«Μόλις μια φορά είδαμε θάλασσα, ωστόσο αυτό δεν μας στεναχώρησε»

Ο Σεραφείμ, η σκυλίτσα Λιλού, η Ειρήνη και ο Ολέγκ Ο Ολέγκ και η Ειρήνη είναι 55 ετών και ζουν στη Μόσχα. Ο Ολέγκ εργάζεται ως αποθηκάριος και διεκπεραιωτής φορτίων, ενώ η Ειρήνη είναι νοικοκυρά. Έχουν τρία παιδιά: η μεγαλύτερη κόρη τους είναι ήδη παντρεμένη, ακολουθούν ο ένας γιος τους που είναι 20 ετών και ο μικρότερος 16. Το καλοκαίρι που μας πέρασε, ο Ολέγκ, η Ειρήνη και ο μικρότερος γιος τους, ο Σεραφείμ, έκαναν τις διακοπές τους ως εθελοντές της Πατριαρχικής Ανθρωπιστικής Αποστολής, βοηθώντας στις επισκευές ιδιωτικών κατοικιών στην πόλη Βολνοβάχα.

Καθόμαστε στην μικρή κουζίνα του Ολέγκ και της Ειρήνης και συζητάμε. Η Ειρήνη μιλάει περισσότερο από όλους. ο Ολέγκ συμμετέχει στη συζήτηση, αλλά λιγότερο, ενώ ο γιος Σεραφείμ, όπως και πολλοί έφηβοι, είναι πολύ λιτός στα λόγια. Παράλληλα με την συζήτηση, η Ειρήνη ψήνει κρέπες σε πολλά τηγάνια, καθώς περιμένουν να τους επισκεφτεί η οικογένεια της μεγαλύτερης κόρης τους Ναντέζντα, αλλά και του Σεραφείμ, που έχει έρθει για Σαββατοκύριακο από σχολείο στρατιωτικής κατεύθυνσης, του είχε λείψει το σπιτικό φαγητό. Ο μεσαίος γιος, φοιτητής, μελετά στο δωμάτιό του. Κάτω από το τραπέζι τριγυρνά η χνουδωτή, κατάλευκη Λιλού, ένα βασιλικό κανίς. Πολλά λουλούδια στο περβάζι, παιδικές ζωγραφιές, εικόνες στον τοίχο – ένα συνηθισμένο σπίτι μιας πολυμελούς ορθόδοξης οικογένειας, χωρίς ακρότητες.

Δεν είμαστε ούτε ριψοκίνδυνοι ούτε οικοδόμοι

Ο Σεραφείμ Όταν τους ρώτησα αν φοβήθηκαν να ταξιδέψουν στο Ντονμπάς, όλοι απάντησαν ομόφωνα: όχι, δεν φοβήθηκαν. Όταν τους ρώτησα ξανά, ο Σεραφείμ με αυστηρή έκφραση στο πρόσωπο απαντάει:

– Δεν καταλαβαίνω για ποιο πράγμα μιλάτε. Αφού δεν πήγαμε στο μέτωπο. Δεν κάναμε και κάτι σπουδαίο.

Η Ειρήνη δεν είναι τόσο κατηγορηματική:

– Εντάξει, όταν ετοιμαζόμασταν για το ταξίδι, συνειδητοποιούσαμε ότι τα μέρη εκεί δεν είναι και τα πιο ασφαλή. Μας προειδοποίησαν έγκαιρα ότι πρέπει να τηρούμε αυστηρά τους κανόνες: να μην περπατάμε στις άκρες των δρόμων, να μην κάνουμε βόλτες στη γύρω περιοχή. Ότι είμαστε υπεύθυνοι για τον έφηβο γιο μας. Βέβαια, ήμασταν σίγουροι για αυτόν. Ξέραμε ότι δεν θα πήγαινε πουθενά που να μην επιτρέπεται, έχει περάσει την ηλικία που θα μπορούσε να κάνει ζαβολιές. Μια φορά άκουσα έκρηξη κάπου μακριά, δεν ξέρω τι ήταν. Οι ντόπιοι μου είπαν: «Είναι περιοχή κοντά στο μέτωπο, μπορεί να βρήκαν κάτι και να το εξουδετέρωσαν». Αλλά δεν νιώθαμε ιδιαίτερο φόβο.

Και ο Ολέγκ συμπληρώνει:

– Θα έλεγα ότι δεν είναι πιο τρομακτικό σε σύγκριση με την Περιφέρεια Καλούγκα, όπου ακούγαμε τα μη επανδρωμένα αεροχήματα να πετούν. Και όταν περνούσαμε με το αυτοκίνητο από το Ταταρστάν, είχαν κηρύξει και εκεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Έτσι είναι οι καιροί που ζούμε τώρα.

Η Ειρήνη μαγειρεύει για εθελοντές Η Ειρήνη μιλάει για φόβους άλλου είδους: φοβόταν περισσότερο μη και δεν αντεπεξέλθει στο φόρτο εργασίας, επειδή επρόκειτο να γίνει μαγείρισσα για μια ομάδα εθελοντών. Είχε εμπειρία στο μαγείρεμα για μεγάλο αριθμό ατόμων: βοηθούσε τόσο στο κατηχητικό σε τακτική βάση όσο και έκτακτα σε μια πολυπληθή εκδρομή της ενορίας. Ήξερε ότι ήταν σωματικά βαριά δουλειά. Αλλά όλα εξελίχθηκαν με τον πιο ωραίο τρόπο. Διηγείται η ίδια:

– Προγραμματίζαμε να πάμε συγκεκριμένα στη Μαριούπολη, επειδή εκεί έχει θάλασσα. Αλλά αντί για Μαριούπολη, μας έστειλαν σε μια μικρή πόλη, τη Βολνοβάχα. Στην αρχή απογοητεύτηκα, γιατί είχα φτιάξει εικόνα στο μυαλό μου ότι θα κολυμπούσαμε στη θάλασσα στον ελεύθερο χρόνο μας. Αλλά μετά κατάλαβα ότι έτσι κι αλλιώς δεν θα είχαμε χρόνο για κολύμπι και ότι ήταν πολύ καλό που καταλήξαμε στη Βολνοβάχα. Γιατί στη Μαριούπολη οι ομάδες είναι πολυπληθέστερες και γι’αυτό εκεί προβλέπονται δύο μάγειρες ανά ομάδα. Σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας όμως ο μάγειρας μένει μόνος. Με είχαν ρωτήσει εκ των προτέρων αν θα τα κατάφερνα μόνη μου, σε περίπτωση που δεν υπήρχε δεύτερος μάγειρας. Τους απάντησα πως ναι, χωρίς ποικιλία εδεσμάτων φυσικά, αλλά ότι θα τα κατάφερνα ώστε να μην μείνουν νηστικοί. Αν χρειαζόταν, θα κατέβαλλα προσπάθεια, θα κινητοποιούμουν. Αλλά τελικά καταλήξαμε στη Βολνοβάχα, όπου μαγείρευα για περίπου 8 άτομα, σχεδόν όπως στο σπίτι.

Στην αρχή ανησυχούσα μήπως θα είμαι εκεί σαν μια γριά σε παιδική κατασκήνωση. Νόμιζα ότι οι εθελοντές είναι όλοι νέοι και ενεργητικοί, και εγώ ίσως απρόσμενα να ανέβαζα πίεση ή να αρρώσταινα. Δεν μπορώ να αφήσω ξεκρέμαστους τους ανθρώπους, έτσι που αντί να τους βοηθήσω να τους προκαλέσω μόνο προβλήματα. Αλλά όλα πήγαν καλά, η πίεση δεν με ενόχλησε. Μάλιστα πολλοί εθελοντές εκεί είναι περίπου της ηλικίας μας, από 40-50 ετών, και όλοι τα καταφέρνουν.

Η κουζίνα μετά την επισκευή: στα διαλείμματα ανάμεσα στην προετοιμασία πρωινού και βραδινού η Ειρήνη κόλλησε ταπετσαρίες και κορνίζες

Η ομάδα μας ήταν μικρή. Προσπαθούσα να μαγειρεύω σπιτικό φαγητό: ομελέτες, σούπες, και όταν έκανε πολλή ζέστη, δροσερές σούπες. Όταν έφτιαχνα μπιφτέκια, επειδή δεν είχαμε μηχανή για να κάνω κιμά, σκέφτηκα να τρίβω το κατεψυγμένο κρέας με τρίφτη. Ο υπεύθυνος της ομάδας μας αγόραζε τα τρόφιμα με βάση τη λίστα που του έγραφα και τα έφερνε με το αυτοκίνητο, γιατί το σουπερμάρκετ ήταν μακριά.

Ως αποτέλεσμα, όχι μόνο μαγείρευα, αλλά σε μια περίπτωση μπόρεσα να βοηθήσω μια γιαγιά για να κολλήσει ταπετσαρίες και κορνίζες, αν και αυτά τα έβλεπα από κοντά για πρώτη φορά στη ζωή μου.

Ούτε ο Ολέγκ είχε εμπειρία από επισκευές. Διηγείται:

– Κάποτε στο στρατό, μετέφερα μπετόν, και μετά από αυτό ορκίστηκα: «Δεν θα με ξαναδείτε σε εργοτάξιο». Άλλη μια φορά έβαψα στέγη στο χωριό, και αυτό ήταν όλο. Όταν προετοιμαζόμασταν για το ταξίδι, μας είχαν δώσει οδηγίες και ενημερωτικό υλικό, ώστε να καταλάβουμε τι είναι η στέγη, από τι αποτελείται, ποια είναι τα στάδια της επισκευής. Εγώ και ο Σεραφείμ τα μελετήσαμε όλα αυτά στο σπίτι.

Όνειρο με οικονομικό όφελος

Όλα ξεκίνησαν, όταν στις πόρτες της εκκλησίας της ενορίας τους εμφανίστηκε μια ανακοίνωση, στην οποία ζητούνταν εθελοντές για να βοηθούν στην επισκευή σπιτιών στο Ντονμπάς. Αρχικά κανείς δεν της έδωσε σημασία. Θα μπορούσε να μένει εκεί απαρατήρητη, αν ο ιερέας δεν απευθυνόταν μια φορά μετά τη λειτουργία σε όλους τους ενορίτες λέγοντας: «Προσέξτε την ανακοίνωση. Νομίζω ότι είναι πολύ καλή ιδέα. Πηγαίνετε όσοι μπορείτε».

Όλα ξεκίνησαν, όταν στις πόρτες της εκκλησίας της ενορίας τους εμφανίστηκε μια ανακοίνωση, στην οποία ζητούνταν εθελοντές για να βοηθούν στην επισκευή σπιτιών στο Ντονμπάς

Πρώτη που σκέφτηκε σοβαρά το θέμα ήταν η Ειρήνη:

– Στη φαντασία μου ήταν κάτι μεγαλειώδες, σαν να πήγαινα σε αποστολή στον Βόρειο Πόλο. Το είχα περιβάλει με μια απόλυτα ρομαντική αύρα, λες και το Ντονμπάς είναι πολύ μακριά και απρόσιτο. Άρχισα να ονειρεύομαι το ταξίδι. Αρχικά σχεδιάζαμε να πάμε με μια φίλη – θα γινόμασταν μαγείρισσες! – αλλά η φίλη μου δεν μπορούσε και στενοχωρήθηκα, διότι σκεφτόμουν πως έτσι το καλοκαίρι θα πάμε πάλι με την οικογένεια στη θάλασσα και θα ζω με την αίσθηση ότι η ζωή περνάει άσκοπα... Και τότε ξαφνικά μου ήρθε μια ιδέα: τι θα συνέβαινε αν, στις μέρες άδειας του συζύγου, πηγαίναμε όλοι μαζί διακοπές για επισκευές, αφού οι δικοί μου έχουν τόσο ζωηρό ενδιαφέρον για το τι συμβαίνει στο Ντονμπάς, ειδικά ο άντρας μου που διαβάζει τις ειδήσεις και μας ενημερώνει για πολιτικά θέματα. Θα ήταν χρήσιμο και για τα αγόρια μας. Εξάλλου, και εκεί έχει θάλασσα!

Οι εθελοντές μας στην κουζίνα τους στη Μόσχα με την οικογένεια της μεγάλης κόρης τους

Ο Ολέγκ γελάει:

– Στην οικογένειά μας έχουμε συνηθίσει ότι όλες οι καλές ιδέες προέρχονται από τη γυναίκα μου. Ο Σεραφείμ ενθουσιάστηκε και συμφώνησε αμέσως. Του αρέσουν όλα όσα έχουν σχέση με το στρατό. Μάλιστα, πρόσφατα εισήχθη σε σχολείο στρατιωτικής κατεύθυνσης. Εμένα μου άρεσε η ιδέα και από οικονομική άποψη. Ξέρετε, όταν πηγαίνουμε οικογενειακώς στη θάλασσα, αυτό στοιχίζει πολύ στον προϋπολογισμό μας. Εδώ όμως καλύπτονταν τόσο τα έξοδα μετακίνησης όσο και τα έξοδα διατροφής. Ήθελα να δω και τη Μαριούπολη. Είχα διαβάσει και είχα ακούσει πάρα πολλά. Εδώ θα μπορούσα να τα δω όλα με τα ίδια μου τα μάτια και να μιλήσω με τους ντόπιους. Και φυσικά είναι ευχάριστο να μπορείς να κάνεις κάτι καλό για τους άλλους.

Εδώ η Ειρήνη σημειώνει ότι υπήρχε και μια παλαιότερη προϊστορία για αυτό το ταξίδι:

– Όταν τα παιδιά μας ήταν ακόμα πολύ μικρά, μας βοηθούσαν πολύ οι εθελοντές της υπηρεσίας «Ευσπλαχνία». Ο δεύτερος γιος μας γεννήθηκε πρόωρα και χρειάστηκε πολύς κόπος για την αποκατάστασή του. Έπρεπε να πηγαίνουμε συνεχώς σε φυσιοθεραπείες, σε γιατρούς και εν τω μεταξύ γεννήθηκε και το τρίτο μας παιδί μας. Εδώ οι εθελοντές μας έσωσαν τότε. Για παράδειγμα, μια βοηθός μας μάς έδωσε κάποτε όλο το μισθό της για να μπορέσουμε να κάνουμε ένα πρόγραμμα μασάζ που χρειαζόμασταν επειγόντως. Άλλη μια εθελόντρια καθηγήτρια μας βοηθούσε για πολύ καιρό με την μεγαλύτερη κόρη μας, καθώς της έκανε μαθήματα δωρεάν...

Και από τότε ήθελα να γίνω εθελόντρια. Ήξερα ότι στην κοινότητα των εθελοντών οι άνθρωποι είναι υπέροχοι.

Στη συνέχεια η Ειρήνη κάλεσε το τηλέφωνο που υπήρχε στην ανακοίνωση, και κατάλαβε ότι το όνειρό της θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα. Μόνο που δεν επιτρεπόταν να πάρει το σκυλί μαζί τους. Στην αρχή είχαν σχεδιάσει να πάει όλη η οικογένεια, μαζί με το λευκό κανίς (η Λιλού είναι συνηθισμένη, πάντα ταξιδεύει μαζί τους στις εκδρομές). Και επειδή ο δεύτερος γιος, ο Μιχαήλ, από την αρχή αντιμετώπισε την ιδέα των γονιών του με επιφυλάξεις, αποφάσισαν να σεβαστούν τις επιφυλάξεις του και τον άφησαν στο σπίτι με το σκυλί.

Καινούργια στέγη – καινούργια ζωή

Ο Ολέγκ δουλεύει στη στέγη Η Ειρήνη διηγείται:

– Ο Μιχαήλ στην αρχή δεν είχε καταλάβει και νόμιζε ότι θα δουλεύαμε δωρεάν σε εργοτάξια πολυώροφων κτιρίων. Αλλά όταν έμαθε ότι πρόκειται για βοήθεια στους ανθρώπους που δεν μπορούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους, είπε ότι ίσως την επόμενη φορά θα ερχόταν μαζί μας. Για αυτόν το σπίτι σημαίνει πολλά, και μπορεί να καταλάβει πώς αισθάνεται ένας άνθρωπος του οποίου βομβάρδισαν το σπίτι. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ανέλαβε αυτές τις επισκευές, επειδή το υπάρχον κρατικό πρόγραμμα αποκατάστασης κατοικιών αφορά μόνο πολυώροφα κτίρια. Ο ιδιωτικός τομέας δεν καλύπτεται. Εκεί όμως ζουν γιαγιάδες και παππούδες που δεν έχουν πού να πάνε και που έχουν χάσει κάθε ελπίδα. Είναι πολύ χαρούμενοι, όταν τους βοηθάς. Είναι σαν να αρχίζουν μια δεύτερη ζωή. Μου το έχουν πει άλλοι, αλλά το είδα και εγώ η ίδια.

Για παράδειγμα, είχαμε την εξής περίπτωση. Οι εθελοντές έφτασαν σε σπίτι, όπου τους υποδέχτηκε μια γιαγιάκα με γκρίζα μαλλιά και βρώμικα ρούχα. Άρχισαν να δουλεύουν και μετά από μερικές μέρες, όταν η γιαγιά είδε το αποτέλεσμα, κατευθείαν πήγε στην πόλη. Αγόρασε καινούργια ρούχα, πήγε στο κομμωτήριο και επέστρεψε εντελώς διαφορετικός άνθρωπος. Όταν έφτασε στο σπίτι, η ομάδα δεν την αναγνώρισε. Άλλαξε η διάθεσή της, το σκοτάδι έφυγε από την ψυχή της, όταν κατάλαβε ότι επιτέλους είχε και πάλι ένα σπίτι. Καινούργια στέγη – καινούργια ζωή.

Η Ειρήνη και η Λαρίσα Γρηγόριεβνα. Η οικοδέσποινα του ανακαινισμένου σπιτιού έφτιαξε πίτα για τους εθελοντές Πράγματι, το ξέρω και από την εμπειρία μου. Μια φορά έβαλα ταπετσαρία στο σπίτι μιας γιαγιάς. Όταν είδα εκείνη την κουζίνα ξεφτισμένη, σκοτεινή, σκέφτηκα ότι κανείς δε θα ήθελε να μένει σε αυτήν. Και όταν βάζεις καινούργια ταπετσαρία, τα πράγματα αλλάζουν, είναι τόσο καθαρά, τόσο χαρούμενα.

Ήταν η πρώτη φορά που έβαζα ταπετσαρία στη ζωή μου. Το σπίτι ήταν πλινθόκτιστο, δεν είχε καθόλου ίσια τοιχώματα, γι’ αυτό την έβαζα κομμάτι-κομμάτι, σε μικρές λωρίδες. Ύστερα μου ζήτησε να κολλήσω και κορνίζες. Δεν είχα ιδέα πώς να το κάνω. Οι σπουδές μου δεν ήταν αρκετές για να τα κόψω έτσι ώστε να ταιριάζουν μεταξύ τους. Τελικά της λέω: «Λαρίσα Γρηγόριεβνα, έχει φοβερές ρωγμές». – «Δεν πειράζει, θα σου δώσω στόκο, βάψ' το». – «Ωχ, τώρα έχει λεκέδες!» – «Δεν πειράζει, θα στεγνώσει, θα ασπρίσει. Όλα είναι τέλεια, εγώ δεν θα μπορούσα να το κάνω ποτέ! Σ’ ευχαριστώ! Τώρα θα σου φτιάξω πίτες». Οι πίτες είναι ελληνικά ψωμάκια, τα οποία έφτιαχνε με μεγάλη δεξιοτεχνία. Αρχικά, μόλις σταμάτησαν οι βομβαρδισμοί, πήγε στην Ελλάδα, στους συγγενείς της, αλλά μετά επέστρεψε, δεν μπόρεσε να ζήσει εκεί. Λέει ότι η Βολνοβάχα είναι το καλύτερο μέρος στον κόσμο.

Το να κόβεις και να δίνεις είναι ήδη μεγάλη βοήθεια

Ο Σεραφείμ κόβει λαμαρίνα με γωνιακό τροχό Σε 9 ημέρες που η οικογένεια έμεινε στη Βολνοβάχα, η ομάδα, στην οποία εργάζονταν ο Ολέγκ και ο Σεραφείμ, έφτιαξε δύο στέγες.

– Αυτό σημαίνει ότι η εβδομηνταεπτάχρονη Λαρίσα Γρηγόριεβνα που μας έφτιαχνε πίτες και η Γαλήνη με τον Βολόντια, συνταξιούχοι, θα έχουν αυτό το χειμώνα ζέστη. Και ξέρετε πόσοι άλλοι έχουν ανάγκη; Οι άνθρωποι έρχονται στους εργοδηγούς και ρωτούν: «Σε μας πότε θα έρθουν;». Όπου να’ναι αρχίζουν οι βροχές και στα σπίτια θα μπει νερό. Οι άνθρωποι δικαίως ανησυχούν. Η δουλειά εκεί θα κρατήσει για πολύ καιρό, – μοιράζεται τις εντυπώσεις του ο Ολέγκ. – Ακόμα και αν έρθεις και φτιάξεις τη μισή στέγη, την άλλη μισή θα την φτιάξουν αυτοί που θα έρθουν μετά από σένα. Όπως και να’ χει θα έχεις προσφέρει. Η Ειρήνη δεν έφτιαχνε στέγες μαζί μας, αλλά δεν θα μπορούσαμε να δουλέψουμε εκεί νηστικοί.

Οι στέγες των σπιτιών άλλες έχουν μικρές και άλλες μεγαλύτερες ζημιές. Σε μερικά σπίτια πρέπει να ξαναφτιαχτεί ολόκληρος ο σκελετός, ενώ σε άλλα αρκεί να αντικατασταθούν τα πάνελ οροφής. Πολλοί στην ομάδα είναι ερασιτέχνες, όπως εγώ. Περισσότερο από όλους εργάζεται ο εργοδηγός, ο οποίος έχει το μεγαλύτερο φόρτο εργασίας, μόνο που δεν μπορεί να χτίσει μόνος του την στέγη. Στέκεται ψηλά και πρέπει να του δίνουν τα οικοδομικά υλικά, τα εργαλεία, κάτι να κόψουν, κάτι να του φέρνουν. Τι θα γίνει με τα πόδια και την πλάτη του, αν για το κάθε τι πρέπει να ανεβοκατεβαίνει;

Στο τέλος κουράστηκα λίγο, αλλά ήταν ένα συναίσθημα όπως μετά από μια καλή προπόνηση. Ήταν μια υγιής κούραση

Ο εργοδηγός μάς έλεγε: αν μου φέρεις ένα καρφί, θα είναι για μένα ήδη μεγάλη βοήθεια. Αυτή η δουλειά είναι, κατά κάποιον τρόπο, αόρατη, αλλά πολύ σημαντική. Οπότε, ο Σεραφείμ μας έκανε όλα τα θελήματα. Του φώναζες: «Σεραφείμ, φέρε τούτο», το έφερνε. Του έλεγες: «Σεραφείμ, κόψε αυτό», το έκοβε. Ο Σεραφείμ δούλεψε εκεί και με γωνιακό τροχό και με δραπανοκατσάβιδο και με καρφωτικό.

Έπρεπε να κάνω πολλά πράγματα για πρώτη φορά, αλλά δεν έκανα τίποτα πέρα από τις δυνατότητές μου. Στο τέλος κουράστηκα λίγο, αλλά ήταν ένα συναίσθημα όπως μετά από μια καλή προπόνηση. Ήταν μια υγιής κούραση.

Μόνο η θάλασσα μας απογοήτευσε

Ο Ιερός Ναός της Μεταμόρφωσης του Κυρίου στη Βολνοβάχα χτίστηκε εκ νέου. Ο προηγούμενος ναός είχε καεί από πτώση βλήματος Και τι έγινε με τη θάλασσα, στην οποία ονειρευόταν τόσο πολύ να πάει η Ειρήνη; Την είδαν. Βέβαια, την ημέρα που κατάφεραν να πάνε στη Μαριούπολη, έβρεχε όλη μέρα και η θάλασσα τους απογοήτευσε εντελώς: ήταν πολύ ρηχή και δεν είχε καθόλου κύμα.

Την Κυριακή, οι εθελοντές επισκέφτηκαν τον τοπικό ναό. Ο ναός στη Βολνοβάχα έχει κτιστεί εκ νέου, καθώς ο προηγούμενος είχε καεί από πτώση βλήματος, έτσι που από τον ναό είχαν απομείνει μόνο δύο εικόνες. Τη δαπάνη για την κατασκευή του νέου ναού ανέλαβε η περιφέρεια Τσελιάμπινσκ.

Συνεχίζει η Ειρήνη:

– Ο Ολέγκ κατάγεται από αυτό το μέρος. Ήταν πολύ ευχάριστο που βλέπαμε την πινακίδα στον ναό να λέει ότι ο ναός αναστηλώθηκε με χρήματα της περιφέρειας Τσελιάμπινσκ. Η Βολνοβάχα βρίσκεται γενικώς υπό την προστασία αυτής της περιφέρειας. Βγαίνουμε στον δρόμο και διαπιστώνουμε ότι και ο δρόμος έχει αναστηλωθεί από την περιφέρεια Τσελιάμπινσκ.

Η οικογένεια του Ολέγκ και της Ειρήνης στη Μόσχα Η Ειρήνη δείχνει φωτογραφίες στο κινητό της: ανθισμένα τριαντάφυλλα, κατάλευκος ναός, κατεστραμμένο σπίτι, η Λαρίσα Γρηγόριεβνα με την πίτα.

– Ήταν ενδιαφέρον να επικοινωνήσουμε με τους ντόπιους. Μου θύμισαν τους ανθρώπους της σοβιετικής παιδικής μας ηλικίας, ήταν απλοί, φιλόξενοι. Προσπαθούσαν να μας κεράσουν κάτι όλη την ώρα, άλλος μας έδινε καρπούζι, άλλος έφερνε κορόμηλα. Μάλιστα εκεί έφτιαξα και μαρμελάδα που την έφερα κιόλας μαζί μου στη Μόσχα.

Είμαστε τόσο χαρούμενοι που το ταξίδι μας πέτυχε. Όχι μόνο βοηθήσαμε, αλλά και εμείς οι ίδιοι επωφεληθήκαμε πολύ. Γενικά, κάθε υπενθύμιση για το πρόσκαιρο της ζωής φέρνει την ψυχή σε μια πιο νηφάλια κατάσταση. Είδαμε τρύπες από αυτόματα όπλα στους φράχτες, τεράστια ανοίγματα στα σπίτια από βομβαρδισμούς. Μιλήσαμε με ταξιτζή στη Μαριούπολη, μας πήγε από το «Αζοφστάλ» και μας διηγήθηκε πολλά, ως ζωντανός μάρτυρας των γεγονότων. Όλα αυτά μας έκαναν να τα νιώσουμε πολύ έντονα. Νιώσαμε ότι και η δική μας ζωή μπορεί να τελειώσει ανά πάσα στιγμή και ότι πρέπει να ζούμε αυθεντικά, καθώς η ζωή είναι πολύτιμη. Είναι εξαιρετικά πολύτιμη.