό με τόσο θράσος κατακρίνουν τον Κύριο, όπως κατακρίνουν και τους αμαρτωλούς που δέχεται Εκείνος έτσι, όμως, οι αμαρτωλοί αναδεικνύονται αληθινά δίκαιοι. Λέγοντας στους μαθητές, «ο διδάσκαλός σας», τους δίνουν να καταλάβουν ότι Τον απορρίπτουν, ότι αυτοί δεν Τον αναγνωρίζουν ως δικό τους διδάσκαλο.

Η απάντηση του Κυρίου είναι μια απάντηση για όλα τα επιμέρους συμπτώματα της κρυφής αρρώστιας των Φαρισαίων, για όλη την ψυχική τους κατάσταση, και περικλείει μια φοβερή θεϊκή καταδίκη, απορρίπτοντας κάθε εικονική ανθρώπινη δικαιοσύνη, κάθε δικαιοσύνη, δηλαδή, που συνοδεύεται από την κατάκριση του πλησίον. «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς αλλά οι άρρωστοι», είπε ο Κύριος. «Και πηγαίνετε να μάθετε τι σημαίνει, “ευσπλαχνία θέλω και όχι θυσία”. Γιατί δεν ήρθα να καλέσω σε μετάνοια τους δίκαιους αλλά τους αμαρτωλούς» (Ματθ. 9: 12-13).

Μιαν άλλη φορά, πάλι, ημέρα Σάββατο, ο Κύριος περνούσε μαζί με τους αγίους μαθητές και αποστόλους Του μέσ’ από σπαρμένα χωράφια. Οι μαθητές Του πείνασαν και άρχισαν να κόβουν στάχυα, να τα τρίβουν με τα χέρια τους και να τρώνε τους σπόρους. Τους είδαν οι Φαρισαίοι και είπαν στον Κύριο: «Κοίτα, οι μαθητές Σου κάνουν κάτι που δεν επιτρέπεται από τον νόμο να γίνεται το Σάββατο» (Ματθ. 12: 2). Τότε ο Κύριος, αφού τους θύμισε τον Δαβίδ (βλ. Α΄ Βασ. 21: 2-7) και τους ιερείς, από τους οποίους ο πρώτος σε κάποια περίσταση καταπάτησε μια διάταξη του νόμου (βλ. Λευϊτ. 24: 5-9), ενώ οι δεύτεροι συνεχώς καταπατούσαν τη διάταξη της αργίας του Σαββάτου (βλ. Εξ. 20: 8-10) για να τηρήσουν άλλη διάταξη (βλ. Αριθ. 28: 9-10), επανέλαβε πάλι στους Φαρισαίους την αυστηρή του παρατήρηση: «Αν είχατε καταλάβει τι σημαίνει, “ευσπλαχνία θέλω και όχι θυσία”, δεν θα καταδικάζατε τους αθώους ανθρώπους» (Ματθ. 12: 7).

Το αίσθημα του σκανδαλισμού πόσο εριστικό και πόσο κακόβουλο είναι! Με απόλυτη αλλά προσχηματική ακρίβεια αγωνίζεται για την εφαρμογή του γράμματος του νόμου. Την ουσία του νόμου, όμως, την αθετεί.

Φαρισαίε σκοτισμένε και τυφλέ! Άκουσες τι σου λέει ο Κύριος; «Ευσπλαχνία θέλω». Βλέπεις το ελάττωμα του πλησίον σου; Σπλαχνίσου τον! Είναι μέλος του σώματος σου (πρβλ. Ρωμ. 12: 5). Η αδυναμία, την οποία σήμερα βλέπεις σ’ αυτόν, αύριο μπορεί να γίνει δική σου αδυναμία. Σκανδαλίζεσαι μόνο και μόνο επειδή είσαι εγωιστής και τυφλός! Τηρείς τυπολατρικά μερικές εξωτερικές διατάξεις του νόμου, και μετά κυριεύεσαι από αυτοθαυμασμό. Περιφρονείς και κατακρίνεις τον πλησίον, παρατηρώντας ότι παραβαίνει κάποιες λεπτομέρειες του νόμου, και δεν βλέπεις ότι έχει κρυφές αρετές, και μάλιστα μεγάλες, οι οποίες είναι γνωστές και ευάρεστες στον Θεό αλλά άγνωστες σ’ εσένα, εξαιτίας της αλαζονικής και σκληρής καρδιάς σου.

Δεν προσέχεις τον εαυτό σου όσο πρέπει. Δεν τον βλέπεις τον εαυτό σου. Γι’ αυτό δεν παραδέχεσαι πως είσαι αμαρτωλός. Γι’ αυτό δεν έχεις συντριβή καρδιάς. Γι’ αυτό δεν έχεις μετάνοια και ταπείνωση. Γι’ αυτό δεν καταλαβαίνεις ότι, για να σωθείς, έχεις ανάγκη κι εσύ, όπως όλοι οι άνθρωποι, από την ευσπλαχνία του Θεού.

Είναι φοβερό το να μην παραδέχεσαι πως είσαι αμαρτωλός! Τέτοιους ανθρώπους τους απορρίπτει ο Κύριος, «Δεν ήρθα», λέει, «να καλέσω σε μετάνοια τους δίκαιους αλλά τους αμαρτωλούς» (Ματθ. 9: 13). Τι μακαριότητα, να έχεις επίγνωση ότι είσαι αμαρτωλός! Όποιος έχει αυτή την επίγνωση, μπορεί να πλησιάσει τον Ιησού. Τι μακαριότητα, λοιπόν, να βλέπεις τις αμαρτίες σου! Τι μακαριότητα, να βλέπεις την καρδιά σου! Όποιος αρχίσει να βλέπει την καρδιά του, ξεχνά ότι στη γη υπάρχουν κι άλλοι αμαρτωλοί εκτός από τον ίδιο. Κι αν κάποια φορά ρίξει μια ματιά σε άλλους, του φαίνονται άμεμπτοι, υπέροχοι, άγγελοι.

Όσο πιο πολύ, μάλιστα, προσέχει τον εαυτό του και βλέπει τις κηλίδες της αμαρτίας στην ψυχή του, τόσο πιο πολύ αντιλαμβάνεται ότι, για να σωθεί, ένα και μοναδικό είναι το μέσο, το έλεος του Θεού· τόσο πιο πολύ αντιλαμβάνεται ότι είναι ένας δούλος άχρηστος (πρβλ. Λουκ. 17: 10), όχι μόνο γιατί πολύ συχνά παραβαίνει τις εντολές του Θεού, αλλά και γιατί, όταν προσπαθεί να τις τηρήσει, πιο πολύ τις διαστρέφει παρά τις εκπληρώνει. Έτσι, καταλαβαίνοντας πόσο έχει ο ίδιος ανάγκη από το έλεος του Θεού, δεν αισθάνεται κι αυτός παρά μόνο έλεος για τον πλησίον του. «Αν είχατε καταλάβει τι σημαίνει, “ευσπλαχνία θέλω και όχι θυσία”, δεν θα καταδικάζατε τους αθώους ανθρώπους» (Ματθ. 12: 7). «Δεν ήρθα να καλέσω σε μετάνοια τους δίκαιους αλλά τους αμαρτωλούς» (Ματθ. 9: 13).

Ο εύσπλαχνος Σωτήρας μας, ο Κύριος Ιησούς Χριστός, που ποτέ δεν έδιωχνε μακριά Του τους μετανοημένους αμαρτωλούς, όπως ήταν οι τελώνες και οι πόρνες, δεν έδιωχνε ούτε και τους Φαρισαίους. Ήρθε να θεραπεύσει τον άνθρωπο απ’ όλες τις αρρώστιες του, επομένως και από τον φαρισαϊσμό. Ο φαρισαϊσμός, βέβαια, είναι μια από τις πιο δυσκολογιάτρευτες αρρώστιες. Γιατί, όποιος την έχει, νομίζει και διαλαλεί πως είναι εντελώς υγιής. Έτσι, περιφρονεί και τους γιατρούς και τα φάρμακα. Θέλει, μάλιστα, να γιατρέψει ο ίδιος τις αρρώστιες των άλλων, μόνο που, για να βγάλει από το μάτι τους – όργανο τόσο ευαίσθητο – ένα αδιόρατο σκουπιδάκι, χρησιμοποιεί βαρύ δοκάρι!

Κάποτε ένας Φαρισαίος κάλεσε τον Κύριο σε γεύμα «Ο Ιησούς μπήκε στο σπίτι του Φαρισαίου και κάθισε στο τραπέζι» (Λουκ. 7: 36). Φαίνεται, όμως, πως ο Φαρισαίος, μολονότι είχε πνευματικό ζήλο και κάποια πίστη στον Κύριο, κάθισε και υπολόγισε πως να φιλοξενήσει και ως ποιον βαθμό να τιμήσει τον Επισκέπτη του. Αν δεν έκανε αυτόν τον υπολογισμό, στον οποίο τον οδήγησε η πεποίθηση στη δικαιοσύνη του και στην αξία του, τι θα τον εμπόδιζε να βγει στον δρόμο, για να προϋπαντήσει τον Θείο Επισκέπτη του, να πέσει με λαχτάρα στα άγια πόδια του και να στρώσει κάτω απ’ αυτά την ψυχή του και την καρδιά του; Μα δεν το έκανε ο Φαρισαίος. Έτσι έχασε την ευλογημένη ευκαιρία να τιμήσει τον Σωτήρα ως Σωτήρα του.

Την ευκαιρία, όμως, που έχασε ο Φαρισαίος, την άρπαξε μια γυναίκα από την ίδια πόλη, μια διαβόητη γυναίκα της αμαρτίας. Τρέχει, λοιπόν, στο σπίτι του Φαρισαίου μ’ ένα δοχείο γεμάτο ευωδιαστό μύρο, μπαίνει στην αίθουσα, όπου ήταν στρωμένο το τραπέζι, και αρχίζει να πλένει με τα δάκρυα της τα πόδια του Κυρίου, να τα σκουπίζει με τα μαλλιά της, να τα φιλάει και να τα αλείφει με το μύρο.

Δεν βλέπει ο τυφλός Φαρισαίος την αρετή που εκδηλώνεται μπροστά στα μάτια του και που αποδοκιμάζει την ψυχρότητα και τη νέκρα της καρδιάς του. Μόνο ο σκανδαλισμός και η κατάκριση σαλεύουν στην ψυχή του. Και συλλογίζεται: «Αν ο άνθρωπος αυτός ήταν προφήτης, θα γνώριζε ποια και τι λογής γυναίκα είναι αυτή που τον αγγίζει γιατί είναι αμαρτωλή» (Λουκ. 7:39).

Γιατί, Φαρισαίε, υποτιμάς τον Θεό, ονομάζοντας Τον μόνο προφήτη; Και γιατί ονομάζεις αμαρτωλή τη γυναίκα που τιμά τον Θεό καλύτερα από σένα; Φοβήσου! Μη μιλάς! Μπροστά σου βρίσκεται ο Δημιουργός! Αυτός έχει δικαίωμα να κρίνει τα πλάσματα Του. Αυτός χαρίζει με την ίδια ευκολία και πεντακόσια και πενήντα δηνάρια χρέους αμαρτίας (βλ. Λουκ. 7: 41-42), γιατί είναι παντοδύναμος και πάμπλουτος σε έλεος. Ο Φαρισαίος, όμως, δεν το λογαριάζει αυτό. Και βλέποντας στον πλησίον του χρέος πεντακόσια δηνάρια, δεν δίνει καμιά προσοχή στα δικά του τα πενήντα, ούτε καν τα θεωρεί χρέος! Ωστόσο, όπως αποφαίνεται το δικαστήριο του Θεού, και οι δύο δεν έχουν να ξεπληρώσουν το χρέος τους, και οι δύο εξίσου έχουν ανάγκη να τους το χαρίσει ο Κύριος. «Επειδή δεν είχαν να τα επιστρέψουν, τα χάρισε και στους δύο» (Λουκ. 7:42).

Η έλλειψη ταπεινώσεως, στην οποία οφείλεται η αρρώστια του φαρισαϊσμού, εμποδίζει την πνευματική προκοπή. Την ώρα που οι βαριά αμαρτωλοί μετανοούν με θερμό ζήλο και συντριμμένο πνεύμα, την ώρα που, ξεχνώντας όλο τον κόσμο, βλέπουν μόνο τα αμαρτήματα τους και κλαίνε γι’ αυτά μπροστά στον Θεό, το βλέμμα του Φαρισαίου είναι μετέωρο. Βλέπει κι αυτός τα αμαρτήματα του, αλλά τα βλέπει φευγαλέα, γιατί του φαίνονται ασήμαντα και ανάξια προσοχής. Θυμάται και γνωρίζει μόνο κάποια καλά του έργα, στα οποία και αποθέτει την ελπίδα του.

Απεναντίας, τα αμαρτήματα των άλλων όχι μόνο τα βλέπει καλά, αλλά και τα συγκρίνει με τα δικά του, τα οποία πάντοτε βρίσκει πιο ελαφριά. Όσο περισσότερο, όμως, αυξάνεται στα μάτια του η προσωπική του αξία, όσο αυξάνεται η αυτοδικαίωση του, τόσο μειώνεται η θεία χάρη, που προσφέρεται δωρεάν σ’ όσους μετανοούν. Και όσο μειώνεται η χάρη, τόσο εξασθενεί στην καρδιά του το αίσθημα της μετάνοιας, ώσπου σβήνει τελείως. Όταν εξασθενήσει το αίσθημα της μετάνοιας στην καρδιά, η πνευματική πορεία του ανθρώπου γίνεται πολύ δύσκολη.

Και όταν το αίσθημα αυτό σβήσει τελείως, τότε πια ο άνθρωπος βγαίνει από τον δρόμο της σωτηρίας και παίρνει τον δρόμο της αλαζονείας και της αυταπάτης, όπου χάνει την αγία αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον. Ο Κύριος, ωστόσο, είπε για τη μακάρια εκείνη αμαρτωλή: «Οι πολλές της αμαρτίες συγχωρήθηκαν, επειδή αγάπησε πολύ. Όποιος νομίζει ότι (δεν έχει μεγάλο χρέος αμαρτιών και ότι, επομένως,) του συγχωρούνται λίγες αμαρτίες, αυτός αγαπά λίγο» (Λουκ. 7: 47).

Όποιος έχει προσβληθεί από την ασθένεια του φαρισαϊσμού, δεν θα προκόψει ποτέ πνευματικά. Το πετρωμένο έδαφος του χωραφιού της καρδιάς του δεν δίνει καρπό. Απαραίτητη προϋπόθεση της πνευματικής καρποφορίας είναι η καλλιέργεια της καρδιάς με τη μετάνοια και το πότισμα της με τα κατανυκτικά δάκρυα. Αληθινή συμφορά είναι η έλλειψη πνευματικής προκοπής!

Αλλά η βλαπτικότητα του φαρισαϊσμού δεν περιορίζεται στην πρόκληση ψυχικής ακαρπίας. Ο ιός, θα έλεγα, του φαρισαϊσμού είναι ολέθριος και θανατηφόρος. Γιατί όχι μόνο αχρηστεύει τα καλά έργα του ανθρώπου, αλλά και τα κάνει επιζήμια για την ψυχή του, η οποία τελικά καταδικάζεται από τον Θεό!

Αυτό το έδειξε ο ίδιος ο Κύριος με την παραβολή του τελώνη και του Φαρισαίου, οι οποίοι προσευχήθηκαν ταυτόχρονα στον ναό του Θεού (βλ. Λουκ. 18: 9-14). Ο Φαρισαίος, κοιτάζοντας τον εαυτό του, δεν του έβρισκε κάτι για το οποίο να χρειάζεται μετάνοια, κάτι που να του εμπνέει καρδιακή συντριβή. Απεναντίας, του έβρισκε πολλά, που τον έκαναν να αισθάνεται ικανοποίηση και αυτοθαυμασμό. Έβλεπε πως είχε νηστεία. Έβλεπε πως είχε ελεημοσύνη.

Δεν έβλεπε, ωστόσο, αμαρτίες σαν κι εκείνες που έβλεπε ή νόμιζε ότι έβλεπε στους άλλους και που τον σκανδάλιζαν. Και λέω, “νόμιζε ότι έβλεπε», επειδή για ξένα σκάνδαλα είχε μάτια ολάνοιχτα τόσο, που έβλεπε στον πλησίον αμαρτήματα τα οποία δεν είχαν ποτέ διαπραχθεί, αμαρτήματα τα οποία είχε πλάσει η πονηρή του φαντασία. Μολαταύτα, ο Φαρισαίος, μέσα στην αυταπάτη του, δοξάζει τον Θεό για την ψυχική του κατάσταση! Πίσω από το προσωπείο της ευγνωμοσύνης προς τον Θεό κρύβει την έπαρση του, την κρύβει κι από τον ίδιο του τον εαυτό! Με μιαν επιπόλαιη ματιά που έριχνε στον νόμο του Θεού, έβγαζε το συμπέρασμα ότι τον τηρούσε και ότι, επομένως, ήταν ευάρεστος στον Κύριο.

Ξεχνούσε, όμως, ότι η εντολή του Κυρίου είναι «πολύ πλατιά», σύμφωνα με την έκφραση του ψαλμωδού (Ψαλμ. 118: 96). Ξεχνούσε ότι μπροστά στον Θεό ακόμα και «ο ουρανός δεν είναι καθαρός» (Ιώβ. 15: 15). Ξεχνούσε ότι ο Θεός δεν αποδέχεται ούτε θυσίες ούτε ολοκαυτώματα, όταν αυτά δεν συνοδεύονται από πνεύμα συντριμμένο και καρδιά ταπεινωμένη (πρβλ. Ψαλμ. 50: 18-19). Ξεχνούσε ότι στην ίδια την καρδιά πρέπει να φυτευθεί ο νόμος του Θεού, για ν’ αποκτήσει αυτή την αληθινή, τη μακάρια, την πνευματική αρετή. Τέτοια αρετή αρχίζει να κάνει την εμφάνιση της στην ψυχή μόνο όταν ο άνθρωπος αισθανθεί την πνευματική του φτώχεια (βλ. Ματθ. 5: 3) και αποφασίσει να τηρήσει το θέλημα του Θεού (βλ. Ψαλμ. 39: 9).

Ο κενόδοξος Φαρισαίος νομίζει ότι ευχαριστεί, νομίζει ότι δοξολογεί τον Θεό: «Θεέ μου, Σ’ ευχαριστώ που εγώ δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους άρπαγας, άδικος, μοιχός» (Λουκ. 18: 11). Απαριθμεί αμαρτήματα φανερά, αμαρτήματα που μπορούν να γίνουν αντιληπτά απ’ όλους. Για ψυχικά πάθη, όπως είναι η υπερηφάνεια, η πονηριά, το μίσος, ο φθόνος, η υποκρισία, δεν λέει λέξη!

Αυτά ακριβώς, όμως, είναι που χαρακτηρίζουν τον τύπο του Φαρισαίου! Αυτά ακριβώς είναι που σκοτίζουν την ψυχή, τη νεκρώνουν, την κάνουν ανίκανη για μετάνοια. Αυτά ακριβώς είναι που σβήνουν την αγάπη προς τον πλησίον. Αυτά ακριβώς είναι που γεννούν τον όλο ψυχρότητα, τον όλο εγωισμό, τον όλο μίσος σκανδαλισμό! Ο κενόδοξος Φαρισαίος νομίζει ότι ευχαριστεί τον Θεό για τα καλά του έργα. Μα ο Θεός τον αποστρέφεται. Ο Θεός τον στηλιτεύει με τα φοβερά τούτα λόγια: «Όποιος υψώνει τον εαυτό του, θα ταπεινωθεί» (Λουκ. 18: 14).

Όταν ο φαρισαϊσμός δυναμώσει και ωριμάσει, κυριεύει ολοκληρωτικά την ψυχή. Και τότε αυτή δίνει φρικτούς καρπούς. Δεν υπάρχει ανομία που θα δίσταζε να τη διαπράξει. Οι Φαρισαίοι αποτόλμησαν να βλασφημήσουν ακόμα και το Άγιο Πνεύμα (βλ. Ματθ. 12: 22-32). Οι Φαρισαίοι αποτόλμησαν να αποκαλέσουν τον Υιό του Θεού δαιμονισμένο (Ματθ. 9: 34, 10: 25, 12: 24). Οι Φαρισαίοι αποτόλμησαν να ισχυριστούν ότι ο Θεός, που έγινε άνθρωπος και ήρθε στη γη για τη σωτηρία μας, αποτελούσε απειλή για την κοινωνική γαλήνη και για την πολιτική ύπαρξη των Ιουδαίων (βλ. Λουκ. 23: 2, 5).

Και γιατί όλες αυτές οι περίπλοκες επινοήσεις; Για να μπορέσουν, καλυμμένοι πίσω από την επιφανειακή αρετή τους και με το πρόσχημα της σωτηρίας του έθνους, της τηρήσεως των νόμων και της προστασίας της θρησκείας, να χορτάσουν την αχόρταγη κακία τους. Πώς; Με αίμα! Ναι, το αίμα του Ιησού ήθελαν να προσφέρουν θυσία στον φθόνο και την κενοδοξία τους, διαπράττοντας Θεοκτονία. Ο φαρισαϊσμός είναι ένα φοβερό δηλητήριο. Ο φαρισαϊσμός είναι μια φρικτή ψυχική αρρώστια.

Θα προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε τον Φαρισαίο, παίρνοντας τα χαρακτηριστικά του από το Ευαγγέλιο. Έτσι ο καθένας, ρίχνοντας μια ματιά σ’ αυτό το φοβερό, σ’ αυτό το τερατώδες σκιαγράφημα, θα μπορεί με επιμέλεια να φυλάγεται από το προζύμι των Φαρισαίων» (Λουκ. 12: 1), σύμφωνα με την έκφραση του Κυρίου, δηλαδή από τον φαρισαϊκό τρόπο σκέψης, από τις φαρισαϊκές αρχές ζωής και από τη φαρισαϊκή διάθεση της καρδιάς.

Ο Φαρισαίος, ενώ τηρεί τους εξωτερικούς τύπους της θρησκείας του και επιτελεί μερικά ορατά καλά έργα, που δεν τα παραλείπουν ούτε οι ειδωλολάτρες, υπηρετεί δουλικά τα πάθη του. Αυτά όχι μόνο προσπαθεί διαρκώς να τα κρύβει, αλλά ως ένα βαθμό ούτε καν τα βλέπει, ούτε καν τα συνειδητοποιεί. Γιατί τα πάθη προκαλούν τέλεια τύφλωση στην ψυχή ως προς τη σχέση της με τον Θεό και ολόκληρη τη διδασκαλία Του.

Η αυτογνωσία και, συνακόλουθα, η ικανότητα να βλέπουμε μέσα μας την ενέργεια των ψυχικών παθών, μας δίνονται με τη μετάνοια. Αλλά τον Φαρισαίο δεν μπορεί να τον αγγίξει το αίσθημα της μετάνοιας. Πώς να συντριβεί, πως να κατανυχθεί, πως να ταπεινωθεί μια καρδιά γεμάτη αυταρέσκεια, Όντας ανίκανος για μετάνοια, είναι ανίκανος και να δει το φως των θείων εντολών, που φωτίζουν τα μάτια του νου μας. Μολονότι διαβάζει τη Γραφή, μολονότι βλέπει τις εντολές της, ο ψυχικός του σκοτισμός δεν τον αφήνει να σταθεί ούτε για λίγο σ’ αυτές. Γλιστράνε και φεύγουν από τα μάτια του. Στη θέση τους, λοιπόν, βάζει τις ανόητες και σφαλερές απόψεις του.

Τι πιο αλλόκοτο, τι πιο ασυνάρτητο μπορεί να υπάρξει από τις φαρισαϊκές απόψεις, που διασώζονται στο Ευαγγέλιο; «Όποιος ορκιστεί στον ναό, ο όρκος του δεν πιάνει», ισχυρίζεται ο Φαρισαίος «όποιος, όμως, ορκιστεί στο χρυσάφι του ναού, πρέπει να τηρήσει τον όρκο του» (Ματθ. 23:16). Αφήνοντας τις εντολές, που αποτελούν την ουσία του νόμου του Θεού, ο Φαρισαίος στρέφει όλη του την προσοχή στη σχολαστική τήρηση λεπτομερειών, και μάλιστα επιφανειακών, έστω κι αν αυτή συνεπάγεται ολοφάνερη αθέτηση εντολών!

Τις άγιες εντολές του Θεού, στις οποίες βρίσκεται η αιώνια ζωή, οι Φαρισαίοι τελείως τις παραμελούν, τελείως τις λησμονούν! «Δίνετε στον ναό», τους έλεγε ο Κύριος, «το ένα δέκατο από τον δυόσμο, τον άνηθο και το κύμινο, και δεν τηρείτε τις σπουδαιότερες εντολές του νόμου, τη δικαιοσύνη, την ευσπλαχνία και την πιστότητα… Τυφλοί οδηγοί, που στραγγίζετε (από το κρασί) το κουνούπι, αλλά καταπίνετε ολόκληρη καμήλα!» (Ματθ. 23: 23-24).

Το πιο ύπουλο απ’ όλα τα ψυχικά πάθη είναι η κενοδοξία. Αυτό το πάθος, περισσότερο από κάθε άλλο, μεταμφιέζεται μπροστά στην ανθρώπινη καρδιά, κάνοντας την να αισθάνεται ευχαρίστηση. Μια ευχαρίστηση που συχνά η ψυχή τη θεωρεί ως συνειδησιακή ικανοποίηση και θεϊκή παρηγοριά. Μ΄ αυτή την κενοδοξία είναι ζυμωμένος ο Φαρισαίος. Όλα τα κάνει για τον έπαινο των ανθρώπων. Θέλει να έχουν μάρτυρες και η ελεημοσύνη του και η νηστεία του και η προσευχή του.

Δεν μπορεί, λοιπόν, να γίνει μαθητής του Κυρίου Ιησού, που προστάζει τους μαθητές Του να περιφρονούν την ανθρώπινη δόξα και να βαδίζουν στον δρόμο της ταπεινοφροσύνης, των στερήσεων και του πόνου. Για τον Φαρισαίο ο Σταυρός του Ιησού είναι σκάνδαλο Αυτός θέλει Μεσσία σαν τον Μέγα Αλέξανδρο (πρβλ. Α΄ Κορ. 1: 23) ή τον Μέγα Ναπολέοντα, Μεσσία με δόξα κατακτητή, με τρόπαια, με λάφυρα! Η σκέψη για την ουράνια, την πνευματική, την αιώνια δόξα του Θεού, η σκέψη για την ίδια την αιωνιότητα, είναι απρόσιτη στην ψυχή του, που σέρνεται στη γη, στη γήινη τέφρα και φθορά.

Ο Φαρισαίος είναι φιλάργυρος. Η καρδιά του είναι όπου και ο θησαυρός του (πρβλ. Ματθ. 6:21). Εκεί είναι η πίστη του, εκεί τα αισθήματα του, εκεί η ελπίδα του, εκεί και η αγάπη του! Με τα χείλη του, με την άκρη της γλώσσας, ομολογεί τον Θεό. Με την καρδιά του, όμως, Τον αρνείται. Ποτέ δεν αισθάνεται την παρουσία του Θεού, πουθενά δεν βλέπει την πρόνοια του Θεού, καθόλου δεν γνωρίζει τι σημαίνει φόβος Θεού. Γι’ αυτόν δεν υπάρχει Θεός, δεν υπάρχει πλησίον. Είναι ολοκληρωτικά γήινος, ολοκληρωτικά σαρκικός, ολοκληρωτικά υποδουλωμένος στα ψυχικά πάθη. Αυτά τον κινούν, αυτά τον κυβερνούν, αυτά τον σέρνουν σε κάθε ανομία.

Στη ζωή του, για κάθε πράξη του, έχει ένα κίνητρο: τη φιλαυτία. Στην ψυχή του έχει στήσει ένα είδωλο: το Εγώ. Σ’ αυτό το είδωλο διαρκώς προσφέρει θυμίαμα και κάνει θυσίες. Μπορεί, όμως, να συνδυαστεί σε μια ψυχή η λατρεία του πανάγιου Θεού με τη λατρεία του σιχαμερού ειδώλου του Εγώ; Σε φοβερό κενό, σε φοβερό σκοτάδι, σε φοβερή νέκρα είναι βυθισμένη μια τέτοια ψυχή. Μοιάζει με σπηλιά σκοτεινή, όπου φωλιάζουν μόνο άγρια θηρία ή, ακόμα χειρότερα, κρύβονται αιμοβόροι ληστές. Μοιάζει με τάφο εξωτερικά στολισμένο, για να ευχαριστεί τα ανθρώπινα μάτια που τόσο εύκολα ξεγελιούνται, εσωτερικά όμως γεμάτο από νεκρά κόκαλα, γεμάτο από δυσοσμία, γεμάτο από σκουλήκια, γεμάτο από καθετί το ακάθαρτο και το θεομίσητο.

Ο Φαρισαίος, επειδή είναι ξένος προς τον Θεό, αισθάνεται την ανάγκη να φαίνεται τουλάχιστο στους ανθρώπους υπηρέτης του Θεού. Επειδή είναι γεμάτος απ’ όλες τις ανομίες, αισθάνεται την ανάγκη να δείχνει ενάρετος. Επειδή επιδιώκει να ικανοποιεί τα πάθη του, αισθάνεται την ανάγκη να δώσει στη συμπεριφορά του μιαν ευπρέπεια.

Έτσι, για τον Φαρισαίο είναι απαραίτητο το προσωπείο. Καθώς δεν θέλει να είναι αληθινά ευσεβής και ενάρετος, αλλά μόνο να φαίνεται στους ανθρώπους τέτοιος, ντύνεται την υποκρισία. Όλα του τα λόγια, όλα του τα έργα, όλη του η ζωή είναι ένα συνεχές ψέμα, μια αδιάκοπη προσποίηση! Η καρδιά του μοιάζει με τον ζοφερό άδη. Είναι γεμάτη πάθη και κακίες – διαρκές μαρτύριο. Ε, λοιπόν, αυτή ακριβώς η εμπαθής καρδιά τρέφει εναντίον του πλησίον τα απάνθρωπα, τα φονικά αισθήματα του σκανδαλισμού και της κατακρίσεως.

Ο Φαρισαίος πασχίζει να φαίνεται στους ανθρώπους δίκαιος, ενώ ψυχικά είναι παιδί του σατανά. Ψαρεύει από τον νόμο του Θεού μερικά στοιχεία και στολίζεται μ’ αυτά, έτσι ώστε το αμάθητο μάτι να μην αντιλαμβάνεται πως έχει μπροστά του έναν εχθρό του Θεού, να τον εμπιστεύεται σαν φίλο του Θεού και να γίνεται θύμα του.

Ο Φαρισαίος δεν κατακρίνει στον πλησίον το κακό, το ελάττωμα, την παράβαση του νόμου. Όχι! Και πως θα μπορούσε να κατακρίνει το κακό, αφού το αγαπά και το έχει στην καρδιά του; Τα βέλη του στρέφονται εναντίον της αρετής. Αλλά για να χτυπήσει την αρετή πιο αποτελεσματικά, τη συκοφαντεί, καταλογίζοντας της κάποιο κακό. Μ΄ αυτό το κακό σκανδαλίζεται. Και θέλοντας τάχα να το αφανίσει, σκοτώνει τον δούλο του Θεού, τον οποίο μισεί.

Φαρισαίε! Καταδικάζεις έναν αθώο για παράβαση που επινόησες εσύ; Σ’ εσένα, λοιπόν, χρειάζεται τιμωρία, γιατί εσύ έκανες παράβαση! Μην αποθρασύνεσαι από το γεγονός ότι ο μαθητής του Χριστού μιμείται τον Χριστό και πίνει σιωπηλά το ποτήρι της πίκρας που του ετοίμασες. Δυστυχισμένε! Αυτή ακριβώς η μεγαλόψυχη σιωπή του είναι που πρέπει να σε τρομάζει! Γιατί τον μαθητή Του, που τώρα σωπαίνει για χάρη Του, ο Ιησούς, στη φοβερή τελική Κρίση Του, θα τον δικαιώσει, ενώ εσένα θα σε στείλει στα αιώνια βάσανα, αφού πρώτα φανερώσει σε όλους την ανομία σου, που ως τότε ήταν άγνωστη στους ανθρώπους.

Οι Φαρισαίοι επινόησαν παραβάσεις και για τον ίδιο τον Θεάνθρωπο. Προκάλεσαν την καταδίκη Του. Πλήρωσαν για τη θανάτωση Του. Και μετά προσποιήθηκαν ότι δεν κατάλαβαν τι έγινε!

Το μεγαλύτερο κακούργημα πάνω στη γη το έκαναν οι Φαρισαίοι. Πάντοτε ήταν πιστοί και μέχρι σήμερα μένουν πιστοί στη δαιμονική τους κλήση. Είναι οι κυριότεροι εχθροί και διώκτες κάθε αληθινής χριστιανικής αρετής, κάθε γνήσιας ευσέβειας, και δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε μέσο, οποιοδήποτε έγκλημα. Εναντίον τους αντηχεί ακόμα η απόφανση του Κυρίου μας:

«Φίδια, γεννήματα οχιάς, πως θα ξεφύγετε από την τελική Κρίση και την κόλαση; Γι’ αυτό κι εγώ θα σας στείλω προφήτες και σοφούς και γραμματείς. Άλλους απ’ αυτούς θα σκοτώσετε και θα σταυρώσετε, άλλους θα μαστιγώσετε στις συναγωγές σας και θα καταδιώξετε από πόλη σε πόλη. Έτσι θα πέσει πάνω σας η ευθύνη για όλο το δίκαιο αίμα που χύνεται στη γη, από το αίμα του δίκαιου Άβελ ως το αίμα του Ζαχαρία, γιου του Βαραχία, που τον σκοτώσατε ανάμεσα στο ιερό και το θυσιαστήριο. Σας βεβαιώνω πως όλα αυτά θα πέσουν πάνω στην τωρινή γενιά» (Ματθ. 23: 33-36).

Τα λόγια τούτα του Κυρίου πραγματοποιήθηκαν και μέχρι σήμερα πραγματοποιούνται. Όσοι μολύνθηκαν από το προζύμι των Φαρισαίων, βρίσκονται παντοτινά σε άσπονδη έχθρα εναντίον των αληθινών μαθητών του Ιησού. Τους καταδιώκουν άλλοτε φανερά και άλλοτε κρυφά, με όπλο τη συκοφαντία και με πρόσχημα τον σκανδαλισμό. Αχόρταγα και ακούραστα ζητούν να τους πιουν το αίμα.

Κύριε Ιησού Χριστέ Βοήθησε τους δούλους Σου. Κάνε τους να καταλάβουν και ν’ ακολουθούν Εσένα, που «οδηγήθηκες σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν το αρνί που παραμένει άφωνο μπροστά σ’ αυτόν που το κουρεύει» (Ησ. 53:7). Αξίωσε τους να Σε βλέπουν με τα μάτια του νου τους καθαρά και, σηκώνοντας τις δοκιμασίες μπροστά στα μάτια Σου με τη μακάρια σιωπή, να γίνονται πλούσιοι σε θεία χαρίσματα, να αισθάνονται μέσα τους την ειρηνοφόρα πνοή του Αγίου Πνεύματος. Αυτό το Άγιο Πνεύμα πληροφορεί τους δούλους Σου ότι δεν είναι δυνατό να ανήκουν σ’ Εσένα, παρά μόνο αν πιουν κι αυτοί από το ποτήρι των παθημάτων Σου, το ποτήρι που διάλεξες να μείνει στη γη σαν κληρονομιά δική Σου και όλων των μαθητών Σου.