«Μα δεν είμαστε άγιοι!»: ποιο λάθος μπορεί να κάνει κάποιος που διαβάζει τους βίους των αγίων

Ο αγώνας των αγίων, όπως τον φανταζόμαστε από τους βίους τους, μπορεί να είναι διαφορετικός, όταν εξετάζουμε τις ιστορικές πραγματικότητες ή τα ντοκουμέντα. Λιγότερος μυστικισμός· πιο «προσγειωμένες» περιστάσεις· πιο ξεκάθαρη η ανθρώπινη ατέλεια. Άλλωστε, όλοι οι άνθρωποι είναι αμαρτωλοί, εκτός από τον Ίδιο τον Χριστό. Εξάλλου, η αγιότητα συνίσταται συχνά στην υπέρβαση της αμαρτίας, εκφράζεται με καρπούς της αληθινής μετάνοιας. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι, αν κάποιος είναι άγιος, είναι και αλάνθαστος, πάντα δίκαιος και ότι έχει καλό χαρακτήρα.

Όμως, για ορισμένους, οποιαδήποτε, έστω και ασήμαντη, απόκλιση από την «κανονική» αντίληψη για την αγιότητα αποτελεί σοκ και σχεδόν ιεροσυλία. Κατανοώ ότι υπάρχει πάντα ο φόβος να αμαρτήσουμε παραποιώντας την αλήθεια. Ιδιαίτερα, μάλιστα, μετά από έναν αιώνα στη διάρκεια του οποίου παραποιούσαν ενεργά και «από επιστημονική άποψη» το Ευαγγέλιο και έλεγαν ψέματα για την Εκκλησία. Όμως, εκείνο από το οποίο, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να απέχουμε κατά την μελέτη των βίων και των πρωταγωνιστών τους, των αγίων ανθρώπων, είναι το ακόλουθο.

Πρέπει να αποφεύγουμε την αντίληψη ότι απ’ τη μια υπάρχουμε «εμείς», οι φυσιολογικοί, στην ουσία οι αδύναμοι και οι ανίκανοι να φτάσουμε στην αγιότητα. Και απ’ την άλλη υπάρχουν κάποιοι υπεράνθρωποι, προς τους οποίους δεν έχει νόημα καν να προσπαθούμε να φτάσουμε. Οι εντολές, δηλαδή, και η πληρότητα της εκκλησιαστικής ζωής είναι μόνο για αυτούς, για τους αγίους. Επειδή «ο Θεός τους εξέλεξε». Και ότι στη ζωή αυτών δε συμβαίνουν πράγματα που γίνονται στη συνήθη ζωή. Εμείς όμως... Τι «εμείς»; «Μα εμείς δεν είμαστε άγιοι!»

Αυτήν ακριβώς την αντίληψη πρέπει να αποφεύγουμε, όταν μελετάμε τους βίους των αγίων. Όταν, καθώς διαβάζουμε για τους αγίους, είναι πιο εύκολο και πιο βολικό να σκεφτόμαστε ότι αυτοί αποτελούν κάποια ειδική τάξη ή κάστα. Ότι είναι κλητοί. Ότι είναι εκλεκτοί. Σε αντίθεση με τους «συνηθισμένους» πιστούς, οι οποίοι υποτίθεται ότι δεν έχουν κληθεί και δεν έχουν εκλεγεί.

Τα έργα των μελετητών της εκκλησιαστικής ιστορίας, όπως και οι διευκρινίσεις και οι επεξηγήσεις των πραγματικών περιστάσεων της ζωής των αγίων μας, είναι σε θέση να διαψεύσουν αυτή την πλάνη. Διότι όλοι και ο καθένας μας καλούμαστε προς την αγιότητα. Και κανείς δεν γεννιέται άγιος.

Αυτή τη στιγμή, κάποιος δίπλα μου κάνει ακριβώς τον αγώνα της αληθινής μετάνοιας, ενώ εγώ ψάχνω δικαιολογίες και εφησυχάζω λέγοντας ότι είμαι ένας συνηθισμένος άνθρωπος, που δεν είναι έτοιμος να ζήσει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και τις εντολές. Σε μια τέτοια στιγμή, η επίκληση της ιστορικής πραγματικότητας γίνεται ιδιαίτερα επίκαιρη. Πρόκειται για μια εστίαση στο γεγονός ότι οι άγιοι μεγάλωναν ακριβώς κάτω από τις ίδιες συνθήκες με όλους τους ανθρώπους, και όχι σε κάποιο ειδικό περιβάλλον. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει δικαιολογία του τύπου: «Μα εγώ δεν είμαι άγιος». Όχι. Και δεν πρέπει να κρυβόμαστε πίσω από τους βίους των αγίων για να αποφεύγουμε αυτή την απλή αλήθεια.