Πώς να ερμηνεύσουμε τα λόγια που είπε ο Σισώης ο Μέγας πριν από το θάνατό του;

Ο Όσιος Σισώης ο Μέγας, ένας από τους πιο γνωστούς ερημίτες και ασκητές της χριστιανικής μοναχικής ζωής του 5^ου αιώνα, πριν από το θάνατό του είπε κάτι στους μαθητές του που τους εξέπληξε βαθιά. Τι είπε λοιπόν ο άγιος γέροντας και πώς να ερμηνεύσουμε τα λόγια του;

Η ίδια η ιστορία περιγράφεται στο βίο του ως εξής. Όταν ο Όσιος Σισώης βρισκόταν ήδη στο νεκροκρέβατο, με τους μαθητές και τους ακόλουθούς του να βρίσκονται δίπλα του, το πρόσωπό του ξαφνικά φωτίστηκε και έλαμψε με ένα ιδιαίτερο, υπερφυσικό φως. Στην ερώτηση των μαθητών του τι συμβαίνει, απάντησε ότι τον επισκέφθηκε ο Όσιος Αντώνιος ο Μέγας. Μετά από αυτό, τους είπε ότι βλέπει προφήτες, αποστόλους και, τέλος, αγγέλους, οι οποίοι ήρθαν να πάρουν την ψυχή του. Στη συνέχεια, μεταξύ του Σισώη και των μαθητών του έλαβε χώρα ο διάλογος που ακολουθεί:

«Να, οι άγγελοι ήλθαν να με πάρουν και τους παρακαλώ να μ’ αφήσουν να μετανοήσω ακόμη περισσότερο».

Και του λένε οι μαθητές: «Δεν έχεις ανάγκη να μετανοήσεις, πάτερ».

Και ο γέροντας τους απάντησε: «Πραγματικά δεν ξέρω αν έχω αρχίσει να μετανοώ».

Μετά από αυτό ο Σισώης είδε τον Ίδιο τον Κύριο, στον Οποίον και παρέδωσε την ψυχή του.

Για να κατανοήσουμε την έκπληξη των μαθητών, ας ανατρέξουμε εν συντομία στη ζωή του Οσίου Σισώη. Ήταν μαθητής του Οσίου Αντωνίου του Μεγάλου, ιδρυτή του μοναχισμού, μετά το θάνατο του οποίου έζησε στη σπηλιά του. Έφτασε σε τέτοια πνευματικά ύψη, που, με τη χάρη του Θεού, εκδίωκε δαιμόνια και ανάσταινε νεκρούς. Όπως γράφει στο βίο του ο Άγιος Δημήτριος του Ροστόβ, «όλα τα κακά πνεύματα το έβαζαν στα πόδια, χωρίς να τολμούν να πλησιάσουν τον γενναίο και ανίκητο πολεμιστή του Χριστού». Και ένας τέτοιος άνθρωπος, που ήδη κατά τη διάρκεια της ζωής του θεωρούνταν άγιος, λέει πριν από το θάνατό του ότι δεν έχει καν αρχίσει να μετανοεί. Τι είναι αυτό; Υποκρισία; Προσποιητή ταπεινότητα; Παιδαγωγική μέθοδος; Μάλλον όχι, αν λάβουμε υπόψη το μεγαλείο και τη σημασία της στιγμής, η οποία συνοδεύτηκε από εκπληκτικά και πραγματικά τρομακτικά οράματα (φανταστείτε ότι βρίσκεστε στο κατώφλι της αιωνιότητας, βλέπετε πραγματικά αγίους, αγγέλους και τον Σωτήρα). Σίγουρα δεν θα θέλατε να υποκριθείτε και να προσποιηθείτε σε τέτοιες στιγμές.

Για να κατανοήσουμε την εσωτερική κατάσταση του Σισώη του Μεγάλου και το νόημα των λόγων του, πρέπει να διευκρινίσουμε τι είναι η μετάνοια στην ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση. Στην κυριολεξία, η μετάνοια, σημαίνει «αλλαγή του νου». Αυτό υποδηλώνει μια ποιοτική εσωτερική πνευματική αλλαγή. Η μετάνοια περιλαμβάνει την συνειδητοποίηση της αμαρτωλότητάς μας, τη μεταμέλεια και την επιθυμία για διόρθωση και αλλαγή. Η συνειδητοποίηση της αμαρτωλότητας, η κατανόηση ότι η αμαρτία απομακρύνει τον άνθρωπο από τον Θεό, είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα, το οποίο απαιτεί πάνω απ' όλα ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας. Ακολουθεί η μεταμέλεια, δηλαδή η ειλικρινής λύπη για τις αμαρτίες που έχουμε διαπράξει. Αυτή εκφράζεται με το μυστήριο της Εξομολόγησης, στο οποίο ο άνθρωπος λαμβάνει συγχώρεση και τη χάρη του Θεού για να πολεμήσει τις αμαρτίες και να τις υπερνικήσει. Τέλος, το επόμενο στάδιο, το οποίο συνεχίζεται μέχρι τον θάνατο, είναι οι αδιάκοπες προσπάθειες διόρθωσης της ζωής και εξάλειψης των αιτιών της αμαρτωλής μας συμπεριφοράς. Η μετάνοια στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι μια βαθιά πνευματική διαδικασία, που στοχεύει στη μεταμόρφωση της ζωής και στην αποκατάσταση της χαμένης σχέσης μας με τον Θεό, στην απόκτηση της Θείας χάριτος, στην επίτευξη της εσωτερικής ειρήνης και της τέλειας χαράς.

Υπάρχει σε αυτό όμως και μια ακόμη νομοτέλεια. Όσο περισσότερο μετανοεί ο άνθρωπος, όσο περισσότερο χρόνο αφιερώνει στην πνευματική ζωή, τόσο πιο αμαρτωλό θεωρεί τον εαυτό του. Κατά τη διαδικασία της μετάνοιας, ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει τις αμαρτίες του υπό το φως της θείας δικαιοσύνης. Όσο πιο πολύ πλησιάζει τον Θεό, τόσο πιο καθαρά συνειδητοποιεί τη δική του αμαρτωλότητα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσοστόμος έγραψε σχετικά με αυτό ότι η αληθινή μετάνοια φέρνει φως, το οποίο επιτρέπει να δει κανείς το βάθος των αμαρτιών του. Και ο Όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός σημείωνε ότι το πρώτο σημάδι της αναδυόμενης υγείας της ψυχής είναι η θέαση των αμαρτιών, αμέτρητων, σαν την άμμο της θάλασσας. Ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει όχι μόνο τις φανερές, αλλά και τις κρυφές αμαρτίες, όπως σκέψεις, προθέσεις και διαθέσεις της καρδιάς. Βλέπει ότι η αμαρτία δεν περιορίζεται στις εξωτερικές πράξεις, αλλά διεισδύει στα βάθη της ψυχής. Πολλοί άγιοι πατέρες τόνιζαν ότι η ταπεινοφροσύνη και η μετάνοια πάνε χέρι-χέρι, οδηγούν στο να συνειδητοποιούμε την αδυναμία σωτηρίας χωρίς τη Θεία χάρη και το έλεος. Η μετάνοια, έτσι, συμβάλλει στην ανάπτυξη της ταπεινοφροσύνης, δηλαδή της νηφάλιας συνειδητοποίησης της κατάστασής μας ενώπιον του Θεού.

Ακριβώς υπό αυτό το πρίσμα καλούμαστε να κατανοήσουμε τα λόγια του Οσίου Σισώη του Μεγάλου, ο οποίος τα έλεγε από τα βάθη της ταπείνωσής του. Παρά την προφανή του αρετή στα μάτια των ανθρώπων, βρισκόμενος στο κατώφλι της αιωνιότητας, αισθανόμενος έντονα την παρουσία του ουράνιου κόσμου, συνομιλώντας με τους αγγέλους και βλέποντας πραγματικά τον Κύριο να πλησιάζει προς αυτόν, αισθανόταν απολύτως ειλικρινά, υπό το φως της ατελείωτης αγιότητας του Θεού, αμαρτωλός, ο οποίος χρειάζεται ακόμη χρόνο για να διορθωθεί. Τα λόγια του Σισώη του Μεγάλου αποτελούν μια σημαντική υπενθύμιση ότι η μετάνοια είναι ένας ασταμάτητος δρόμος πνευματικών αλλαγών που διαρκεί όλη τη ζωή.