«Πρέπει να ενθαρρύνουμε την επιθυμία των παιδιών για γνώση του κόσμου»

Ο ιερέας Αλέξιος Γκοριάτσκιν, κληρικός της γυναικείας Ιεράς Σταυροπηγιακής Μονής του Αγίου Ζωσιμά, στην παιδική του ηλικία ήταν ένα πραγματικά εθισμένο παιδί στα βιντεοπαιχνίδια: καθόταν ώρες ολόκληρες μπροστά στον υπολογιστή, έπαιζε τη νύχτα και συγκαταλεγόταν στους πέντε καλύτερους παίκτες της Ρωσίας στο «Counter-Strike». Παρόλα αυτά, όχι μόνο θεραπεύτηκε από τον εθισμό του, αλλά στη συνέχεια έγινε ιερέας. Σήμερα ο πατήρ Αλέξιος, εκτός από την ποιμαντική του διακονία, διδάσκει πληροφορική στο ορθόδοξο μέσο σχολείο «Σβέτοτς» σε μαθητές της Β΄ Δημοτικού έως και της Γ’ Λυκείου. Ο πατήρ Αλέξιος στη συζήτηση που είχαμε μίλησε για το πώς κατάφερε να νικήσει τον εθισμό στα παιχνίδια και πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν τα παιδιά τους.

– Πάτερ Αλέξιε, πότε αρχίσατε να ασχολείστε με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια;

– Από πολύ μικρή ηλικία, γύρω στα επτά. Τότε δεν υπήρχαν ακόμα υπολογιστές, υπήρχαν μόνο οι μηχανές τυχερών παιχνιδιών. Ζούσαμε στη Γιάλτα και χανόμουν για ώρες στον σταθμό των υπεραστικών λεωφορείων, όπου είχαν στήσει μια αίθουσα παιχνιδιών. Για κάποιο διάστημα έπαιζα μόνος μου. Κυρίως, όμως, στεκόμουν και παρακολουθούσα πώς έπαιζαν οι άλλοι. Και αυτό συνέβαινε σχεδόν κάθε μέρα! Το 1990, όταν ήμουν 10 ετών, στο γραφείο όπου δούλευαν οι γονείς μου προμηθεύτηκαν υπολογιστές. Εκεί προσέλαβαν έναν ειδικό στους υπολογιστές, για να τους συντηρεί και να εκπαιδεύει τους υπαλλήλους στη χρήση τους. Η μαμά μου ασχολούνταν με τη λογιστική, συνήθως δεν είχε χρόνο για μαθήματα. Για να μην μένει ο ειδικός χωρίς δουλειά, του ζήτησαν να με διδάσκει. Τότε γνώρισα το πρώτο μου ηλεκτρονικό παιχνίδι – το «Πρίγκιπας της Περσίας». Πόσους υπολογιστές χάλασα σε εκείνο το γραφείο! Έμπαινα σε προγράμματα, διέγραφα αρχεία συστήματος, τους έσπαγα και από έξω… Έβγαζα δουλειά για τον υπάλληλο, ο οποίος αναγκαζόταν να τα αποκαθιστά όλα αυτά μετά τα πειράματά μου. Αλλά στη συνέχεια αυτή η εμπειρία μου ήταν πολύ χρήσιμη: όταν ξέρεις πώς χαλάει κάτι, μπορείς να καταλάβεις πώς να το φτιάξεις.

Πριν από τον «Πρίγκιπα της Περσίας» υπήρχαν λίγα κι ασήμαντα παιχνίδια, όπως π.χ. το Τέτρις· μετά δοκίμασα και άλλα πολλά διαφορετικά παιχνίδια. Φανατικός παίκτης όμως έγινα στα 17 μου, όταν εγώ και ο αδελφός μου ανακαλύψαμε το «Counter-Strike». Με αυτό το παιχνίδι είχα πραγματική μανία, μάλιστα κάποια στιγμή μπήκα στην πεντάδα των καλύτερων παικτών της Ρωσίας.

– Πώς αυτό επηρέαζε τις σχολικές σου επιδόσεις;

– Στην αρχή πολύ άσχημα, στη συνέχεια όμως πήγα σε άλλο σχολείο, εκεί όλα άλλαξαν και άρχισα να έχω καλούς βαθμούς. Νομίζω ότι το πρόβλημα δεν ήταν ότι στον ελεύθερο χρόνο μου ασχολιόμουν με αυτά τα παιχνίδια, αλλά ο τρόπος με τον οποίο μας αντιμετώπιζαν οι καθηγητές. Θυμάμαι ότι η καθηγήτρια λογοτεχνίας, ήδη από το πρώτο μάθημα, είπε σε εμάς, μαθητές της Α΄ Λυκείου: «Έχω συνηθίσει να δουλεύω με ώριμους ανθρώπους και δεν θα ανεχτώ παιδικές συμπεριφορές από εσάς». Σκεφτήκαμε: «Πω πω, μας αποκάλεσαν ώριμους, μας θεωρούν σοβαρούς!» Και αρχίσαμε να αντιμετωπίζουμε το μάθημα διαφορετικά. Με μεγαλύτερη σοβαρότητα.

– Όσο για τον βαθμό εξάρτησης, οι ειδικοί εξομοιώνουν την εθιστική χρήση των ηλεκτρονικών παιχνιδιών με τα βαριά ναρκωτικά. Πώς καταφέρατε να απαλλαγείτε από τον εθισμό στα ηλεκτρονικά παιχνίδια;

– Παράλληλα με τα παιχνίδια, άρχισα να ασχολούμαι με τον προγραμματισμό. Αρχικά μελετούσα μόνος μου, και αυτό το χόμπι έστρεψε την προσοχή μου από τα παιχνίδια σε πιο σοβαρά πράγματα. Άλλωστε, το παιχνίδι είναι καταναλωτισμός: απολαμβάνεις τους καρπούς της φαντασίας κάποιου άλλου. Ο προγραμματισμός, όμως, είναι καθαρή δημιουργία: εσύ ο ίδιος δημιουργείς ένα προϊόν. Υπάρχουν τόσες πολλές δυνατότητες, ένα ολόκληρο σύμπαν ξεδιπλώνεται μπροστά σου: μπορείς να δημιουργείς ό,τι θέλεις! Στη συνέχεια, αυτό το χόμπι με οδήγησε να μπω στο πανεπιστήμιο, στη σχολή πληροφορικής. Σπούδασα προγραμματιστής· για κάποιο διάστημα εργάστηκα ως επαγγελματίας σε εταιρεία επισκευής υπολογιστών, ενώ παράλληλα ασχολιόμουν με τη σελιδοποίηση μιας εβδομαδιαίας εφημερίδας.

Το χόμπι με οδήγησε να μπω στο πανεπιστήμιο, στη σχολή πληροφορικής

– Τότε ήσασταν ήδη άνθρωπος της Εκκλησίας; Πιστός;

– Πιστός ήμουν πάντα… Δεν ξέρω αν υπάρχουν άνθρωποι που αρνούνται την ύπαρξη του Θεού. Μπορεί να Τον αποκαλούν με διαφορετικούς τρόπους, να πιστεύουν σε κάποιες ανώτερες δυνάμεις, αλλά, τελικά, και αυτό είναι πίστη. Δεν έχω συναντήσει ακόμα άνθρωπο που να αρνείται παντελώς την ύπαρξη του Θεού.

Ήμουν πιστός, αλλά η πίστη μου δεν αποκτούσε κάποια συγκεκριμένη μορφή. Το 2003, όταν έγινα 20 ετών, με συνεπήρε η ανάγνωση μυθιστορημάτων με αιρετικό περιεχόμενο. Δεν με ενδιέφερε τόσο η ιδεολογία, όσο οι ιστορίες – συναρπαστικές και καθηλωτικές. Σε ένα από τα βιβλία, το βλέμμα μου έπεσε πάνω σε μια φράση, στην οποία ο συγγραφέας πρότεινε να υπολογίσουμε πόσο χρόνο σκεφτόμαστε τον Θεό. Να υπολογίσουμε κυριολεκτικά: πόσα λεπτά την εβδομάδα, τον μήνα; Το υπολόγισα και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι μάλλον θα συγκέντρωνα λίγα λεπτά την εβδομάδα. Σίγουρα όχι περισσότερα. Και σκέφτηκα ότι αυτό είναι άδικο απέναντι στον Θεό: Εκείνος μας φροντίζει τόσο πολύ, μας προσφέρει τόσα πολλά, και το να Του το ανταποδίδουμε με ψίχουλα, δηλαδή μερικά λεπτά, είναι άδικο.

Ο ιερέας Αλέξιος Γκοριάτσκιν με την οικογένειά του Από τότε άρχισαν όλα. Την πρώτη φορά που πήγα σε εκκλησία, είδα ότι υπήρχε μια ουρά που οδηγούσε κάπου. Μπήκα στο τέλος της ουράς και ρωτάω: Προς τα πού πηγαίνουν; Μου απάντησαν ότι η ουρά είναι για τη Θεία Κοινωνία. «Και τι είναι αυτό;» Μου εξήγησαν ότι πρέπει πρώτα να εξομολογηθώ και μετά ο παππούλης θα μου πει τι να κάνω. Εντάξει, λοιπόν, πήγα στην άκρη. Όλα ειπώθηκαν με ευγένεια και καλοσύνη, κανείς δεν με μάλωνε. Ήμουν τυχερός, από αυτή την άποψη, καθώς δεν συνάντησα ποτέ στην εκκλησία θυμωμένες γιαγιάδες. Μετά μίλησα με τον ιερέα, μου εξήγησε τα πάντα, μου είπε τι έπρεπε να κάνω. Έτσι, σιγά-σιγά άρχισα να πλησιάζω στη ζωή της Εκκλησίας.

Μετά από έξι μήνες περίπου, δεν υπήρχε κανείς στον ναό για να διαβάσει τον Απόστολο· το ανέθεσαν σε μένα. Είχα διαβάσει σε κάποια βιβλία ότι για να διαβάσεις τον Απόστολο, πρέπει να βγαίνεις από το ιερό κρατώντας το στα χέρια. Ως νεοφώτιστος που ήμουν, έπρεπε να κάνω τα πάντα σύμφωνα με τον κανόνα! Πλησίασα τον προϊστάμενο και του λέω: «Θα βγω από το ιερό». Ο πατήρ Σάββας απαντάει: «Μπορείς να βγαίνεις και από τον ναό». «Όχι», επιμένω, «οπωσδήποτε από το ιερό!» Και ο παππούλης, τόσο ταπεινός που ήταν, με άφησε να μπω στο ιερό. Έτσι, στεκόμουν για τα μισά της ιερής ακολουθίας, χωρίς να κουνηθώ, μέσα στο ιερό με τον Απόστολο. Στη συνέχεια, βγήκα όμορφα από το ιερό, διάβασα, επέστρεψα στο ιερό και, πάλι χωρίς να κουνηθώ, στεκόμουν με τον Απόστολο στα χέρια μέχρι το τέλος της λειτουργίας. Στο ιερό όμως πάντα υπάρχει τι να κάνεις: να δίνεις το θυμιατήριο, να φέρεις σημειώματα με ονόματα… Έτσι έγινα βοηθός στο ιερό. Και μετά, κάπως φυσικά, σαν να έπρεπε να γίνει έτσι, πήγα να γραφτώ στην Ιερατική Σχολή στο Σέργκιεβ Ποσάντ.

Οι πρώτες μου σπουδές ήταν χρήσιμες και στην Ιερατική Σχολή. Εκεί ρωτούσαν όλους τι ξέρουν να κάνουν, τι δεξιότητες έχει ο καθένας. Οπότε, όλα τα χρόνια της φοίτησής μου ασχολιόμουν με τη διαχείριση των υπολογιστών της Ιερατικής Σχολής.

– Ας γυρίσουμε λίγο πίσω, πώς αντιδρούσαν οι γονείς σας στο πάθος σας για τα ηλεκτρονικά παιχνίδια; Προσπαθούσαν να σας τα απαγορεύουν;

– Αυτό ανησυχούσε τους γονείς μου, αλλά πρέπει να τους αποδώσω τα εύσημα – δεν με ενοχλούσαν. Δεν με πίεζαν, δεν προσπαθούσαν να με μεταπείσουν. Υπήρξε μια περίοδος μετά το σχολείο, περίπου ένα χρόνο, πριν ακόμα εισαχθώ στο πανεπιστήμιο, που έμενα ξύπνιος τις νύχτες και κοιμόμουν την ημέρα. Τότε έπαιζα ήδη λιγότερο και ασχολιόμουν περισσότερο με ερευνητικές δραστηριότητες. Όλη τη νύχτα ασχολιόμουν με τον υπολογιστή. Το πρωί που συναντιόμουν με τους γονείς μου, ανταλλάσσαμε ευχές, εγώ πήγαινα για ύπνο, ενώ εκείνοι πήγαιναν για πρωινό. Και όλο αυτό το διάστημα δεν με πίεζαν. Μετά, φυσικά, οι νυχτερινές μου αγρυπνίες πέρασαν από μόνες τους, εξελίχθηκαν σε μια πιο σοβαρή προσέγγιση του αντικειμένου, και δεν υπήρξαν πρόσθετα προβλήματα.

– Τι θα συμβουλεύατε στους γονείς των οποίων τα παιδιά είναι υπερβολικά προσκολλημένα, για παράδειγμα, στα κινητά τους τηλέφωνα;

– Τα κινητά τηλέφωνα δεν είναι βιντεοπαιχνίδια. Απαιτούν διαφορετική προσέγγιση. Στα τέσσερα παιδιά μου επιτρέπω να παίζουν στον υπολογιστή μόνο εκπαιδευτικά παιχνίδια. Και τα παιδιά πρέπει να μου εξηγήσουν ποια ακριβώς δεξιότητα αναπτύσσει το ένα ή το άλλο παιχνίδι.

Τα παιδιά πρέπει να μου εξηγήσουν ποια ακριβώς δεξιότητα αναπτύσσει το ένα ή το άλλο παιχνίδι

Πρέπει να εξηγήσουμε στο παιδί τα οφέλη και τις βλάβες κάθε δραστηριότητας. Ίσως δεν πειστεί αμέσως, αλλά θα καταλάβει. Εκτός από αυτό, και τη σημασία του προσωπικού παραδείγματος δεν την έχει ακυρώσει κανείς: αν η μαμά περνάει ώρες στο Instagram, πώς μπορεί να απαιτεί από την κόρη της να αφήσει στην άκρη το κινητό της;

Γενικά όμως, σε όλους τους γονείς που έρχονται σε μένα με παράπονα για τα παιδιά τους, τους λέω να στρέψουν με κάποιον τρόπο την προσοχή του παιδιού σε γνωστικές δραστηριότητες. Τα παιδιά έχουν ερευνητικό πνεύμα· αρχικά παίζουν με αυτοκινητάκια και μετά αρχίζουν να τα αποσυναρμολογούν για να δουν πώς είναι φτιαγμένα. Πρέπει να ενθαρρύνουμε αυτή την επιθυμία για γνώση του κόσμου. Ίσως να τα στέλνουμε σε μαθήματα ρομποτικής, προγραμματισμού… Σήμερα υπάρχουν πάρα πολλά τέτοια μαθήματα. Στο σχολείο όπου διδάσκω, με τα μικρά παιδιά ασχολούμαστε με τον προγραμματισμό κινουμένων σχεδίων, κάτι που είναι πολύ απλό και συναρπαστικό για τα παιδιά. Υπάρχει και ο προγραμματισμός του Minecraft – πολλά παιδιά είναι ενθουσιασμένα με αυτό το παιχνίδι, οπότε δεν είναι δύσκολο να στρέψουμε την προσοχή τους σε μια πιο δημιουργική δραστηριότητα. Σήμερα, για τους γονείς αυτό είναι πιο εύκολο, καθώς υπάρχουν πολλά εργαλεία που δεν υπήρχαν στην παιδική μου ηλικία. Και δεν πρέπει να χάνουμε αυτή την ευκαιρία, πρέπει να ενθουσιάσουμε το παιδί, ώστε να μετατραπεί από χρήστη σε δημιουργό. Στη συνέχεια, αυτό το χόμπι μπορεί να εξελιχθεί σε επάγγελμα και θα δώσει τη δυνατότητα στο παιδί, όταν μεγαλώσει, να κερδίζει τα προς το ζην για τον εαυτό του και την οικογένειά του.