Το τίμημα της ελευθερίας: γιατί ο πλούσιος νεανίσκος απομακρύνθηκε από τον Χριστό

Στο κολάζ έχει χρησιμοποιηθεί μια φωτογραφία του fxquadro στο Magnific

Η ελευθερία θεωρείται μία από τις βασικές αξίες της σύγχρονης κοινωνίας. Μιλάμε για την ελευθερία επιλογής, την ελευθερία του λόγου, την ελευθερία της αυτοέκφρασης, την ελευθερία να διαμορφώνουμε τη ζωή μας όπως εμείς θεωρούμε σωστό. Και ο Χριστιανισμός χαρακτηρίζει την ελευθερία ως ένα από τα μεγαλύτερα δώρα του Θεού προς τον άνθρωπο. Συμπίπτει, όμως, η σημερινή αντίληψη για την ελευθερία με την ευαγγελική; Και πόσο ελεύθεροι είμαστε πραγματικά; Θα απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα με την περίπτωση της ιστορίας με τον Σωτήρα και τον πλούσιο νεαρό.

Ιερέας Ευγένιος Μούρζιν Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος αφηγείται την ιστορία ενός νεαρού που πλησιάζει τον Χριστό με την ερώτηση: «διδάσκαλε ἀγαθέ, τί ἀγαθὸν ποιήσω ἵνα ἔχω ζωὴν αἰώνιον;» (Μτ. 19:16). Ήταν ένας πολύ ευσεβής νέος, που αναζητούσε τον Θεό και ήθελε ειλικρινά να καταλάβει τι άλλο τού χρειαζόταν για πνευματική τελειότητα. Όταν ο Σωτήρας του υπενθυμίζει τις βασικές εντολές, μαζί κι εκείνη την περί της αγάπης προς τον πλησίον, ο νεαρός απαντά: «πάντα ταῦτα ἐφυλαξάμην ἐκ νεότητός μου· τί ἔτι ὑστερῶ;» (Μτ. 19:20). Τότε, ο Χριστός του επισημαίνει αυτό που κυρίως τον εμποδίζει: «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι» (Μτ. 19:21). Εδώ τελειώνει η συζήτηση. Ακούγοντας αυτά τα λόγια, ο νέος αποχώρησε λυπημένος, επειδή κατείχε μεγάλη περιουσία, - γράφει ο ευαγγελιστής Ματθαίος (Μτ. 19:22).

Γιατί αυτός ο νέος, που επιζητούσε ειλικρινά τον Θεό, αποδείχθηκε ότι δεν ήταν έτοιμος να κάνει το τελευταίο βήμα στο δρόμο προς Αυτόν; Του έλειπε η ελευθερία. Τα λόγια του Σωτήρα αποτέλεσαν γι’ αυτόν μια πρόκληση ώστε να βρεθεί αντιμέτωπος με τη δική του εσωτερική εξάρτηση — τη βαθιά προσκόλληση στον πλούτο, η οποία καθόριζε τις αποφάσεις του και περιόριζε την ελευθερία του, μια εξάρτηση την οποία δεν μπόρεσε να απαρνηθεί ακόμα και για να ακολουθήσει τον Χριστό.

Οι περισσότεροι από εμάς θεωρούμε τους εαυτούς μας ελεύθερους. Είμαστε πεπεισμένοι ότι διαχειριζόμαστε μόνοι μας την περιουσία και τον χρόνο μας, καθοδηγούμε τις σχέσεις μας, χτίζουμε την καριέρα μας και μπορούμε ανά πάσα στιγμή να αλλάξουμε τα πάντα, αν το θελήσουμε. Στην πραγματικότητα, ο άνθρωπος συχνά απλώς δεν συνειδητοποιεί εκείνους τους κρυφούς ισχυρούς δεσμούς και εξαρτήσεις που καθοδηγούν τις «ελεύθερες» αποφάσεις του.

Η συνειδητοποίηση έρχεται τη στιγμή της απώλειας ή ακόμα και το ενδεχόμενο απώλειας. Μπορούμε να πούμε ότι τα χρήματα δεν έχουν μεγάλη σημασία, μέχρι τη στιγμή που να εμφανιστεί ο κίνδυνος να τα χάσουμε. Μπορεί κανείς να θεωρεί τον εαυτό του ανεπηρέαστο από τη γνώμη των άλλων μέχρι που να προκύψει η πρώτη σοβαρή κριτική. Μπορεί κανείς να είναι σίγουρος για την πίστη του στον Χριστό, έως ότου ένας υποθετικός Διοκλητιανός απαιτήσει, με την απειλή βασανιστηρίων και θανάτου, να προσφέρει θυσία στα είδωλα. Με άλλα λόγια, οι πραγματικές εσωτερικές προσκολλήσεις αποκαλύπτονται όταν βρεθούμε σε μια κατάσταση επιλογής – όπως ο πλούσιος νέος από την ιστορία μας. Πριν από τη συζήτηση με τον Σωτήρα, δεν είχε ιδέα πόσο σημαντικός ήταν για αυτόν ο πλούτος. Νόμιζε ότι ήταν το αφεντικό της περιουσίας του, αλλά αποδείχθηκε ότι στην πραγματικότητα η περιουσία ήταν ο δυνάστης του. Η επιλογή που του πρότεινε ο Χριστός φανέρωσε αυτή ακριβώς την κατάσταση εσωτερικής ανελευθερίας.

Η ιστορία του πλούσιου νεαρού καταρρίπτει μια επί πλέον διαδεδομένη αντίληψη, σύμφωνα με την οποία, αν κάποιος καταλάβει ποια είναι η σωστή απόφαση, θα την πάρει οπωσδήποτε. Η ανθρώπινη ψυχή είναι πολύ πιο περίπλοκη. Η κατανόηση δεν οδηγεί πάντα στη δράση. Μερικές φορές απλώς αποκαλύπτει μια εσωτερική σύγκρουση.

Ο νεαρός κατάλαβε πολύ καλά τα λόγια του Χριστού, κατάλαβε τη μοναδικότητα της πρότασής Του — να γίνει πραγματικά ελεύθερος, να ακολουθήσει τον Κύριο και να γίνει ένας από τους μαθητές Του. Έτσι είχε πράξει στην εποχή του και ο ίδιος ο ευαγγελιστής Ματθαίος, ο οποίος, ενώ ήταν τελώνης, δηλαδή εισπράκτορας φόρων, όταν άκουσε το κάλεσμα του Χριστού, άφησε αμέσως την κερδοφόρα δουλειά του και τον ακολούθησε. Το ότι ο νεαρός κατάλαβε πολύ καλά τα λόγια του Χριστού αποδεικνύεται από την αντίδρασή του: αποχώρησε, θλιμμένος. Η θλίψη προέκυψε ακριβώς επειδή είδε ταυτόχρονα την αξία δύο πραγμάτων, τα οποία είναι αδύνατο να συνυπάρξουν ταυτόχρονα. Θα ήθελε πολύ να ακολουθήσει τον Χριστό και καταλάβαινε ότι αυτή η απόφαση θα ήταν η σωστή επιλογή, αλλά δεν ήταν έτοιμος να αποχωριστεί αυτό που αποτελούσε τη βάση της ζωής του. Οι ψυχολόγοι αποκαλούν αυτή την κατάσταση «εσωτερική σύγκρουση»: δύο εξίσου σημαντικές ανάγκες είναι αλληλοσυγκρουόμενες, ο άνθρωπος μοιάζει να παραλύεται και, για να μην κουράσει τον εαυτό του, συχνά προτιμά να μην πάρει μια ριζοσπαστική, αλλά σωστή απόφαση, και να αφήσει τα πράγματα όπως έχουν. Όπως ο νεαρός, που απλώς έφυγε.

Μερικές φορές αυτή η ευαγγελική ιστορία ερμηνεύεται ως καταδίκη του πλούτου, αλλά, όπως είδαμε ήδη, δεν είναι αυτό το θέμα. Ο Χριστός προτείνει στον νεαρό να εγκαταλείψει και να μοιράσει την περιουσία του, για να τον βοηθήσει να γίνει πλήρως ελεύθερος, να απαλλαγεί από την προσκόλληση που καταλαμβάνει τη θέση του Θεού στην καρδιά του και που αρχίζει να καθοδηγεί τη ζωή του. Απλώς, για τον πλούσιο νεαρό, ο δρόμος προς την ελευθερία περνούσε μέσα από την αποκήρυξη του πλούτου. Για κάποιον άλλον, ανάλογο εμπόδιο μπορεί να είναι η εξουσία, η τάση να ελέγχει τα πάντα, η νοσηρή εξάρτηση από τη γνώμη των άλλων, η λαιμαργία κ.λπ.

Το σημείο της ανελευθερίας είναι διαφορετικό για τον καθένα. Γι’ αυτό το βασικό ερώτημα αυτής της ιστορίας μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: τι περιορίζει την εσωτερική μου ελευθερία, τι έχει γίνει για μένα τόσο σημαντικό, ώστε να μην μπορώ πλέον να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς αυτό; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα μπορεί να αποδειχθεί απροσδόκητη. Αλλά ακριβώς τη στιγμή που ο άνθρωπος ανακαλύπτει την ισχυρότερη προσκόλλησή του, μπορεί να ξεκινήσει η πορεία του προς την αυθεντική ελευθερία.

Η ευαγγελική ελευθερία δεν περιορίζεται στη δυνατότητα να επιλέγω ό,τι θέλω, αλλά αποτελεί μια κατάσταση στην οποία τίποτα πλέον σε αυτόν τον κόσμο δεν κυριαρχεί πάνω μου σε τέτοιο βαθμό ώστε να με εμποδίσει να ακολουθώ τον Χριστό.