«Μανούλα μου, μόνο μην κλαις»: το μυστήριο του παιδικού θανάτου

Η κλίμακα του Ιακώβ, 1490

Η Ξένια ήταν έξι ετών. Πέθαινε από καρκίνο. Και από τα μάτια της μητέρας της έτρεχαν πικρά, απαρηγόρητα δάκρυα. Ποτέ στη ζωή της δεν είχε κλάψει όσο αυτή τη φορά. Και ποτέ πριν δεν είχε καταλάβει ότι τα δάκρυα μπορούν να καίνε τόσο πολύ το πρόσωπο.

Το πόσο πολύ προσευχόταν πριν από αυτό, δεν μπορεί να περιγραφεί. Δεν μπορούν να περιγραφούν με λόγια όλα όσα συμβαίνουν στη ζωή μας. Ασπάστηκε την πίστη χάρη στην ασθένεια της κόρης της. Όταν έμαθαν τη διάγνωση για τη μικρή, βαφτίστηκε η ίδια και ο σύζυγός της. Απροσδόκητα, παραδόξως, η ζωή μετατράπηκε από αδιαφορία σε καθημερινή παράσταση ενώπιον του Θεού, με προσευχές και ιερές ακολουθίες. Έτσι ξυπνάει αυτός που προηγουμένως κοιμόταν, έτσι έρχεται η πραγματική ζωή αντί για νυχτερινά όνειρα. Αλλά η πιο σημαντική παράκληση, η κραυγή της καρδιάς για τη ζωή του αγαπημένου παιδιού, για κάποιο λόγο δεν εκπληρώθηκε.

Σε όλη τη μικρή, εξάχρονη ζωή της, η κορούλα της είχε μόνο μία ανθρώπινη επιθυμία: να φύγει αυτό το εξόγκωμα. Έκανε αυτή την ευχή και στα γενέθλιά της, και την Πρωτοχρονιά, και στην εκκλησία, και το ζητούσε με την παιδική αθωότητα από το χρυσόψαρο σε ενυδρείο. Τα βάσανά της κράτησαν πάνω από ενάμιση χρόνο, δηλαδή το ένα τέταρτο της μικρής της ζωής.

Η πιο σημαντική παράκληση, η κραυγή της καρδιάς για τη ζωή του αγαπημένου παιδιού, για κάποιο λόγο δεν εκπληρώθηκε

Κάποια μέρα έφεραν στην ογκολογική κλινική τους τα λείψανα του Αγίου Λουκά της Κριμαίας. Και κάθε παιδάκι – άλλο στην αγκαλιά της μαμάς του, άλλο με ορό, άλλο με πατερίτσες, άλλο σε αναπηρικό καροτσάκι, το καθένα όπως μπορούσε – όλα πλησίαζαν τα ιερά λείψανα. Προσεύχονταν. Και το καθένα πίστευε. Και η Ξένια προσευχόταν και πίστευε, έκανε το σταυρό της σαν ενήλικη, προσκυνούσε, ψιθύριζε κάτι...

Τόσα πολλά διαβάζουμε για τα θαύματα. Ναι, συμβαίνουν θαύματα. Όταν αυτά καταγράφονται – σε άρθρα ή βιβλία – δημιουργούν την εντύπωση ότι τα θαύματα είναι άφθονα πάντα, ότι σχεδόν ένας στους δύο θεραπεύεται, ότι αρκεί να προσευχηθείς και θα σου δοθεί η θεραπεία. Αλλά ο Κύριος συχνά έχει για εμάς ένα εντελώς διαφορετικό σχέδιο, και το θαύμα συντελείται όταν το δεχόμαστε με ταπεινότητα.

Το προηγούμενο βράδυ ο μπαμπάς, ο δούλος του Θεού Σέργιος, συγκέντρωσε όλη την οικογένεια δίπλα στην κόρη του και διάβαζε τους Χαιρετισμούς εις την Παναγία την Παντάνασσα. Και η μαμά προσευχόταν μέσα της: «Κύριε, τόσο πολύ έχει υποφέρει η κορούλα μου, μην την βασανίζεις άλλο, Σε παρακαλώ! Ας πονέσει καλύτερα η ψυχή μου εδώ, αρκεί να μην υποφέρει εκείνη!» Έβαλε δίπλα στην Ξένια τις εικόνες από τον γάμο τους και προσευχόταν ξανά – στον Κύριο, στην Παναγία, στην Αγία Ξένια της Πετρούπολης, ζητώντας να τελειώσουν τα βάσανα της κορούλας της… Και τελείωσαν – την επόμενη μέρα… Όλη τη νύχτα πριν από αυτό, η μικρή βογκούσε. Τέτοια ήταν τα βογκητά που άκουγε η μαμά στην ογκολογική κλινική από το διπλανό δωμάτιο, και το πρωί εκείνο το κοριτσάκι δεν ήταν πια στη ζωή...

Και έφτασε λοιπόν αυτή η μέρα. Έφτασε όπως θα φτάσει πολύ απλά για τον καθένα μας. Ο θάνατος εισβάλλει πάντα πολύ απλά στη ζωή.

Για 39 μέρες, η μαμά διάβαζε τους Χαιρετισμούς στην αγία προστάτιδα της κορούλας της – στην Αγία Ξένια της Πετρούπολης. Δεν πρόλαβε να τους διαβάσει για σαρακοστή φορά. Την προηγούμενη μέρα η Ξένια είχε μεταλάβει των Αχράντων Μυστηρίων. Με τα αδύνατα, εξαντλημένα χεράκια της, η Ξένια αγκάλιασε τη μαμά της. Εκείνη φοβόταν να την σφίξει δυνατά, για να μην της πειράξει τον ενδοφλέβιο καθετήρα και για να μην πονέσει η κορούλα της. Την φίλησε.

Υπάρχουν στιγμές που ο χρόνος σταματά. Τέτοιες στιγμές έρχονται, όταν όλη η φασαρία της καθημερινής μας βιασύνης φεύγει, όταν όλα τα ψεύτικα εξατμίζονται δια μιας, και όταν στην ψυχή ξυπνά κάτι αρχέγονο, γνήσιο. Και τότε δεν υπάρχει πια το για πού να βιαστούμε, και κάπου στα βάθη της καρδιάς που έχει ησυχάσει βιώνουμε τη συνάντηση με την αιωνιότητα. Σε τέτοιες στιγμές η ψυχή γίνεται διαφορετική. Σε τέτοιες στιγμές η ίδια η επικοινωνία με τους δικούς μας γίνεται εντελώς διαφορετική.

Ο ήλιος σκοτίστηκε, όταν η Πάναγνη προΐστατο μπροστά στον Υιό της που ψυχορραγούσε· για τρεις ώρες ο ήλιος είχε εκτροχιαστεί από τη συνηθισμένη ροή του χρόνου. Κατά κάποιον τρόπο, κάτι τέτοιο συμβαίνει και σε εμάς τους θνητούς – όλα γύρω μας παγώνουν, όταν πεθαίνει το πιο κοντινό και αγαπημένο μας πρόσωπο.

Μια ώρα πριν από το θάνατό της, η Ξένια είπε: «Μαμά, πέθανα…». Και μετά πρόσθεσε: «Μην κλαις… Μόνο μην κλαις. Μανούλα μου, μόνο μην κλαις…». Με αδύναμη φωνή παρηγορούσε την πιο αγαπημένη της στη γη.

Η πνευματική εμπειρία των παιδιών που πεθαίνουν μας είναι σχεδόν απρόσιτη. Τα παιδιά δεν μιλούν γι’ αυτήν και δεν γνωρίζουν καν ότι πρέπει να την διηγηθούν σε κάποιον. Στέκονται μπροστά στον Κύριο με την παιδική τους απλότητα και αμεσότητα. Και το μυστήριο της εσωτερικής τους ζωής λάμπει με την αγνότητα που τους χάρισαν τα βάσανα τους. Είναι ακριβώς τα παιδικά λόγια, τόσο απλά και αθώα, που φανερώνουν μερικές φορές τον εκπληκτικό, βαθύ πνευματικό τους κόσμο.

Η Ξένια ήθελε να ζήσει, αλλά στο κατώφλι του θανάτου δεν σκεφτόταν τον εαυτό της. Το χαμόγελο της μητέρας για το παιδί είναι το φως του ήλιου. Η ζεστασιά αυτής που σε γέννησε είναι πιο ζεστή από ό,τι το πιο ζεστό πράγμα. Τα δάκρυα της μητέρας πληγώνουν την καρδιά. Και γι' αυτό, ακόμα κι αν πεθαίνεις, θέλεις η μαμά να μην κλαίει.

Και η Ξένια πρόσθεσε: «Μαμά, θέλω να πάω σπίτι!» Το επανέλαβε αυτό τέσσερις φορές. Και η μαμά απάντησε: «Αγάπη μου, σε αφήνω να φύγεις. Εκεί θα είσαι καλά. Τίποτα δεν θα σε πονάει. Ο Φύλακας Άγγελός σου θα είναι δίπλα σου. Εκεί θα σε υποδεχτεί η Παναγία, η Ξένια της Πετρούπολης, ίσως και η Ματρώνα...». Όταν τα έλεγε αυτά και άλλα λόγια, με έναν τρόπο που ξεπερνά τη λογική μας, η ίδια συνειδητοποιούσε ότι ακριβώς Εκεί υπάρχει ζωή, αληθινή, πραγματική, και ακριβώς Εκεί είναι το πραγματικό μας σπίτι.

Η Ξένια είπε: «Μαμά, θέλω να πάω μαζί σου». «Μάλλον δεν μπορώ να έρθω ακόμα εκεί», απάντησε η μαμά. «Αλλά οπωσδήποτε θα συναντηθούμε». «Αλέξανδρε! Αλέξανδρε!» – φώναξε η Ξένια, σαν να έψαχνε τον μεγαλύτερο αδελφό της στην αποβάθρα, λες και το τρένο έφευγε ήδη και πιθανόν να μην το προλάβαινε. Ο Αλέξανδρος πλησίασε, την φίλησε και την αγκάλιασε. Πόσες φορές είχαν παίξει μαζί. Κάθε φορά που έπρεπε να διαλέξει – να πάει με τους γονείς της για ψώνια ή να μείνει με τον αδελφό της, διάλεγε πάντα τον αδελφό. Τώρα όμως έφευγε από εδώ για πάντα. «Θα περιμένεις τον μπαμπά;» – ρώτησε η μαμά. Αλλά η ώρα είχε ήδη φτάσει, και εκείνη απάντησε: «Όχι». Η μαμά την ευλόγησε, την φίλησε. Και η ψυχή της έφυγε.

Τι λαχταρά λοιπόν κάθε παιδική ψυχή; Λαχταρά τη χαρούμενη πληρότητα μιας ατέρμονης ζωής. Για το παιδί δεν υπάρχουν συμβιβασμοί και όρια: αν υπάρχει χαρά, αυτή είναι καθολική, αν υπάρχει ζωή, αυτή είναι απέραντη. Και σε αυτό έχει δίκιο η παιδική ψυχή, διότι η ψυχή του ανθρώπου είναι αθάνατη και προορισμένη από τον Θεό για τη χαρά. Μόνο που δεν την αποκτά εδώ. Με αυτή την έννοια, η παιδική ψυχή είναι πάντα προσανατολισμένη προς τον πνευματικό, τον υψηλό, τον άλλο κόσμο. Μέσα της υπάρχει η ηχώ του Ουρανού, κάθε παιδική ψυχή με την αμεσότητά της δεν ανήκει σε αυτόν τον κόσμο.

Εμείς, οι αμαρτωλοί ενήλικες, το νιώθουμε αυτό. Γι’ αυτό, όταν υποφέρει η αθώα, καθαρή σαν τον καταγάλανο ουρανό ψυχή ενός παιδιού, νιώθουμε τη μεγαλύτερη δυνατή θλίψη. Τα βάσανα είναι κατανοητά ως εξιλέωση για τις αμαρτίες μας ως ενήλικων. Όσον αφορά τα απροστάτευτα παιδιά, όμως, αυτά δεν προσφέρονται για εξήγηση.

Αν συγκεντρώσουμε όλη την αδικία των επίγειων βασάνων, το επίκεντρό τους θα είναι τα βάσανα των αθώων παιδιών. Διότι αυτός που αγαπάς πιο πολύ σε όλο τον κόσμο, με τα βάσανά του θα σου προκαλέσει την πιο πικρή πληγή.

Το μυστήριο των γήινων βασάνων έχει όνομα, και στο όνομα αυτό βρίσκεται το κλειδί για την αποκάλυψή του. Το όνομα αυτού του μυστήριου είναι ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ

Τα γήινα βάσανα κρύβουν μέσα τους ένα μυστήριο. Το μυστήριο αυτό είναι άλυτο. Δεν υπόκειται στους χειρισμούς των θνητών. Προκαλεί έκπληξη στους σοφούς. Και η σοφία των σοφότερων δεν μπορεί να λύσει αυτό το μυστήριο. Όμως, το μυστήριο των γήινων βασάνων έχει όνομα, και στο όνομα αυτό βρίσκεται το κλειδί για την αποκάλυψή του. Το όνομα αυτού του μυστήριου είναι ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ.

Όλη η θλίψη και ο θρήνος του κόσμου πηγάζουν από τον χωρισμό, όπως το αίμα από μια πληγή που δεν επουλώνεται. Αν δεν υπήρχε ο χωρισμός – από γονείς ή παιδιά, από αγαπημένους ή φίλους, από κάτι στο οποίο αφιερώνουμε τη ζωή μας, κάτι που είναι πολύτιμο για μας εδώ και ανεκτίμητο – κανείς δεν θα έχυνε δάκρυα, καμία καρδιά δεν θα ράγιζε από την αβάσταχτη θλίψη.

Και η ουσία αυτού του μυστηρίου είναι ο χωρισμός, έννοια αρχέγονης, πρωταρχικής τραγωδίας. Κάθε γήινος χωρισμός ανάγεται εκεί. Σαν σκαλοπάτια, σαν κρίκοι αλυσίδας, σαν είδωλο στον καθρέφτη, μεταδίδεται, αντηχεί στην καθημερινότητά μας: ο χωρισμός από τον Θεό – ο χωρισμός από τον Παράδεισο – ο χωρισμός από τους δικούς μας – ο χωρισμός από το ίδιο μας το σώμα. Έτσι, ο χωρισμός γεννά χωρισμό. Ο αρχικός χωρισμός επέφερε μια αλυσίδα επακόλουθων χωρισμών, λες και το σπάσιμο του πρώτου κρίκου της αλυσίδας να επέφερε με παράξενο τρόπο το σπάσιμο και όλων των επόμενων κρίκων. Λόγω του χωρισμού από τον Αόρατο, χωριζόμαστε από το ορατό. Χάνοντας τον Πατέρα, χάνουμε και τα παιδιά.

Όπως είναι ασύμβατα το τρυφερό φιλί ενός παιδιού και το δάγκωμα ενός δηλητηριώδους φιδιού, όπως αντιτίθενται το καθαρό, ανοιχτό χαμόγελο και η άσχημη ουλή στο πρόσωπο, έτσι δεν συμβαδίζουν η απόλυτη χαρά για τη γέννηση ενός παιδιού και η απόλυτη θλίψη για το θάνατό του. Το πρώτο είναι δώρο Σου, Κύριε, το δεύτερο προέρχεται από το έγκλημά μας εναντίον Σου.

Όμως κάθε χωρισμός χάνει τον τραγικό του χαρακτήρα, όταν δεν είναι οριστικός, αλλά μόνο προσωρινός. Ακόμη περισσότερο, πόση ανείπωτη χαρά θα σε κατακλύσει, όταν ξαφνικά συναντήσεις αυτόν που θεωρούσες χαμένο για πάντα!

Πόσο προφανής, πόσο γνωστή σε όλους είναι η αλήθεια ότι εδώ, στη γη, όλα είναι εφήμερα και προσωρινά. Επομένως, και ο χωρισμός – κι αυτός είναι μόνο προσωρινός. Και, σε τελική ανάλυση, χωρίζουμε εδώ μόνο για να συναντηθούμε εκεί, όπου όλα είναι αιώνια. Εκεί θα αγκαλιαστούν οι γονείς με τα παιδιά τους, εκεί οι προπάπποι θα συναντήσουν τα δισέγγονά τους, εκεί όσοι υπέφεραν εδώ θα βρουν την ενότητα στην αγκαλιά της αγάπης του Θεού. Απλώς, για τον καθένα είναι θέμα χρόνου.

Και να τι είπε η μητέρα της εκλιπούσας Ξένιας, η δούλη του Θεού Ελένη: «Της άρεσε πολύ να πηγαίνει στον Ιερό Ναό Μεταμόρφωσης του Κυρίου, όπου αργότερα τελέστηκε και η κηδεία της. Δεν θα το ξεχάσω ποτέ! Όταν φτάσαμε με το φέρετρο στον ναό, άρχισε να λάμπει δυνατά ο ήλιος και άρχισε να πέφτει το πρώτο χιόνι! Και όταν μπήκαμε ήδη στον περίβολο του ναού, άρχισε να πέφτει κατά κύματα χωρίς να πέφτει κατ ευθείαν στο έδαφος, καθώς στροβιλίζονταν στον αέρα μικρά σφαιρίδια, ούτε χαλάζι, ούτε νιφάδες χιονιού. Και τώρα αυτή η εικόνα είναι μπροστά στα μάτια μου: ο ήλιος, το χιόνι, ο άνεμος που στροβιλίζει αυτό το χιόνι! Δεν μπορώ να περιγράψω αυτή την εικόνα με λόγια! Λέγαμε στον εαυτό μας: «Μάλλον, έτσι υποδέχονται την Ξένια μας εκεί, εορταστικά!» Κοιτάζοντας τα παιδιά, θυμήθηκα τα λόγια του παππούλη: «Πόσο ανόητη είμαι που κλαίω! Η κορούλα μου είναι εκατομμύρια φορές καλύτερα από ό,τι αυτά τα παιδιά εδώ! Εμείς είμαστε αυτοί που βασανιζόμαστε εδώ».

Πόσο παρήγορο είναι να γνωρίζουμε ότι, παρόλα τα βάσανα στη γη, δεν είμαστε τελικά εγκαταλελειμμένοι από τον Ουρανό!

Και το τελευταίο. Την ώρα που μόλις είχαν τοποθετήσει στην Ξένια τον ενδοφλέβιο καθετήρα και η μαμά της ετοιμαζόταν για πρώτη φορά για την Εξομολόγηση, μπαίνοντας στο θάλαμο, είδε ξαφνικά έναν νεαρό με λευκά ρούχα, που καθόταν απέναντι από την κορούλα της και την κοίταζε προσεκτικά και με στοργή. Βασικά, το όραμα τελείωσε αμέσως, και ποτέ πριν ή μετά δεν συνέβη κάτι παρόμοιο. Δεν το είπε σε κανέναν άλλον, μόνο στην κόρη της αποκάλυψε ότι είχε δει τον άγγελό της. Η ψυχή της τότε γέμισε ειρήνη και γαλήνη. Και πόσο παρήγορο είναι να γνωρίζουμε ότι, παρόλα τα βάσανα στη γη, δεν είμαστε τελικά εγκαταλελειμμένοι από τον Ουρανό!

Ευχόμαστε υγεία και σωτηρία της ψυχής στον Σέργιο, την Ελένη, τον Αλέξανδρο! Και την μικρή Ξένια είθε να αναπαύσει ο Κύριος στη Βασιλεία Του!

Τα παιδιά που πεθαίνουν μοιάζουν με αγγέλους. Λες και είναι η κλίμακα του Ιακώβ. Πηγαίνουν, όπως οι άγγελοι, το ένα μετά το άλλο στον Ουρανό.