Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή στην εποχή μας

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο του Αρχιεπισκόπου Ναθαναήλ (Λβοβ) «Κλειδί για το θησαυροφυλάκιο» που εκδόθηκε από την Ιερά Μονή Υπαπαντής (Σρέτενσκι) το 2006 στη σειρά «Πνευματική κληρονομιά της ρωσικής διασποράς».

Φωτογραφία: Δημήτριος Κιριούχιν

Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Σε αυτούς τους τρομερούς καιρούς, αυτή η ιερή περίοδος του εκκλησιαστικού έτους έχει ιδιαίτερη σημασία.

Γιατί καθιερώθηκε η Μεγάλη Τεσσαρακοστή; Καθιερώθηκε ώστε, με αποχή και προσευχή, η ανθρώπινη ψυχή να καθαριστεί, να αφυπνιστεί και να αναγεννηθεί πριν από τη μεγάλη γιορτή της Ανάστασης του Χριστού και να γίνει ικανή να δεχτεί εκείνη την αντανάκλαση της αληθινής αιώνιας χαράς, που προσφέρεται στους χριστιανούς το Πάσχα σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με όλες τις άλλες γιορτές.

Τι εμποδίζει τον άνθρωπο να δεχτεί αυτή τη χαρά; Η μόλυνση της ψυχής από τις αμαρτίες, η υποδούλωση στις γήινες φροντίδες και η παντός είδους διαστρέβλωσή της. Οπότε, η νηστεία θεραπεύει την ψυχή από όλα αυτά.

Σε όλες τις εποχές, υπήρχε πάντα ανάγκη για νηστεία. Σε όλες τις εποχές, η διαβολική δύναμη υποδούλωνε τον άνθρωπο, με το να ικανοποιεί τη σάρκα του και να επιτίθεται στο πνεύμα του. Αλλά ποτέ άλλοτε η διαβολική δύναμη δεν κατάφερε να κυριεύσει τον άνθρωπο σε τέτοιο βαθμό όσο στις μέρες μας.

Ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν ήταν τόσο ισχυρός στον υλικό κόσμο όσο στις μέρες μας, με τις γνώσεις του, με το υπερήφανο τεχνικό του μυαλό, με τα μηχανικά του επιτεύγματα. Και ποτέ άλλοτε η φύση και ολόκληρος ο εξωτερικός κόσμος με όλα τα στοιχεία του δεν υπάκουαν σε τέτοιο βαθμό και σε τόση έκταση στον άνθρωπο όσο τώρα. Και ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν ήταν τόσο πολύ αδύναμος, τόσο άδειος εσωτερικά όσο στις μέρες μας .

Ποια είναι η αιτία αυτής της κατάστασης; Οι αιτίες είναι πολλές, αλλά μία από τις κύριες αιτίες είναι η λανθασμένη ιεράρχηση των αξιών, η αναδιάταξη των δυνάμεων μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο. Κι αυτό είναι κάτι που έχει συμβεί, εδώ και πολύ καιρό τώρα, με τη συμβολή εκ μέρους του προηγμένου τμήματος της ανθρωπότητας. Μόνο που δίνει τα τελικά, μακάβρια αποτελέσματά της μόλις τώρα.

Αυτή η καταστροφική αναδιάταξη των αξιών συνίσταται στο γεγονός ότι οι άνθρωποι άρχισαν να υπηρετούν τη σάρκα και τις επιθυμίες αντί να υπηρετούν το πνεύμα. Η υποταγή στις επιθυμίες του σώματος αποτέλεσε την αιτία για την αύξηση της ανομίας, ένεκα της οποίας, όπως προφήτευσε ο Χριστός, ψυχράνθηκε η αγάπη των ανθρώπων. Οι άνθρωποι έπαψαν να είναι ικανοί να αγαπούν. Ας θυμηθούμε, για παράδειγμα, τα γνωστά σε μας από την ιστορία παραδείγματα αγάπης και αφοσίωσης των ανθρώπων στα χρόνια της αρχαιότητας, τόσο ανάμεσά τους όσο και προς τους ηγέτες τους και ας τα συγκρίνουμε με τις ανθρώπινες σχέσεις σήμερα που προσδιορίζονται από την κυριαρχία της ατομικότητας. Έχοντας χάσει την ικανότητα για αγάπη και αφοσίωση, οι άνθρωποι έχασαν την εσωτερική τους δύναμη, το δημιουργικό εσωτερικό τους συνεκτικό στοιχείο και το κίνητρο με αποτέλεσμα να γίνουν παίγνιο των παθών τους και άλλων κακών δυνάμεων. Οι κακές δυνάμεις εισέβαλαν στην ανθρωπότητα, και την κατέλαβαν, χωρίς να συναντήσουν αντίσταση.

Η πιο τρομερή, η πιο φλογοβόλος κακή δύναμη είναι εκείνη η δύναμη που, με το πρόσχημα της προβολής του υλισμού και της εξυπηρέτησης μόνο του σώματος, υποτάσσει τις σωματικές και ψυχικές δυνάμεις των ανθρώπων που έχουν υποδουλωθεί σε αυτήν και τους στρέφει προς τη μάχη ενάντια στον Θεό και σε ό,τι καλό υπάρχει στον κόσμο. Το σατανικό πρόσωπο της συγκεκριμένης δύναμης μένει πλέον εντελώς ακάλυπτο.

Ίσως, όμως, ένα ακόμη πιο απειλητικό σημάδι της ακραίας αποσύνθεσης του σύγχρονου ανθρώπινου πνεύματος είναι το γεγονός ότι η σατανική αυτή δύναμη δεν προκαλεί σε πολλούς τρόμο και αποστροφή αλλά συμπάθεια και εκούσια υποταγή, σε έναν κόσμο που δεν έχει υποδουλωθεί άμεσα σε αυτή.

Έχοντας πουλήσει τα πρωτοτόκια του στο σώμα και έχοντας με αυτό διαφθαρεί, το ανθρώπινο πνεύμα δεν μπορεί να παραμείνει για πολύ σε μια τέτοια αβέβαιη κατάσταση. Γρήγορα αντικαθιστά την υποταγή του στη σάρκα με την υποδούλωση στο πνεύμα του κακού. Μπροστά στα μάτια μας, σε όλο τον κόσμο, είναι σε εξέλιξη μια τρομακτική διαδικασία σατανικοποίησης των ανθρώπων.

Τι μπορούμε να αντιτάξουμε σε αυτόν τον τρόμο που έρχεται στο Σύμπαν, εμείς, το μικροσκοπικό ποίμνιο του Χριστού, οι άνθρωποι που επιθυμούν να είναι με τον Χριστό μέχρι το τέλος; Στην τεράστια αύξηση της δύναμης του κακού μπορούμε να αντιτάξουμε μόνο τη δύναμη του Χριστού. Αλλά για να είναι αποτελεσματική μέσα μας, πρέπει σε όλα, στα μεγάλα και στα μικρά, να είμαστε πιστοί σε Αυτόν μέχρι το τέλος.

Οπότε, για να δοκιμαστεί η πίστη μας στον Κύριο, πολύτιμος είναι ο θεσμός της νηστείας. Χάρη σε αυτήν, η θεωρητική ομολογία μας ότι ανήκουμε στην Εκκλησία του Χριστού διαπερνάει τον πυρήνα της καθημερινής ζωής. Ο άνθρωπος ομολογεί ότι ανήκει στην Ορθόδοξη Εκκλησία στο σπίτι του, στο τραπέζι του. Αν απέχει από αυτά που επιθυμεί το σώμα του όχι εξαιτίας ιατρικών υποδείξεων ή οικονομικών λόγων, αλλά λόγω των εντολών της Εκκλησίας και του ότι του το απαγορεύει το πνεύμα του, το οποίο διατηρεί τη βασιλική του θέση σε σχέση με το σώμα και το οποίο πνεύμα υπακούει στις εντολές της Εκκλησίας.

Με τη νηστεία, όμως, πολεμάμε τη σατανική δύναμη που επιδιώκει να κατακτήσει την ανθρώπινη ψυχή ακριβώς στο σημείο από όπου πάντα ξεκινούσε η αποπλάνηση των ανθρώπων από τον σατανά. Και στον παράδεισο, πρώτος ο σατανάς απομάκρυνε τους ανθρώπους και τη σύγχρονη ανθρωπότητα από τον Θεό με το δόλωμα της ικανοποίησης της σάρκας. Δεν είναι τυχαίο που ο Σωτήρας Χριστός είπε ότι η δαιμονική δύναμη νικιέται μόνο με την προσευχή και τη νηστεία.

Με τη νηστεία καθαρίζεται το ανθρώπινο πνεύμα, ξυπνά, αποκαθιστά τη βασιλική του εξουσία πάνω στο σώμα και προετοιμάζεται για τη συνάντηση με τη λαμπρή χαρά του Πάσχα. Και το Πάσχα ο χριστιανός έχει την ευκαιρία να ελέγξει κατά πόσο έχει θεραπευτεί το πνεύμα του, κατά πόσο έχει καταστεί ικανός να δεχτεί την ουράνια χαρά, κατά πόσο δεν είναι αλλοτριωμένος από τη Βασιλεία του Θεού.

Η μετοχή στη Βασιλεία του Θεού είναι πηγή ανίκητης δύναμης και ψυχικής υγείας. Καμία από τις κακές δυνάμεις του κόσμου δεν μπορεί να την στερήσει από όσους την έχουν αποκτήσει. Το πνεύμα του ανθρώπου δεν δημιουργήθηκε από τον Κτίστη για να υπηρετεί το σώμα και τον εξωτερικό κόσμο, αλλά για να κληρονομήσει την αιώνια Βασιλεία, εκείνη τη Βασιλεία που ως μικρή αντανάκλαση αποκαλύπτεται στην πασχαλινή χαρά. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι αυτή που μας προετοιμάζει για να την δεχτούμε.