Να επιβραδύνουμε τους ρυθμούς

Όσο παράδοξο και αν είναι, με το που αρχίζει η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μια περίοδος που χαρακτηρίζεται από εξαιρετική αυστηρότητα στην εγκράτεια και από μετανοητική ατμόσφαιρα στη λατρεία, η ζωή γίνεται αναπόφευκτα κάπως πληρέστερη και πιο χαρούμενη.

Ίσως, γι' αυτό οι άνθρωποι της Εκκλησίας πάντα περιμένουν με ανυπομονησία αυτή την περίοδο, βιώνουν την κάθε φορά σαν να είναι η πρώτη και ανακαλύπτουν πάντα κάτι καινούργιο, τουλάχιστον την παλιά, αλλά μέχρι τότε άγνωστη αδυναμία ή πάθος τους...

Φέτος, με τη χάρη του Θεού, είχα την τύχη να παρατηρήσω πώς, κατά τη διάρκεια της Αγίας Σαρακοστής, με έναν ιδιαίτερο τρόπο επιβραδύνεται ο χρόνος. Νομίζω ότι όλοι όσοι προσπαθούν να νηστεύουν, ακόμα και αν ζουν στην ταραχώδη Μόσχα, το αισθάνονται αυτό με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Αυτό συμβαίνει για πολλούς λόγους, για παράδειγμα, την αναγκαστική απουσία πληροφοριών (η οποία, παρεμπιπτόντως, αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι είναι δυνατό να ζει κανείς ήσυχα χωρίς ραδιόφωνο, τηλεόραση και διαδίκτυο και να είναι ενημερωμένος γύρω από τα όντως σημαντικά γεγονότα).

Φυσικά, λόγω της ελλιπούς διατροφής λεπτύνεται η σάρκα, αλλά μαζί με αυτήν οξύνονται οι αισθήσεις, που γεμίζουν τη ζωή μας με νέες λεπτομέρειες, τις οποίες, όταν ήμασταν χορτάτοι και ως εκ τούτου λίγο νυσταγμένοι, δεν βλέπαμε, δεν ακούγαμε και δεν μυρίζαμε. Αλλά και οι ιερές ακολουθίες, που αυτές τις μέρες ακόμη και στις κοσμικές ενορίες μοιάζουν με μοναστικές, μας φέρνουν με κάποιο μυστικιστικό τρόπο πιο κοντά στους παλαιούς, αργούς καιρούς και, στην ουσία, στην ίδια την αιωνιότητα, που μας περιμένει υπομονετικά μετά από τον τάφο...

Ο πιο σημαντικός λόγος είναι, αναμφισβήτητα, η συμμετοχή στα μυστήρια, που μας δίνει την ευκαιρία να έρθουμε σε στενή επαφή με Εκείνον που, όντας υπεράνω του χρόνου, μπορεί να μεταδώσει στη φθαρτή μας φύση τις ιδιότητές Του, στο βαθμό που μπορούμε να τις χωρέσουμε.

Ως προς αυτό, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η ορθόδοξη ερμηνεία της ίδιας της αρχής της συμμετοχής μας στο Μυστικό Δείπνο. Οι προτεστάντες πιστεύουν ότι ο Μυστικός Δείπνος τελέστηκε μία φορά και ότι όλη η υπόλοιπη ανθρωπότητα, με εξαίρεση τους δώδεκα αποστόλους, μπορεί πλέον να ζει μόνο με αυτή την ανάμνηση. Οι ρωμαιοκαθολικοί λένε ότι ο ιερέας ή ο επίσκοπος, όταν τελεί τη λειτουργία, είναι σαν να τελεί την Ευχαριστία κάθε φορά εκ νέου.

Ο Μυστικός Δείπνος, αφού μια φορά ξεκίνησε, δεν έχει τελειώσει μέχρι σήμερα…

Η ορθόδοξη λειτουργική υποστηρίζει ότι ο Μυστικός Δείπνος τελέστηκε μία φορά, αλλά, αφού μια φορά ξεκίνησε, δεν έχει τελειώσει μέχρι σήμερα, και, όταν κοινωνάμε, με έναν μυστηριώδη και ανεξιχνίαστο τρόπο, ανεξάρτητα από το χρόνο και το χώρο, μεταφερόμαστε στο ίδιο το Υπερώο της Σιών...

Το πώς συμβαίνει αυτό είναι ακατάληπτο και μυστηριώδες (γι' αυτό και είναι μυστήριο). Ένα είναι σίγουρο: είναι υπέροχο, είναι, στην ουσία, η πραγματική ζωή και η πληρότητα της ύπαρξης, την οποία δεν μπορούν να διαταράξουν ούτε οι σύγχρονες τεχνολογίες της πληροφορίας, χωρίς τις οποίες, δυστυχώς, είναι σχεδόν αδύνατο να ζήσουμε.

Πιθανώς, οι πρόγονοί μας που ζούσαν πριν την Επανάσταση και που είχαν σχετικά μεγαλύτερη σύνδεση με την Εκκλησία, ζούσαν με πολύ πιο αργό ρυθμό και κατά κάποιον εκπληκτικό τρόπο κατάφερναν πολύ περισσότερα από εμάς, όχι μόνο επειδή δεν υπήρχαν ακόμα κινητά τηλέφωνα και οπτική ίνα, αλλά και λόγω της εσωτερικής πνευματικής τους συγκέντρωσης, της ελευθερίας και της ηρεμίας που τους έδινε η ζωή εν Χριστώ.

Έκαναν θεμελιώδεις επιστημονικές ανακαλύψεις, δημιούργησαν μια πλούσια κουλτούρα, έχτισαν με σιγουριά και χωρίς βιασύνη μια μεγάλη αυτοκρατορία, πάνω στα ερείπια της οποίας τώρα επιβιώνουμε, και, το πιο σημαντικό, κατάφεραν να αγαπούν τον πλησίον τους και να απολαμβάνουν την μεταξύ τους επικοινωνία.

Η ζωή τους κυλούσε με τάξη και μεγαλοπρέπεια, σαν τον ποταμό-πατερούλη Ντον ή τη μητερούλα Βόλγα. Η λογοτεχνία εκείνης της εποχής μας βυθίζει σε αυτή τη σχετική ηρεμία και μας δείχνει πειστικά ότι τώρα, στην πραγματικότητα, δεν ζούμε καθόλου, αλλά μάλλον επιβιώνουμε.

Και σήμερα είναι δυνατό να ζούμε με γρήγορους ρυθμούς, να είμαστε κοινωνικά ενεργοί, ταυτόχρονα να παραμένουμε κοντά στον Θεό και να μην βυθιζόμαστε στον άβυσσο της ματαιότητας

Ωστόσο, υπάρχει ακόμα ελπίδα ότι και σήμερα είναι δυνατό να ζούμε με γρήγορους ρυθμούς, να είμαστε κοινωνικά ενεργοί και ταυτόχρονα να παραμένουμε κοντά στον Θεό, να μην βυθιζόμαστε στον άβυσσο της ματαιότητας. Αυτό μας διδάσκει η μικρή εμπειρία της Μεγάλης Σαρακοστής.

Όμως, είναι αμφίβολο ο σύγχρονος άνθρωπος να θέλει να ζήσει έτσι. Διότι αν καταφέρει να μειώσει τους ρυθμούς, να μάθει να ακούει τη σιωπή και να παραμένει σε ησυχία, τότε θα πρέπει να μείνει μόνος με τον εαυτό του. Και αυτό είναι κάτι το τρομακτικό...