Αμαρτία εις βάρος των δικών μας

Ο Μυστικός Δείπνος (τμήμα). Φραντσέσκο Μπασσάνο, 1586

Μόνο δικούς του μπορεί να προδώσει κανείς. Μόνο οι δικοί μας μπορούν να μας προδώσουν.

Αυτές οι δύο θλιβερές αλήθειες συνιστούν ανά τους αιώνες τη βασική συνθήκη για κάθε προδοσία. Όταν όμως μιλάμε για την πράξη του Ιούδα του Ισκαριώτη, η σκέψη τείνει συνεχώς να ολισθαίνει στις δύο απλουστεύσεις.

Είτε ο Ιούδας είναι ένας τελείως άθλιος και εκατό τοις εκατό κάθαρμα (αλλά τότε για ποιο λόγο ο Κύριος τον επέλεξε να γίνει μεταξύ των πιο στενών μαθητών του και κυκλοφορούσε μαζί του για τρία χρόνια στις πόλεις και τα χωριά του Ισραήλ, κηρύττοντας τη Βασιλεία του Θεού;)

Είτε ο Ιούδας είναι ο απόστολος, στον οποίο ο Ίδιος ο Ιησούς ανέθεσε αυτή την βαρύτατη αποστολή – να γίνει ο περιφρονημένος από όλους προδότης, που πρόσφερε στον Σωτήρα την ευκαιρία να σταυρωθεί για την αμαρτία του κόσμου (αλλά τότε σημαίνει ότι ο Ιούδας γίνεται σχεδόν ο κύριος πρωταγωνιστής στην οικοδόμηση της σωτηρίας μας).

Η συνείδηση, για κάποιο λόγο, αρνείται να δεχτεί την ιδέα ότι ο Ιούδας είχε μεν την ειλικρινή επιθυμία να ακολουθεί τον Χριστό, αλλά ταυτόχρονα διέπραξε μια ύπουλη πράξη για χάρη του χρήματος. Φαίνεται ότι ένας τέτοιος συνδυασμός είναι αδύνατος, αδιανόητος, παράλογος. Και όμως…

Μόνο οι δικοί μας μπορούν να μας προδώσουν. Μόνο τους δικούς μας μπορούμε να προδώσουμε.

Ο Ιούδας για τον Χριστό πράγματι ήταν δικός του άνθρωπος. Διαφορετικά, ο Δάσκαλος δεν θα τον είχε επιλέξει να γίνει ένας από τους αποστόλους, δεν θα τον είχε αποκαλέσει φίλο, δεν θα τον είχε προειδοποιήσει πολλές φορές ότι γνώριζε το δόλιο σχέδιό του, ελπίζοντας να αποτρέψει τον μαθητή Του από την προδοσία.

Και για τον Ιούδα ο Ιησούς ήταν πραγματικά δικός του. Αλλιώς δεν θα είχε κρεμαστεί από τρόμο και απόγνωση, όταν κατάλαβε τι είχε κάνει, δεν θα θρηνούσε τόσο έντονα για το αθώο αίμα που πρόδωσε. Ακόμα και οι προδότες δεν θρηνούν τόσο πολύ για ξένους.

Σε αυτό ακριβώς συνίσταται το εφιαλτικό παράλογο της προδοσίας: στο ότι αυτή η αμαρτία είναι εις βάρος εκείνων που είναι έτοιμοι να δώσουν τη ζωή τους για σένα. Εις βάρος εκείνων που πιο κοντινούς δεν έχει ο άνθρωπος στον κόσμο.

Εις βάρος των δικών του.

Και καμία απλούστευση δεν μπορεί να εξηγήσει αυτή την αντιφατικότητα της αμαρτίας του Ιούδα.

Έτσι και η Εκκλησία δεν την εξηγεί αυτήν την αντιφατικότητα στα λειτουργικά της κείμενα. Απλώς διαπιστώνει το θλιβερό γεγονός: αποδεικνύεται ότι ο άνθρωπος μπορεί τελικά να είναι ταυτόχρονα σύντροφος και ψεύτης, μαθητής και καταδότης, φίλος και διάβολος.

«Ἰούδας ὁ δοῦλος καὶ δόλιος, ὁ μαθητὴς καὶ ἐπίβουλος, ὁ φίλος καὶ διάβολος, ἐκ τῶν ἔργων ἀπεφάνθη…»

«…Εἰ γὰρ πλοῦτον ἠγάπας, τί τῷ περὶ πτωχείας διδάσκοντι ἐφοίτας; εἰ δὲ καὶ ἐφίλεις, ἵνα τί ἐπώλεις τὸν ἀτίμητον, προδιδοὺς εἰς μιαιφονίαν;»

Αυτά τα στιχηρά της Μεγάλης Πέμπτης είναι κατανοητά, μάλλον, ακόμη και σε όσους δεν γνωρίζουν καθόλου την εκκλησιαστική γλώσσα. Αν αγαπούσε τον πλούτο, γιατί πήγε στον Δάσκαλο που δίδασκε τη φτώχεια; Και αν αγαπούσε τον Δάσκαλο, γιατί Τον πούλησε για τριάντα αργύρια;

Ούτε ο ίδιος ο Ιούδας μάλλον θα μπορούσε να απαντήσει σε αυτές τις τρομερές ερωτήσεις. Αλλά όταν στην καρδιά ενός ανθρώπου μάχονται δύο αγάπες – η αγάπη για τα χρήματα και η αγάπη για τον Χριστό – η μία από αυτές αναπόφευκτα πρέπει τελικά να επικρατήσει. Απλώς, αυτές δεν μπορούν μαζί να συμβιώνουν.