Ζωντανή σχέση με τον Θεό

Παρατηρούμε μια ψύχρανση ανάμεσα στους ορθόδοξους χριστιανούς ως προς τα δόγματα της πίστης. Λένε ότι το σημαντικό είναι να είσαι καλός άνθρωπος, ότι οι μεσότοιχοι μεταξύ των θρησκειών δεν φτάνουν ως τον ουρανό και άλλα τέτοια. Πώς να εξηγήσουμε στους απλούς πιστούς τη σημασία των δογμάτων για την οικοδόμηση, μεταξύ άλλων, και μιας σωστής χριστιανικής ζωής; Με αυτό το ερώτημα απευθυνθήκαμε σε ποιμένες της Ρωσικής Εκκλησίας.

Το κήρυγμα πρέπει να μιλάει πρωτίστως για τα δόγματα της πίστης μας

Πρωτοπρεσβύτερος Μάξιμος Κοζλόβ:

Ο Πρωτοπρεσβύτερος Μάξιμος Κοζλόβ – Κάθε εθνική θρησκευτική παράδοση έχει τα δικά της πλεονεκτήματα, τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία, όπως συμβαίνει γενικά στην πνευματική ζωή, στην πνευματική ανάπτυξη, μπορούν να είναι πλεονεκτήματα, αλλά και μειονεκτήματα σε περίπτωση απόκλισης. Ας πούμε, στην παράδοση της πρώιμης ελληνικής Εκκλησίας υπήρχε ζωντανό, μεγάλο ενδιαφέρον για τη δογματική και για το περιεχόμενο της πίστης. Αυτό εκφράστηκε στην ένθερμη υπεράσπιση της πίστης, την οποία διαπιστώνουμε στην εμπειρία των αγίων πατέρων, στη μαρτυρία των Οικουμενικών Συνόδων. Πράγματι, πολλές φορές για ένα ιώτα οι πατέρες πάλευαν μέχρι τέλος, χωρίς να υπολογίζουν τις όποιες ανθρώπινες σχέσεις. Αλλά από την άλλη, αυτό οδήγησε σε αυτό που περιέγραψε ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος που έλεγε: δεν μπορείς να πας στην αγορά να αγοράσεις ψάρια, να σου πουλήσουν αυτό που χρειάζεσαι και να σε αφήσουν να φύγεις εν ειρήνη, χωρίς να ακούσεις τους εμπόρους στην αγορά να διαφωνούν για το «ομοούσιο» και το «ομοιούσιο». Πολλές φορές αυτό κατέληγε να είναι ένα είδος θεολογικής φλυαρίας. Αυτή είναι η ελληνική παράδοση.

Στη ρωσική παράδοση – όχι μόνο στη σύγχρονη εποχή, αλλά πάντα – δινόταν έμφαση στη διατήρηση του συνολικού ήθους της εκκλησιαστικής ζωής. Αυτό είναι που έμεινε γνωστό στην ιστορία με το όνομα Αγία Ρωσία, όταν η αγιότητα του τρόπου ζωής ήταν το κριτήριο και το κύριο ιδεώδες και κανόνας, προς τον οποίο έτεινε ένα σημαντικό μέρος, και στις καλύτερες εποχές, και το μεγαλύτερο μέρος του ρωσικού λαού. Όμως, η άλλη πλευρά αυτής της καλής τάσης ήταν να μετατρέπεται η ιερή ζωή σε ιερή καθημερινότητα, όταν δεν ήταν η διδασκαλία της πίστης, αλλά η τελετουργική πλευρά της ζωής – πράγματα που από μόνα τους δεν είναι κακά, αλλά δεν παύουν να είναι δευτερεύοντα και παράγωγα – γινόταν πιο σημαντική, πιο ενδιαφέρουσα και καταλάμβανε μεγαλύτερη θέση στην ψυχή και τη συνείδηση του Ρώσου χριστιανού παρά τα θεμελιώδη δόγματα της πίστης μας. Εδώ θα αναφερθώ εν συντομία στον 17ο αιώνα, στο σχίσμα των Παλαιόπιστων και στην τραγωδία που αυτό προκάλεσε στη ζωή της Εκκλησίας μας.

Ως ένα βαθμό, δυστυχώς, βλέπουμε ότι διατηρείται και στην εποχή μας αυτή η κατάσταση με το να δίνεται περισσότερη προσοχή στην τελετουργική πλευρά της εκκλησιαστικής ζωής. Υπάρχει μάλιστα και μια κάποια επικάλυψη και παράδοξη σύζευξη με την κοσμική φιλελεύθερη-θεολογική προσέγγιση αναφορικά με τα περί ισοδυναμίας κάθε πίστης, τα περί του ότι όλες οι θρησκείες υποτίθεται ότι μιλούν για τον ίδιο Θεό και οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα.

Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό; Ένας τρόπος είναι η θρησκευτική εκπαίδευση, καθώς μόνο από άγνοια μπορεί κανείς να υποστηρίζει συνειδητά τέτοιες απόψεις. Ένας άλλος τρόπος είναι το εκκλησιαστικό κήρυγμα, ίσως κατά προτεραιότητα από άμβωνος, το οποίο να επικεντρώνεται, όπως συνέβαινε με τους μεγάλους κήρυκες της Εκκλησίας μας του 19ο αιώνα, όχι μόνο σε θέματα ηθικής, ούτε πολύ περισσότερο σε θέματα καθημερινότητας, αλλά να εστιάζει με συγκεκριμένο τρόπο σε θεμελιώδη δόγματα της πίστης μας, έτσι ώστε ο ιερέας, με το να μιλάει για ένα ευαγγελικό γεγονός, να αποκαλύπτει τη δογματική του σημασία. Και ένας ακόμη τρόπος είναι να προσπαθούμε να αναβιώνουμε το ενδιαφέρον για την Αγία Γραφή ως το κύριο και θεμελιώδες ορόσημο και θεμέλιο της πίστης μας. Πρέπει να επιδιώκουμε ώστε ο Λόγος του Θεού και η αναγκαιότητα της μελέτης του να είναι αυτά που ο χριστιανός ακούει, πρωτίστως, στην εκκλησία. Η Αγία Γραφή πρέπει να είναι το βιβλίο που ο άνθρωπος, με το που μπαίνει στον ναό ή σε έκθεση, να βλέπει πρώτα, και μόνο μετά να βλέπει κάποια απλοποιημένα και λιγότερα σημαντικά φυλλάδια.

Χωρίς σαφή δόγματα ο χριστιανός παύει να είναι ορθόδοξος

Ιερέας Βαλέριος Ντουχάνιν:

Οι αιρέσεις εμφανίστηκαν επειδή κάποιοι θεωρούσαν ότι τα δόγματα δεν έχουν μεγάλη σημασία

– Ένας χριστιανός χωρίς δόγματα είναι όπως ένας εσωτερικά μπερδεμένος πολεμιστής που δεν ξέρει για ποιο λόγο πολεμά. Ένας στρατιώτης που δεν μπορεί να ξεχωρίσει το δικό του από το ξένο, θα περάσει εύκολα στην πλευρά του εχθρού. Χωρίς σαφή δόγματα ο χριστιανός παύει να είναι ορθόδοξος. Οι άγιοι πατέρες τηρούσαν αυστηρά τα δόγματα. Αντιθέτως, οι αιρέσεις εμφανίστηκαν επειδή κάποιοι θεωρούσαν ότι τα δόγματα δεν έχουν μεγάλη σημασία. Τόσο ο Άρειος, όσο και ο Νεστόριος, και ο ιδρυτής του μονοφυσιτισμού Ευτύχιος, από την σκοπιά της κοσμικής κοινωνίας, ήταν ασκητές, εξωτερικά υποδειγματικοί χριστιανοί, αλλά διαστρέβλωσαν τα δόγματα και τελικά έχασαν τον Θεό.

Στο «Λειμωνάριο» αναφέρεται ο γέροντας Κυριακός, στον οποίο κάποτε προσήλθε για πνευματική συμβουλή ένας άνθρωπος που είχε κοινωνία με τους Νεστοριανούς. Ο γέροντας τον προέτρεψε να επιστρέψει στην Ορθοδοξία, αλλά εκείνος έλεγε ότι κάθε αίρεση επιμένει ότι μόνο εκείνη προσφέρει τη σωτηρία. Ζήτησε από τον γέροντα να προσευχηθεί, ώστε ο Κύριος να του δείξει ξεκάθαρα ποια πίστη είναι η αληθινή. Μετά από μακρά και ένθερμη προσευχή του γέροντα, αποκαλύφθηκε στον άνθρωπο αυτόν η κόλαση, όπου βρισκόντουσαν ο Άρειος, ο Νεστόριος, ο Ευτυχής, ο Ωριγένης και άλλοι όμοιοι με αυτούς. Ο άγγελος είπε στον άνδρα: «Αυτό το μέρος έχει ετοιμαστεί για τους αιρετικούς και για όσους ακολουθούν τα δόγματά τους».

Ο ιερέας Βαλέριος Ντουχάνιν Επομένως, δεν είναι δυνατόν να σωθεί η ψυχή σου μόνο με την ηθική. Εξωτερικά, οι Φαρισαίοι ήταν αξιοπρεπείς, καλοί άνθρωποι, που τηρούσαν σχολαστικά τον νόμο, υπερασπίζονταν την ηθική, αλλά τελικά απέρριψαν τον Χριστό. Η κόλαση είναι γεμάτη από ψυχές ανθρώπων που έκαναν το ανθρώπινο καλό, αλλά δεν φρόντισαν για την αγνότητα της πίστης τους.

Ο χριστιανός δεν είναι «απλώς ένας καλός άνθρωπος», αλλά αυτός που πιστεύει στον Χριστό, ή ακριβέστερα, αυτός που είναι πιστός στον Χριστό. Αλλά πώς μπορείς να πιστεύεις στον Χριστό, αν δεν ξέρεις ποιος είναι ο Χριστός; Πώς μπορείς να είσαι χριστιανός, χωρίς να έχεις στοιχειώδη ιδέα τι εννοούμε όταν ομολογούμε τον Θεό-Αγία Τριάδα; Για να πιστεύεις σωστά, δεν αρκεί μόνο να επιδιώκεις τον Θεό με την ψυχή σου, με την καρδιά σου, αλλά πρέπει και να έχεις σωστή αντίληψη για τον Θεό. Τα δόγματα είναι το σημάδι ότι ανήκουμε στον Θεό και στην Αγία Εκκλησία Του και είμαστε πιστοί σε Αυτόν.

Πρέπει επίσης να πούμε ότι τα δόγματα στη βάση τους είναι αλήθειες που αποκαλύφθηκαν από τον Θεό. Είναι αυτό που ο Κύριος αποκάλυψε με την Αγία Γραφή για τον Εαυτό Του, για τη δημιουργία Του, για το καλό και το κακό, για το πώς μας έσωσε. Στις Οικουμενικές Συνόδους σχεδιάστηκαν οι λεκτικές διατυπώσεις, αλλά το περιεχόμενό τους ήταν πάντα οι αλήθειες της Αγίας Γραφής. Επομένως, λάθη στα δόγματα είναι πάντα λάθη κατά της Αγίας Γραφής, κατά της Θείας Αποκάλυψης.

Τα δόγματα είναι δείκτες, διανύσματα που δείχνουν ποια οδό πρέπει να ακολουθήσει ο νους μας για να φτάσει στη γνώση του Θεού και για να μην χαθεί στα δάση των δικών του άκαρπων φαντασιώσεων. Τα δόγματα απονεκρώνονται για εκείνους που, ενώ φαινομενικά αναγνωρίζουν τον Θεό, ωστόσο δεν έχουν στην καρδιά τους ζωντανή προσευχή προς τον Θεό, δεν ζωντανεύουν την πίστη τους με πραγματική επικοινωνία με τον Κύριο. Για τον πιστό άνθρωπο, τα δόγματα είναι η ζωντανή σχέση με τον Θεό.

Πνευματική ζωή και όχι ψυχική

Ιερέας Δημήτριος Σίσκιν:

Ο ιερέας Δημήτριος Σίσκιν – Η αδιαφορία των ορθόδοξων προς τα δόγματα της πίστης είναι απόδειξη της ολοένα και μεγαλύτερης εξάπλωσης στον κόσμο ψυχικότητας που διαβρώνει την έννοια του Αγίου Πνεύματος. Αυτό το έχουν καταγράψει ήδη οι απόστολοι στην αυγή του χριστιανισμού. Όμως στη σημερινή εποχή αυτή η αδιαφορία για την πνευματική ζωή έχει αποκτήσει πραγματικά μαζικό χαρακτήρα. Από αυτό ξεκινάει και επεκτείνει την επιρροή της η αίρεση του οικουμενισμού, όταν η εν Χριστώ πνευματική ζωή, στα έγκατα της Εκκλησίας Του, υποκαθίσταται από μια ασαφή ψευδοχριστιανική ιδεολογία. Ο κίνδυνος μιας τέτοιας υποκατάστασης έγκειται στο ότι, ο άνθρωπος, ενώ διατηρεί εξωτερικά την ευσέβεια, μπορεί σταδιακά να χάσει το Πνεύμα του Χριστού. Και αυτό μπορεί εύκολα να συμβεί, όταν ο άνθρωπος πιστεύει λάθος.

Η καθαρότητα της πίστης μας έχει κατακτηθεί με υψηλό τίμημα. Για κάθε λέξη του Συμβόλου της Πίστεως οι άγιοι έχουν χύσει πολύ ιδρώτα και αίμα, και η περιφρόνηση του θησαυρού της πίστης συνεπάγεται πάντα αλλοίωση της πνευματικής ζωής. Η αληθινή πίστη είναι ένα ισχυρό θεμέλιο της ζωής, το οποίο δεν μπορεί να «επινοηθεί», πρέπει μόνο να το δεχτούμε με ταπεινότητα και να χτίσουμε πάνω του τη ζωή μας. Την αντίληψη για αυτό το θεμέλιο μας την δίνει μόνο η Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία είναι «στῦλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας».

Η δογματική ζωή είναι ζήτημα ζωής και θανάτου, και όχι ζήτημα προτιμήσεων

Τα δόγματα της Εκκλησίας δεν είναι επινοήματα της ανθρώπινης φαντασίας, αλλά δώρο του Αγίου Πνεύματος, σκαλοπάτια της εμπειρικής ανάβασης στη Βασιλεία του Θεού, χαραγμένα με τα βήματα όλων των ανεξαιρέτως αγίων. Η δογματική ζωή είναι ζήτημα ζωής και θανάτου, και όχι ζήτημα προτιμήσεων. Αυτό είναι σημαντικό να το κατανοήσουμε. Δεν είναι τυχαίο που ο επίσκοπος Μιχαήλ (Γκριμπανόβσκι), όταν αναφερόταν στην αναγέννηση της Ρωσίας, έλεγε: «Τα θεμέλια και τα δόγματα της ορθόδοξης πίστης πρέπει να είναι για εμάς τα θεμέλια και τα δόγματα της εθνικής μας ύπαρξης».

Ιερέας Παύλος Κονκόβ:

Ο ιερέας Παύλος Κονκόβ – Αν αυτό το λένε «ορθόδοξοι χριστιανοί», τότε τους λυπάμαι. Ποτέ ένας αληθινός και στοχαστικός χριστιανός δεν θα μιλήσει έτσι. Τις περισσότερες φορές, αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν αρκετή γνώση και ζωή εν Θεώ. Όταν αρχίζεις να εξηγείς σε τέτοιους ανθρώπους ότι όλες οι θρησκείες δεν μπορούν καθαρά λογικά (ούτε καν θεολογικά) να οδηγήσουν στον ένα Θεό, μερικοί το σκέφτονται, μερικοί το αποστρέφονται. Αλλά πρέπει να το εξηγούμε ούτως ή άλλως.

Η εκκλησιαστική κοινότητα, από την ίδρυσή της, έχει δώσει παραδείγματα εκκοσμίκευσης, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι προβληματική. Αυτό σημαίνει ότι είναι δύσκολο να αλλάξει κανείς τη ζωή του για τον Θεό. Ωστόσο, αυτό είναι απαραίτητο για έναν χριστιανό. Είναι απαραίτητο για να μπορεί να αποκαλείται πιστός.