Ιδιαιτερότητες των πειρασμών της νηστείας

Οι μέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής έχουν κάποιες ιδιαιτερότητες, οι οποίες επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο, ανεξάρτητα από το πόσο έχουμε προχωρήσει στην πνευματική ζωή. Φυσικά, για έναν άνθρωπο που είναι πνευματικά έμπειρος και δεν είναι η πρώτη φορά που μπαίνει στην εμπειρία της Αγίας Τεσσαρακοστής, αυτές οι ιδιαιτερότητες είναι οικείες και ξεπερνιούνται με περισσότερη ευκολία και ηρεμία. Μερικές φορές μάλιστα περιμένεις πότε θα έρθει και σε αυτή τη νηστεία η περίφημη επίπληξη προς τον εαυτό σου:

– Πάλι δεν καταφέρνω τίποτα... Δεν αλλάζω, παραμένω ίδιος, όπως και πριν!

Αν πράγματι αντιμετωπίζεις την περίοδο της εαρινής μετάνοιας με σοβαρότητα και αποφασιστικότητα, ως κάτι που έχει απαιτήσεις, τότε σίγουρα θα έχεις αξιώσεις από τον αγαπημένο σου εαυτό.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί επαναλαμβάνεται;

Κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν δύο λόγοι.

Οι άνθρωποι είναι έτσι φτιαγμένοι, ώστε όσο σωστά και αν κατανοούμε το περίφημο ρητό: «Αν θέλεις να κάνεις τον Θεό να γελάσει, μίλησέ Του για τα σχέδιά σου!», εξακολουθούμε να σχεδιάζουμε τις αυριανές και τις μεθαυριανές ενέργειές μας. Βέβαια, δεν μπορεί να γίνει κι αλλιώς – πρέπει να σκεφτόμαστε το μέλλον, μόνο που αυτό να γίνεται με έναν όρο: την εκ των προτέρων ειλικρινή πεποίθηση ότι θα επιτύχει μόνο εκείνο το εγχείρημα, εκείνη η υπόθεση που ο Θεός θα ευλογήσει.

Στα χρόνια της «πρώιμης» ιεροσύνης μου, με εξέπλητταν τα λόγια του πολύ έμπειρου ασπρομάλλη προϊστάμενου του καθεδρικού ναού, ο οποίος μετά την απόλυση, κάθε φορά που ανακοίνωνε το πρόγραμμα των προσεχών ιερών ακολουθιών, άρχιζε την ανακοίνωση με φράση: «Εάν ο Θεός ευλογήσει, οι ιερές ακολουθίες θα τελεστούν τις τάδε μέρες...». Αυτά τα λόγια μου φαίνονταν παράξενα, πόσο μάλλον που στο νάρθηκα ήταν αναρτημένο το πρόγραμμα των ιερών ακολουθιών για όλο τον μήνα.

Όλες οι φροντίδες και οι μέριμνές μας πρέπει να διαποτίζονται από το πνεύμα της ελπίδας στον Ουράνιο Πατέρα

Χρειάζεται χρόνος για να καταλάβουμε ότι όσο οι μέριμνες και οι υποθέσεις μας δεν εμπεριέχουν πρώτα απ' όλα την ελπίδα και την εμπιστοσύνη στον Θεό, ακόμη και οι καλές προθέσεις και οι σωστές αποφάσεις μπορεί να μην πραγματοποιηθούν. Το να ελπίζουμε μόνο στις δικές μας δυνάμεις, ειδικά σε πνευματικά θέματα, όπου τα εμπόδια εμφανίζονται στα πιο απροσδόκητα σημεία, αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και οδηγεί στο μονοπάτι της υπερηφάνειας. Ή, εν συντομία, όλες οι φροντίδες και οι μέριμνές μας πρέπει να διαποτίζονται από το πνεύμα της ελπίδας στον Ουράνιο Πατέρα.

Μόλις ξεχάσουμε αυτό το αδιαμφισβήτητο αξίωμα, αμέσως αρχίζουμε να αντιλέγουμε στον Χριστό, ο οποίος είπε: «Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέγοντες, τί φάγωμεν ἢ τί πίωμεν ἢ τί περιβαλώμεθα; πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ· οἶδε γὰρ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ὅτι χρῄζετε τούτων ἁπάντων. Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον· ἡ γὰρ αὔριον μεριμνήσει τὰ ἑαυτῆς· ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς» (Μτ. 6: 31–33).

Υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας

Ο δεύτερος λόγος που συντελεί στην αποτυχία των σχεδίων που είχαμε θέσει για την Σαρακοστή απορρέει από τον πρώτο: υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας. Το αποτέλεσμα αυτής της υπερεκτίμησης οδηγεί στη θλίψη, ή ακόμα και στην αμαρτία της ακηδίας. Γνωρίζουμε πολύ καλά για τα «φορτία βαρέα», αλλά για κάποιο λόγο εφαρμόζουμε αυτή την έννοια μόνο στους άλλους.

Δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι ίδιοι: ο καθένας έχει το δικό του μέτρο πνευματικής και σωματικής υγείας, γι' αυτό και οι κανόνες νηστείας δεν μπορούν να είναι καθολικοί. Ο καθένας έχει το δικό του μέτρο, και αυτό το μέτρο εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Εκτός από την υγεία, ρόλο παίζουν και οι απαραίτητες καθημερινές έγνοιες, αλλά και οι οικογένειες του καθενός είναι πολύ διαφορετικές. Άλλο πράγμα είναι να ζεις περιτριγυρισμένος από ανθρώπους που κατανοούν την αναγκαιότητα της νηστείας. Και εντελώς διαφορετικό είναι να ζεις σε σπίτι όπου η νηστίσιμη σούπα και οι μακρές, συχνές επισκέψεις στον ναό του Θεού προκαλούν εκνευρισμό, ή ακόμα και διαμαρτυρία. Υπάρχουν πολλές τέτοιες οικογένειες. Η συχνή προσευχή, η τήρηση των κανόνων της νηστείας είναι κάτι όμορφο και καλό, αλλά μόνο μέχρι το σημείο που δεν οδηγούν σε αντιπαλότητα.

Επίσης, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη την υγεία και την ηλικία μας. Για κάποιους, ο βραδινός και ο πρωινός κανόνας με την ανάγνωση μερικών κεφαλαίων του Ευαγγελίου και καθίσματος του Ψαλτηρίου, καθώς και ο συχνός εκκλησιασμός, είναι απολύτως εφικτά ή ακόμη και ευχάριστα, ενώ για άλλους είναι δύσκολα ακόμα και σωματικά.

Το θέμα είναι ότι η ψυχή δεν γερνάει, αλλά οι σωματικές δυνάμεις μειώνονται. Αυτό που στα 30 ήταν αυτονόητο, στα 60 είναι ήδη αδύνατο. Αλλά εμείς βάζουμε στον εαυτό μας άσκηση για τη νηστεία ανάλογα με την ψυχική μας κατάσταση, ξεχνώντας ότι ένας σάκος 60 κιλών παλιά ήταν ελαφρύς σαν πούπουλο, ενώ σήμερα δεν μπορούμε να σηκώσουμε ακόμα και έναν σάκο 30 κιλών.

Γι' αυτό ακριβώς πρέπει να ορίζουμε τις ασκήσεις για τη νηστεία με διαφοροποιημένο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα αντικειμενικά και υποκειμενικά στοιχεία. Και καθώς οι ψυχές μας είναι πάντα νέες, για να μην επιβαρύνουμε τον εαυτό μας περισσότερο από ό,τι μπορούμε, πρέπει οπωσδήποτε να καθορίσουμε το μέτρο της νηστείας με τον πνευματικό μας. Διαφορετικά, η απογοήτευση μπορεί να έρθει πολύ γρήγορα. Πολύ συχνά συναντάμε ανθρώπους που σε μια συζήτηση ή στην εξομολόγηση δηλώνουν με νεύρα ότι «τίποτα δεν καταφέρνω, γι' αυτό δεν θα νηστέψω» ή αναζητούν μια σειρά από πραγματικούς και φανταστικούς λόγους που να δικαιολογούν τη δική τους πνευματική ανεπάρκεια.

Το αμάρτημα και το κακό δεν έγκειται στο ότι κατέλυσες τη νηστεία, αλλά στο ότι απογοητεύτηκες, αν και αυτή η απογοήτευση έχει συνήθως δύο αιτίες: ξεκίνησες τη νηστεία χωρίς την ευλογία του Θεού και τη συμβουλή της Εκκλησίας.

Κατέλυσες τη νηστεία – διορθώσου! Έπεσες σε αμαρτία κατά τη διάρκεια της νηστείας – μετανόησε! Και ο Θεός, βλέποντας τη επανόρθωση και τη μετάνοια, θα είναι και πάλι δίπλα σου, γιατί βλέπει τις αληθινές προσθέσεις.

Θυμηθείτε τον Όσιο Αμβρόσιο της Όπτινα που συμβούλευε: «Πρέπει να ζούμε στη γη όπως γυρίζει ο τροχός: αγγίζει τη γη μόνο σε ένα σημείο, ενώ τα υπόλοιπα τείνουν αδιαλείπτως προς τα πάνω. Εμείς όμως, άπαξ και ξαπλώσουμε στη γη, δεν μπορούμε να σηκωθούμε».