Δολοφονία μοναχών στην Μονή Όπτινα. Θανάτω θάνατον πατήσας…

Στις 18 Απριλίου του 1993, ανήμερα του Πάσχα, στην Ιερά Μονή Όπτινα δολοφονήθηκαν τρεις μοναχοί: ο ιερομόναχος Βασίλειος (Ροσλιακόβ), ο μοναχός Θεράπων (Πουσκαριόβ) και ο μοναχός Τρόφιμος (Τατάρνικοβ). Από τότε, αυτή η μέρα είναι ξεχωριστή στην Όπτινα: πένθιμη και εορταστική ταυτόχρονα. Στο μοναστηριακό νεκροταφείο στο χώρο ταφής των μοναχών, σήμερα έχει ανεγερθεί ένα παρεκκλήσι, όπου συγκεντρώνεται πλήθος ανθρώπων, οι οποίοι αισθάνονται ασυνήθιστη χάρη, ησυχία και την παρουσία του Θεού.

Ο πατήρ Θεράπων. «Τι άνθρωποι που ήταν!»

Ο πατήρ Θεράπων είχε στο μοναστήρι το «ευαγγελικό» διακόνημα του ξυλουργού: σκάλιζε σταυρούς, κατασκεύαζε ξύλινες βάσεις για εικόνες στο ξυλουργείο του.

Παρά την φαινομενική του σιωπηλότητα και την αφοσίωσή του στην προσευχή, στην πραγματικότητα ήταν ένας πολύ ζωντανός και ειλικρινής άνθρωπος. Όταν ο μοναχός ερχόταν σε επαφή με κάποιον, άνοιγε φιλικά την τρυφερή ψυχή του.

Ελβίρα Τσεντσόβα Πολλοί θυμούνται το εξής περιστατικό. Την ημέρα της μνήμης του οσίου Συμεών του Στυλίτη, κατά τη διάρκεια της τράπεζας στο μοναστήρι, διάβαζαν το βίο του. Μετά το τέλος της τράπεζας, ο πατήρ Θεράπων πλησίασε ξαφνικά το αναλόγιο, άνοιξε το βιβλίο και είπε: «Ας το ξαναδιαβάσουμε. Τι άνθρωποι που ήταν!»

Μόλις χτυπούσε η καμπάνα, άφηνε τις ξυλουργικές του δουλειές, άφηνε την πλάνη, σκούπιζε τα ροκανίδια από τα χέρια του, έβγαζε την ποδιά και έσπευδε στο ναό.

Ο μοναχός Θεράπων έκανε τη δική του, δυσνόητη για τους άλλους, πολύ έντονη πνευματική μάχη των λογισμών, μια αντιπαράθεση που εντεινόταν χρόνο με το χρόνο. Την τελευταία Σαρακοστή ο πατήρ Θεράπων σχεδόν δεν κοιμόταν, όλη τη νύχτα έπλεκε κομποσκοίνια, και όταν τον έπαιρνε ο ύπνος, ξυπνούσε, σηκωνόταν και έκανε αμέτρητες εδαφιαίες μετάνοιες.

Πατήρ Βασίλειος: «Εν τω Θεώ δεν υπάρχει θάνατος. Θάνατος υπάρχει μόνο έξω από τον Θεό»

Ο πατήρ Βασίλειος ήταν ιερομόναχος, ιερέας. Η αδελφότητα της Όπτινα τον θυμάται, μεταξύ άλλων, για το ότι απέφευγε επιμελώς τις άσκοπες συναναστροφές. Μετά τις ιερές ακολουθίες, είτε παρέμενε στο ιερό είτε πήγαινε αμέσως στο κελί του.

Ακόμη και στις κοινές εργασίες της Μονής, όταν έπρεπε όλοι μαζί να κάνουν διαλογή πατάτας, κρεμμυδιών κ.λπ., ο πατήρ Βασίλειος καθόταν λίγο πιο απόμακρα, περίπου πέντε μέτρα από τους υπόλοιπους εργάτες. Η πίστη τότε μόλις άρχιζε να επιστρέφει. Δεν υπήρχαν σχεδόν εκκλησιαστικά βιβλία και οι άνθρωποι μοιράζονταν την ψυχωφελή εμπειρία. Ωστόσο, ο πατήρ Βασίλειος απέφευγε ακόμη και αυτή την επικοινωνία, η οποία ούτως ή άλλως μερικές φορές εκτρέπονταν σε αστεία και αργολογία.

Ο μοναχός, πιθανώς, κατανοούσε περισσότερο από άλλους τη δύναμη και τη σημασία του λόγου. Είχε αποφοιτήσει από τη Σχολή Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου Μ.Β. Λομονόσοφ της Μόσχας και ήταν λαμπρός κήρυκας. Ο Αρχιμανδρίτης Ευλόγιος (Σμιρνόβ), πρώτος καθηγούμενος της αναγεννώμενης Ιεράς Μονής Όπτινα που έλεγε για τα κηρύγματα του πατέρα Βασιλείου: «Ήθελα να μην τελειώνουν ποτέ».

Ακολουθούν μερικά από τα αποφθέγματα του πατέρα Βασιλείου:

– Πατέρα Βασίλειε, πιστεύετε ότι η μονή της Όπτινα θα αναζωογονηθεί, θα αναγεννηθεί;

Ο παππούλης απάντησε:

– Η Αγία Γραφή μας λέει ότι ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά Θεός ζώντων. Εν τω Θεώ όλοι είναι ζωντανοί. Εμείς υπηρετούμε ακριβώς έναν τέτοιο Θεό, ο Οποίος αναστήθηκε και νίκησε τον θάνατο με την Ανάσταση· σ' Αυτόν δεν υπάρχει θάνατος. Εν τω Θεώ δεν υπάρχει θάνατος, ο θάνατος υπάρχει μόνο έξω από τον Θεό. Γι' αυτό είναι απολύτως φυσικό ότι η Όπτινα είναι ζωντανή. Για τον πιστό δεν τίθεται καν τέτοιο ερώτημα.

Και άλλο ένα:

– Τι είναι για σας λατρεία;

– Προσφέρουμε τη λατρεία μας προς τον Θεό. Ο Κύριος λέει: «Θα Με λατρεύετε εν πνεύματι και αληθεία, οπουδήποτε». Να τι είναι η λατρεία: είναι επικοινωνία με τον Θεό, συνομιλία. Η προσευχή είναι η συνομιλία μας με τον Θεό, η παρουσία μας ενώπιον Του, η υπηρεσία μας προς Αυτόν. Γι' αυτό είναι πάντα ζωντανή, πάντα αθάνατη. Εδώ υπάρχει ζωή, εδώ είναι παρών ο ίδιος ο Χριστός.

Στα κηρύγματά του ακούγονταν πολύ συχνά αποσπάσματα από στιχηρά, ειρμούς, κανόνες. Όταν παρέμενε στο ιερό, συχνά καθόταν και ξαναδιάβαζε τα Μηνιαία, την Οκτώηχο. Απομακρυνόταν από τους άλλους ανθρώπους όχι επειδή δεν τους αγαπούσε, αλλά, σύμφωνα με τα λόγια του Οσίου Αρσένιου του Μεγάλου, επειδή αγαπούσε περισσότερο τον Θεό. Και, ίσως, αυτός ήταν ο λόγος που οι άνθρωποι ένιωθαν ότι σε αυτόν υπάρχει κάτι το μεγαλοπρεπές, κάτι το βασιλικό, λες και ο πατήρ Βασίλειος να ήταν φορέας κάποιου εκπληκτικού μυστηρίου. Παράλληλα, όταν απαιτούνταν, φυσικά, επικοινωνούσε, εξομολογούσε και αυτά τα έκανε, μάλιστα, με εξαιρετική προσοχή και ευσπλαχνία.

Ο πατήρ Τρόφιμος. Η δύναμη των χεριών και η δύναμη της καλοσύνης

Ο πατήρ Τρόφιμος ήταν ένα πραγματικό παλληκάρι με ανοιχτή καρδιά. Διέθετε τεράστια σωματική δύναμη. Συχνά συνέβαινε οι εργάτες να χτυπούν με το σφυρί ένα σιδερένιο εξάρτημα που είχε λυγίσει από το τρακτέρ, προσπαθώντας να το ισιώσουν. Περνούσε δίπλα τους ο πατήρ Τρόφιμος και τους έλεγε: «Γιατί βασανίζεστε;» Με μια απλή κίνηση το ίσιωσε με τα δυο του χέρια!

Όταν ζούσε στον κόσμο, σωματικά δούλευε πολύ σκληρά: πήγαινε σε ταξίδια με αλιευτική μηχανότρατα, δούλευε ως τσαγκάρης, σιδηρουργός και πολλά άλλα. Αλλά η δύναμη των χεριών του δεν ήταν πιο εντυπωσιακή από τη δύναμη του χαρακτήρα του, από την καλοσύνη του.

Ξεχώριζε ακριβώς για την εξαιρετική, θυσιαστική καλοσύνη του.

Μερικοί έλεγαν μάλιστα: «Έλα τώρα, Τρόφιμε, τι μοναχός είσαι εσύ; Ένας μοναχός πρέπει να περπατά με τα μάτια κατεβασμένα, αργά, με αξιοπρέπεια, με το κομποσκοίνι στο χέρι, και εσύ...»

Όταν έβγαινε από τον ναό, άρχιζε να γυρίζει το κεφάλι του κατά 180 μοίρες. Ο βηματισμός του ήταν ελαφρύς, ορμητικός. Φαινόταν ότι σχεδόν έτρεχε, σαν να πετούσε. Είχε μια εξαιρετική δίψα για αγαθοεργίες. Όταν του ανέθεταν να οργώσει με το τρακτέρ, στη διαδρομή προς τα χωράφια της Όπτινα, καθώς περνούσε από την πόλη Κοζέλσκ, οπωσδήποτε σταματούσε σε δύο-τρεις γιαγιάδες για να οργώσει τους λαχανόκηπούς τους.

Στην κηδεία των δολοφονημένων αδελφών συγκεντρώθηκαν πολλές γιαγιάδες από το Κοζέλσκ, που αγαπούσαν τον πατέρα Τρόφιμο. Ο θάνατός του ήταν για αυτές μεγάλο προσωπικό πένθος.

Είχε πραγματικά το χάρισμα να βρίσκεται εκεί όπου υπήρχε δυσκολία, όπου χρειαζόταν η βοήθειά του.

Το 1991, η δημοσιογράφος Έλενα Κορσουνόβα εργάστηκε για μερικούς μήνες στην Μονή της Όπτινα. Έπλενε τα πατώματα του ναού. Τότε, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, επικρατούσε τρομερή φτώχεια και συνέβαινε στο μοναστήρι να κλέβουν ρούχα. Μια μέρα, καθώς καθάριζε το ναό, μετά την ιερή ακολουθία, είχε αφήσει το παλτό της στο περβάζι του παραθύρου και το έκλεψαν. Στην Όπτινα, σε όσους δεν είχαν δικά τους ρούχα, έδιναν τελογκρέικα (ένα είδος παπλωματένιου σακακιού – ΣτΜ) ή παλτό. Έτσι και η Έλενα πήρε τελογκρέικα αντί για το κλεμμένο της πανωφόρι. Μετά από λίγες μέρες της το έκλεψαν κι αυτό.

Δίπλα της περνούσε ο πατήρ Τρόφιμος και της λέει: «Τι συμβαίνει; Γιατί είσαι τόσο λυπημένη;» Εκείνη του τα διηγήθηκε. Της έφερε τη δική του τελογκρέικα. Εκείνη χάρηκε, αλλά όχι για πολύ καιρό: μετά από δύο εβδομάδες της το έκλεψαν και αυτό. Ο Τρόφιμος πάλι δίπλα της. «Ορίστε, Τρόφιμε, έκλεψαν και τη δική σου τελογκρέικα». – «Κοίτα, έχω ακόμα ένα παλτό. Εσύ θα τρέξεις σήμερα στο ξενοδοχείο όπως είσαι, και αύριο το πρωί θα σου το φέρω».

Μέσα σε μια νύχτα, έβγαλε τα κουμπιά από την ανδρική πλευρά και τα έραψε στη γυναικεία. Έκλεισε τις παλιές κουμπότρυπες, έκοψε νέες και τις έραψε. Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς, τι σημασία έχει σε ποια πλευρά είναι τα κουμπιά, όταν η κυρία μόλις πριν λίγο φορούσε ένα πρόχειρο κακοραμμένο πανωφόρι. Αυτός όμως πίστευε ότι για μια κοπέλα αυτό μπορεί να είναι σημαντικό.

Ο ίδιος ο Κύριος τους επέλεξε

Η κηδεία των νεομαρτύρων της Όπτινα

Η ζωή αυτών των αδελφών ήταν σύντομη, κρυμμένη όπως αρμόζει στους μοναχούς, έζησαν στο μοναστήρι μόλις λίγα χρόνια. Μερικοί μοναχοί λένε ακόμα και σήμερα: «Ήταν συνηθισμένοι, όπως όλοι οι άλλοι».

Όμως ο ίδιος ο Κύριος έθεσε αυτούς τους τρεις αδελφούς «επί την λυχνίαν», τους επέλεξε, όπως μπορεί κανείς να υποθέσει, για την απόλυτη αφοσίωσή τους στον Θεό. Ο καθένας από αυτούς είχε μια έντονη αρετή, το δικό του χαρακτήρα, το δικό του ταμπεραμέντο. Αλλά όλοι τους είχαν εξαιρετικό ζήλο.   

Ο Κύριος λες και πρόβαλλε το παράδειγμά τους και έλεγε σε όλους τους άλλους: ο καθένας ας διαλέξει το δικό του δρόμο. Αν δεν μπορείς να ακολουθήσεις αυτό το δρόμο, ακολούθησε ένα άλλο. Το δρόμο της αγαθοεργίας, της ενεργού αγάπης, όπως ήταν ο δρόμος του πατέρα Τροφίμου. Ή τον δρόμο της ασκητικής συγκέντρωσης, της αφιέρωσης εαυτού στην προσευχή, όπως ήταν ο δρόμος που είχε ακολουθήσει ο πατήρ Θεράπων. Ο δρόμος του πατέρα Βασιλείου ήταν κάτι ενδιάμεσο, ήταν «βασιλικός»: η εμβάθυνση στα νοήματα, στον Λόγο του Θεού. Και αυτό γινόταν αισθητό στα κηρύγματά του, στη διάρκεια των οποίων μερικές φορές έκλαιγαν ακόμα και οι άνδρες.

Διέθετε το χάρισμα του λόγου, συλλογιζόταν πάνω στις λέξεις και ήξερε να επιλέγει τις κατάλληλες. Οι φίλοι του από το πανεπιστήμιο θυμόνταν ότι, όταν ασπάσθηκε την πίστη, του άρεσε πολύ να μιλάει για τον Θεό και τον χριστιανισμό, επιλέγοντας ενδιαφέροντα θέματα. Ήξερε να αναδεικνύει το ουσιώδες, αυτό που ενδιέφερε όλους. Αλλά σταδιακά ο πατήρ Βασίλειος αναζητούσε όλο και περισσότερο την απομόνωση. Άρχισε να είναι σύντομος στις ομιλίες του, και μόνο όταν ήταν απαραίτητο. Ίσως, επειδή η αληθινότητα των λέξεων φανερώνεται από την αληθινότητα της ζωής.

Πρεσβευτές στον Ουρανό

Όλη εκείνη η Μεγάλη Εβδομάδα του 1993, παραμονές της τραγωδίας, είχε σημαδευτεί από ασυνήθιστα πράγματα. Στο ιερό εκείνη την εβδομάδα, πέντε άτομα είχαν κοπεί καθώς καθάριζαν το κηροπήγιο από το κερί. Όταν ο νεωκόρος έβαζε επίδεσμο στο χέρι του ηγούμενου Φιλίππου, του είχαν ξεφύγει τα λόγια του ψαλμωδού: «...καὶ ἐφονοκτονήθη ἡ γῆ ἐν τοῖς αἵμασι».

Η τραγωδία συγκλόνισε πολλούς. Τους ανάγκασε να αλλάξουν τη ζωή τους. Οι ίδιοι οι μοναχοί της Όπτινα δεν ένιωθαν φόβο, πανικό, αλλά βίωναν μια κατάσταση συγκλονιστική: οι αδελφοί που μόλις πριν λίγο ζούσαν δίπλα τους, που προσεύχονταν, που κοινωνούσαν, που τους αγαπούσαν, κείτονταν νεκροί…

Με τον καιρό ο Κύριος άρχισε να αποκαλύπτει την αληθινή ουσία αυτού που είχε συμβεί. Μέσα από το μακάβριο χαμόγελο του θανάτου άρχισε να διαφαίνεται η άφθονη χάρη, η ανεξιχνίαστη πρόνοια του Θεού.

Δίπλα στα φέρετρά τους δεν υπήρχαν δάκρυα, γιατί τους πάντες είχε πλημμυρίσει μια ουράνια χαρά, εντελώς ιδιαίτερη, χωρίς την παραμικρή νότα ευθυμίας, μια εκπληκτική πανήγυρις και ησυχία μέσα από το πένθος.

Χάσαμε τους δικούς μας ανθρώπους, αλλά αποκτήσαμε πρεσβευτές στον Ουρανό. Τώρα βρίσκονται ήδη εκεί, μαζί με τον Νικητή του θανάτου, και με μεγάλη παρρησία υμνούν: «Χριστός Ανέστη!».

«Εφημερίδα του Πατριαρχείου Μόσχας», διήγηση του ηγουμένου Φιλίππου (Πέρτσεβ). Βασισμένο στο βιβλίο της Νίνας Πάβλοβα «Ματωμένο Πάσχα»..