Γιατί η εξομολόγηση πρέπει να γίνεται στον ιερέα;

Γιατί πηγαίνουμε για εξομολόγηση στον ιερέα; Δεν μπορούμε να ομολογούμε τις αμαρτίες μας απευθείας στον Θεό; Άλλωστε, ο Θεός είναι πανταχού παρών· σίγουρα τις γνωρίζει ήδη.

Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, ας ρίξουμε πρώτα μια ματιά στο Ευαγγέλιο, αφού αυτό αποτελεί την κύρια κατευθυντήρια γραμμή για τους χριστιανούς. Ο ίδιος ο Χριστός, καθιερώνοντας το μυστήριο της Εξομολόγησης, δεν είπε: απλώς ομολογήστε τις αμαρτίες σας αφηρημένα στο κενό, και θα σας συγχωρεθούν. Αντίθετα, δίνει την εξουσία να συγχωρούν τις αμαρτίες σε συγκεκριμένους ανθρώπους, τους αποστόλους: «Ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται» (Ιω. 20:23). Αυτό είναι ένα σημείο-κλειδί.

Η αμαρτία δεν είναι απλώς ένα λάθος για το οποίο λυπηθήκαμε νοερά. Είναι μια πληγή, μια πνευματική αρρώστια, ασθένεια της ψυχής, που καταστρέφει τη σχέση μας με τον Θεό.

Η αμαρτία δεν είναι απλώς ένα λάθος για το οποίο λυπηθήκαμε νοερά. Είναι μια πνευματική ασθένεια που καταστρέφει τη σχέση μας με τον Θεό

Και εδώ κρύβεται ο πρώτος λόγος για τον οποίο χρειαζόμαστε ιερέα:

Ο άνθρωπος είναι ένα ον με ψυχή και σώμα. Δεν είμαστε άσαρκοι άγγελοι. Υπάρχει ένας κανόνας στην ψυχολογία: αν θέλεις να λύσεις ένα πρόβλημα, μίλα γι’ αυτό φωναχτά, και τότε θα σου έρθουν σταδιακά και οι σκέψεις για το πώς να το λύσεις. Οι αμαρτίες μας είναι και αυτές προβλήματα· για να αρχίσουμε να τις καταπολεμούμε, πρέπει να τις φέρουμε στο φως, να τις προσδιορίσουμε. Ο ιερέας κατά τη διάρκεια της εξομολόγησης είναι μάρτυρας της μετάνοιάς μας. Όταν ο ιερέας διαβάζει την συγχωρητική ευχή, επιτελεί αυτό που δεν μπορεί να επιτελέσει ούτε ψυχολόγος ούτε φίλος στην κουζίνα: με τη χάρη που του δόθηκε από τους αποστόλους, εξαλείφει αυτή την αμαρτία από τη ζωή μας.

Για να έρθουμε στο δεύτερο λόγο που είναι η υπέρβαση της αυταπάτης. Είμαστε ειδικοί στην αυτοδικαίωση. Ο ψυχισμός μας είναι έτσι δομημένος, ώστε να βρίσκουμε πάντα μια λογική εξήγηση για τις αμαρτίες μας. «Δεν έκλεψα, αλλά πήρα αυτό που μου ανήκει». «Δεν κατέκρινα, αλλά έκανα μια δίκαιη παρατήρηση». Όταν μετανοούμε «μέσα μας», ο διάλογος διεξάγεται μεταξύ δύο «εαυτών» μας: του αμαρτωλού και του αυτόκλητου δικηγόρου. Και αυτός ο δικηγόρος σχεδόν πάντα κερδίζει την υπόθεση. Ο ιερέας είναι απαραίτητος, όπως ο γιατρός για έναν βαριά άρρωστο άνθρωπο, καθώς κοιτάζοντας από έξω, μπορεί να πει: «Σταμάτα, αυτό δεν είναι απλώς μια “περίπλοκη κατάσταση”, είναι πορνεία». Ή σε μια άλλη περίπτωση: «Η ταπεινότητά που λες βγάζει περισσότερη υπερηφάνεια από το να καυχιέσαι». Ο ιερέας μας βοηθά να δούμε τον εαυτό μας χωρίς παραμορφωτικά γυαλιά.

Και ο τρίτος λόγος: Η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού, ένας ζωντανός οργανισμός. Γι’ αυτό και η θεραπεία των αμαρτιών μας πρέπει να έρχεται μέσω της Εκκλησίας. Ο ιερέας την ώρα της εξομολόγησης δεν είναι ένα ιδιώτης, αλλά ο προεστώς της κοινότητας, μάρτυρας της Εκκλησίας. Όταν δέχεται τη μετάνοιά μας, μας δέχεται ξανά στην εκκλησιαστική ενότητα, από την οποία απομακρυνθήκαμε λόγω της αμαρτίας που διαπράξαμε.

Συχνά ρωτούν: «Κι αν ο ιερέας είναι αμαρτωλός; Πώς μπορεί να με συγχωρήσει;». Ο ιερέας τελεί τα μυστήρια, και η Εξομολόγηση είναι ένα από τα σημαντικότερα εκκλησιαστικά μυστήρια, όχι λόγω προσωπικών χαρισμάτων του, αλλά λόγω της χάρης της ιεροσύνης, την οποία έχει λάβει με τη χειροτονία. Εδώ μπορεί κανείς να αναφέρει, φυσικά, μια πολύ συμβατική αναλογία: ένας γιατρός μπορεί να καπνίζει, αλλά αυτό δεν ακυρώνει το πτυχίο του και την ικανότητά του να σας αποκαταστήσει ένα κάταγμα. Έτσι και ο ιερέας, αν δεν έχει τεθεί σε αργία, τελεί το μυστήριο, επειδή δεν ενεργεί με τη δική του δύναμη, αλλά με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Η εξομολόγηση ενώπιον του ιερέα αποτελεί επίσης ένα σημαντικό βήμα στην πορεία προς την εμπιστοσύνη στον Θεό. Είναι μια νίκη επί της ψεύτικης ντροπής που μας εμφυσά ο διάβολος: «Πώς μπορείς να πεις κάτι τέτοιο σε κάποιον; Είναι ντροπή!» Αλλά μόλις ο άνθρωπος ξεπεράσει αυτόν τον φόβο και ονομάσει φωναχτά την αμαρτία του, το κρυφό γίνεται φανερό και χάνει την εξουσία του πάνω μας.

Εκτός από αυτό, η εξομολόγηση είναι και μια ευκαιρία να λάβουμε πνευματική βοήθεια. Συχνά, ο άνθρωπος επιθυμεί ειλικρινά να διορθωθεί, αλλά δεν γνωρίζει πώς ακριβώς να αντιμετωπίσει το ένα ή το άλλο πάθος. Ο ιερέας, βασιζόμενος στην ποιμαντική του εμπειρία και στην αγιοπατερική κληρονομιά, μπορεί να υποδείξει πρακτικά βήματα και να προτείνει πνευματικά βιβλία που θα τον βοηθήσουν να εδραιωθεί στην αρετή. Έτσι, η εξομολόγηση γίνεται η απαρχή μιας πραγματικής πορείας βελτίωσης, ένα σχολείο χριστιανικής ζωής, όπου ο άνθρωπος μαθαίνει βήμα προς βήμα να νικά τα πάθη του και να αυξάνεται στην αγάπη προς τον Θεό και προς τους πλησίον.