Ποιο πραγματικό γεγονός «κρύβεται» στην παραβολή του Χριστού με τις μνες;

Φωτογραφία: abigail low on Unsplash

Το Ευαγγέλιο έχει περισσότερες από τριάντα παραβολές. Θεωρείται ότι η πλοκή μιας από αυτές βασίζεται σε ένα πραγματικό ιστορικό γεγονός. Πρόκειται για την παραβολή των μνων, την οποία ο Χριστός διηγήθηκε στους μαθητές Του πριν από την τελευταία επιστροφή Του στην Ιερουσαλήμ.

Η παραβολή αφηγείται ότι «ἄνθρωπός τις εὐγενὴς ἐπορεύθη εἰς χώραν μακρὰν» (Λκ. 19:12) με σκοπό να επικυρώσει τα δικαιώματά του στην βασιλική εξουσία. Πριν από την αναχώρησή του, έδωσε στους δούλους του από μια μνα – έτσι ονομαζόταν στη Μέση Ανατολή κατά την αρχαιότητα μια μεγάλη νομισματική μονάδα – με την εντολή να τις χρησιμοποιήσουν στις συναλλαγές τους. Ας προσέξουμε: στην παραβολή αναφέρεται ότι οι συμπολίτες μισούσαν αυτόν τον ευγενή άνδρα «καὶ ἀπέστειλαν πρεσβείαν ὀπίσω αὐτοῦ λέγοντες· οὐ θέλομεν τοῦτον βασιλεῦσαι ἐφ᾿ ἡμᾶς» (Λκ. 19:14). Όταν επέστρεψε στο σπίτι, ο ευγενής κύριος ανακάλυψε ότι δεν είχαν χρησιμοποιήσει όλοι οι δούλοι του τα χρήματα που είχαν λάβει για να αποκομίσουν κέρδος. Ένας δούλος με τη μια μνα που είχε κέρδισε άλλες δέκα μνες, ένας άλλος πέντε, ενώ ένας τρίτος απλώς είχε τυλίξει τα χρήματα σε ένα μαντήλι και δεν τα πείραξε. Ο κύριος θύμωσε μαζί του και διέταξε να δοθούν τα χρήματα του δούλου αυτού σε εκείνον που είχε κερδίσει δέκα μνες, και πρόσθεσε: «Παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται, ἀπὸ δὲ τοῦ μὴ ἔχοντος καὶ ὃ ἔχει ἀρθήσεται ἀπ᾿ αὐτοῦ» (Λκ. 19:26).

Οι μελετητές της Βίβλου πιστεύουν ότι αυτή η παραβολή μπορεί να έχει συγκεκριμένο ιστορικό υπόβαθρο και ότι ο Χριστός ενσωματώνει στην αφήγηση αναφορές σε γεγονότα του σχετικά πρόσφατου τότε παρελθόντος, που ήταν γνωστά στους ακροατές Του. Πρόκειται για την ενθρόνιση του Ηρώδη Αρχέλαου. Ο Αρχέλαος ήταν ο μεγαλύτερος από τους τρεις γιους του βασιλιά Ηρώδη του Μεγάλου, εκείνου που είχε διατάξει να θανατωθούν όλα τα βρέφη της Βηθλεέμ μετά τη γέννηση του Χριστού. Μετά το θάνατο του Ηρώδη του Μεγάλου, η Ιουδαία μοιράστηκε στους γιους του. Ο θρόνος της Ιουδαίας, σύμφωνα με τη διαθήκη, πέρασε στον Αρχέλαο, ενώ οι αδελφοί του, ο Ηρώδης Αντίπας και ο Ηρώδης Φίλιππος, έπρεπε να γίνουν τετράρχες, όπως ονομάζονταν στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία οι ηγεμόνες που έλεγχαν μόνο ένα μέρος της χώρας.

Για να νομιμοποιήσει την εξουσία του, ο Αρχέλαος ήταν απαραίτητο να ταξιδέψει στη Ρώμη, όπου ο αυτοκράτορας έπρεπε να επικυρώσει τη βούληση του πατέρα του, αφού η Ιουδαία ήταν τότε μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, πολλοί Ιουδαίοι δεν ήθελαν να βλέπουν τον Αρχέλαο στο θρόνο. Έστειλαν στη Ρώμη αντιπροσωπεία με αίτημα στον Αύγουστο να επικυρώσει έναν άλλο ηγεμόνα. Τα δικαιώματα του Αρχέλαου στο βασίλειο τα αμφισβητούσε και ο αδελφός του, ο Ηρώδης Αντίπας, ο οποίος θεωρούσε τον ιουδαϊκό θρόνο δικό του και ήλπιζε ότι ο Αύγουστος θα ήταν ευνοϊκός προς αυτόν. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας, αφού άκουσε και τις δύο πλευρές, τελικά αποφάσισε υπέρ του Αρχέλαου.

Ωστόσο, ο Αρχέλαος δεν έγινε ποτέ βασιλιάς, όπως ο πατέρας του, Ηρώδης ο Μέγας. Έλαβε στη δικαιοδοσία του την Ιουδαία, το όνομα του θρόνου, τον τίτλο του εθνάρχη (κυβερνήτη του λαού) και την υπόσχεση του Αυγούστου να τον κάνει βασιλιά, αν κυβερνούσε με σοφία. Όμως, αυτός κυβέρνησε με σκληρότητα και στη Ρώμη έφταναν συνεχώς καταγγελίες εναντίον του. Τελικά, μετά από δύο χρόνια, ο αυτοκράτορας του αφαίρεσε την εξουσία και τον έστειλε εξορία.

Αυτά τα γεγονότα, που είχαν συμβεί σχεδόν τριάντα χρόνια πριν από την παραβολή, είχαν μείνει στη μνήμη των Ιουδαίων, οπότε, η ιστορία ενός ευγενούς ανθρώπου που είχε ταξιδέψει σε άλλη χώρα και που μισούνταν από τον ίδιο του τον λαό, ήταν πολύ γνωστή στους συγχρόνους του Χριστού.

Από πνευματική άποψη, ο Χριστός σε αυτή την παραβολή υπενθυμίζει στους ακροατές του πόσο σημαντικό είναι να αξιοποιούν τα δώρα που τους δίνει ο Θεός. Ο Άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης εξηγεί το νόημά της ως εξής: «Στον καθένα από εμάς δίνονται από τον Θεό ικανότητες με σκοπό να αυξάνουμε τα αγαθά του Ουράνιου Κυρίου με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, μέσω της μιας ή της άλλης τέχνης, της μιας ή της άλλης ικανότητας».