Είναι αμαρτία να μην υποβληθώ σε θεραπεία, αλλά να εναποθέσω την ελπίδα μου στον Θεό;

Η συντακτική ομάδα του περιοδικού «Ο Θωμάς» έλαβε το ακόλουθο μήνυμα από έναν αναγνώστη ονόματι Ολέγκ: «Γεια σας! Μπορώ να αρνηθώ τη θεραπεία, με σκοπό να υποφέρω για τις αμαρτίες μου μέσα από την ασθένεια, όπως έκαναν οι άγιοι; Και αν αυτό οδηγήσει στο θάνατο, τότε πρόκειται για αυτοκτονία;»

Ακολουθεί η απάντηση του ιερέα Βίκτωρα Νικισόβ:

Ο Θεός να σας ευλογεί!

Η επιθυμία σας να υποφέρετε, προκειμένου να καθαριστείτε από τις αμαρτίες, έχει κάποια βάση. Οι Άγιοι Πατέρες μιλούσαν πράγματι για τη σωτήρια σημασία των θλίψεων και των ασθενειών. Για παράδειγμα, ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος έγραφε ότι ο Θεός στέλνει τις ασθένειες για την υγεία της ψυχής, ενώ ο Άγιος Ιγνάτιος (Μπριαντσανίνοφ) αποκαλούσε τις ασθένειες και τις θλίψεις «πικρά φάρμακα».

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να ακολουθούμε θεραπείες. Το σημείο-κλειδί που συχνά παραβλέπεται βρίσκεται στο ακόλουθο:

Ο Θεός είναι η πηγή της θεραπείας. Στην Αγία Γραφή αναφέρεται: «Τίμα ἰατρὸν πρὸς τὰς χρείας αὐτοῦ τιμαῖς αὐτοῦ, καὶ γὰρ αὐτὸν ἔκτισε Κύριος·… Κύριος ἔκτισεν ἐκ γῆς φάρμακα, καὶ ἀνὴρ φρόνιμος οὐ προσοχθιεῖ αὐτοῖς» (Σειρ.38: 1-4). Δηλαδή, και η ιατρική είναι δώρο του Θεού.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να φέρουμε με υπομονή το σταυρό (στις περιπτώσεις που η ασθένεια δεν θεραπεύεται, παρά τις προσευχές και τις προσπάθειες των γιατρών) και στο να προκαλούμε σκόπιμα βάσανα στον εαυτό μας με το να αρνούμαστε ιατρική βοήθεια. Το δεύτερο δεν αποτελεί πλέον ταπεινότητα απέναντι στο θέλημα του Θεού, αλλά απόπειρα επιβολής του δικού μας θελήματος σ’ Εκείνον.

Η Εκκλησία διαχωρίζει σαφώς τις περιπτώσεις όπου ο άνθρωπος αναγκάζεται να υποφέρει και εκείνες όπου επιλέγει τον θάνατο.

– Το να αντέχουμε υπομονετικά μια ανίατη ασθένεια, ακόμη και αν αυτή οδηγεί στο θάνατο, θεωρείται χριστιανικός αγώνας, μαρτύριο, κάθαρση της ψυχής. «Ὁ παθὼν ἐν σαρκὶ πέπαυται ἁμαρτίας» (Α’ Πέτρου 4:1–2).

– Το να αρνούμαστε συνειδητά τη θεραπεία μιας ιάσιμης ασθένειας με σκοπό να «συσσωρεύσουμε βάσανα», κάτι που οδηγεί στο θάνατο, μπορεί να θεωρηθεί αυτοκτονία. Ο άνθρωπος στερεί συνειδητά από τον εαυτό του τη ζωή, μια ζωή που είναι δώρο του Θεού, και που δεν έχει δικαίωμα να το κάνει.

Η επιλογή πρέπει να ανήκει στον άνθρωπο, μόνο που αυτή η επιλογή πρέπει να είναι νηφάλια. Αν κάποιος επιλέξει να μην υποβληθεί σε θεραπεία, παρόλο που γνωρίζει ότι θα πεθάνει κάτι που το επιθυμεί μάλιστα με το ευγενές πρόσχημα «να υποφέρει»), αναλαμβάνει το ρόλο του Θεού, με το να αποφασίζει πότε θα φύγει από τη ζωή.

Ναι, στους βίους των αγίων υπάρχουν παραδείγματα ασκητών που αρνούνταν την ιατρική βοήθεια, και εμπιστεύονταν πλήρως τον Θεό. Όμως εδώ πρέπει να εξετάσουμε το πλαίσιο:

– Στόχος τους δεν ήταν να «συσσωρεύσουν βάσανα» ως αυτοσκοπό, αλλά η πλήρης αποκοπή του δικού τους θελήματος και η παράδοση του εαυτού τους στα χέρια του Θεού. Ήταν έτοιμοι να δεχτούν από τον Θεό τόσο την ίαση όσο και τον θάνατο. Στην περίπτωσή σας, όμως, ο στόχος είναι ένα εκ των προτέρων γνωστό αποτέλεσμα («παραγραφή των αμαρτιών»), δηλαδή ενυπάρχει ένα στοιχείο «συμβολαίου» με τον Θεό.

Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης έλεγε: «Αν είσαι άρρωστος, να σκέφτεσαι: άρα, την χρειάζομαι την ασθένεια, αλλιώς ο Θεός δεν θα μου την είχε δώσει. Και έτσι διατηρείται η ειρήνη στην ψυχή και στο σώμα».

Η λέξη-κλειδί είναι η ειρήνη. Αν η απόφαση να μην υποβληθείς σε θεραπεία υπαγορεύεται από υπερηφάνεια («θα σωθώ μόνος μου μέσα από τα παθήματα»), από απελπισία ή από ακηδία, τότε αυτό δεν είναι πλέον ο χριστιανικός δρόμος.

Η ιδέα «να υποφέρω για να παραγραφούν οι αμαρτίες μου» είναι ένα επικίνδυνο πνευματικό παιχνίδι. Ο Χριστιανισμός δεν είναι υπόθεση μαγείας ούτε εμπορικές-χρηματικές σχέσεις με τον Θεό. Οι αμαρτίες καθαρίζονται με τη μετάνοια και την αλλαγή του τρόπου ζωής, και όχι με τη μηχανική υπομονή των παθημάτων. Ο θάνατος από μια ανίατη ασθένεια, τον οποίο θα μπορούσατε να αποτρέψετε, μπορεί πράγματι να εξομοιωθεί με αυτοκτονία, καθώς σε αυτήν την περίπτωση συνειδητά επιλέγετε τον θάνατο.

Η αυτοκτονία, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, αποτελεί το βαρύτερο αμάρτημα, στέρηση του μεγαλύτερου δώρου του Θεού – της ζωής – και στερεί τον άνθρωπο από την εκκλησιαστική κηδεία και τη μνημόνευση.

Η σωστή στάση απέναντι στην ασθένεια είναι: η προσευχή, η μετάνοια, η προσφυγή στους γιατρούς (ως βοηθούς του Θεού) και η ταπεινή αποδοχή του θελήματος του Θεού, όποιο κι αν είναι αυτό. Μόνο αυτός ο δρόμος οδηγεί στον καθαρισμό της ψυχής.

Είθε ο Θεός να σας βοηθήσει στην ίασή σας!