Να έχετε πάντα στην μνήμη σας τον Θεό

Ο Αρχιμανδρίτης Σοφιανός (Μπόγκιου) (1912–2002) ήταν πνευματικός πατέρας, άνθρωπος της προσευχής, συμμετέχων στο ησυχαστικό κίνημα "Φλεγόμενη Βάτος" και αγιογράφος, καταδικάστηκε σε ποινική φυλάκιση στη κομουνιστική Ρουμανία. Έζησε μια μακρά ζωή, συνδυάζοντας μοναστική ζωή, ποιμαντική διακονία, δημιουργικό έργο και εξομολόγηση. Τον Φεβρουάριο του 2025, ο Γέροντας Σοφιανός δοξάστηκε ως Άγιος από την Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία. Παρακάτω παρατίθενται μερικές από τις πνευματικές του διδασκαλίες.

Ο Αρχιμανδρίτης Σοφιανός (Μπόγκιου) Αδελφοί και αδελφές, τι είναι η χάρη του Θεού; Είναι η δράση του Αγίου Πνεύματος μέσα μας για χάρη της σωτηρίας. Μέσω της χάρης του Θεού, ενωνόμαστε με τον Θεό, επιτυγχάνουμε την Θέωση, γινόμαστε Θεοί κατά χάρη και σωζόμαστε. Επειδή το Άγιο Πνεύμα μας ενώνει με τη χάρη του Θεού, μιλάμε για τη χάρη του Πνεύματος και μάλιστα ονομάζουμε το ίδιο το Πνεύμα. Έτσι, το να έχουμε το Πνεύμα του Χριστού μέσα μας σημαίνει να έχουμε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ο Άγιος Απόστολος Παύλος μιλάει για τους ακόλουθους πνευματικούς καρπούς:        «ὁ δὲ καρπὸς τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πρᾳότης, ἐγκράτεια· κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστι νόμος.» (Γαλ. 5,22-23). ​​Πράγματι, δεν υπάρχει νόμος ή εμπόδιο σε αυτό, και αυτοί οι καρποί μπορούν να πολλαπλασιαστούν στον υψηλότερο βαθμό τελειότητας.

***

Το ίδιο συμβαίνει σε έναν ταπεινό άνθρωπο όπως και σε ένα καρποφόρο δέντρο. Όταν ένα δέντρο καρποφορεί, τα κλαδιά λυγίζουν και τα τραβάνε προς τα κάτω. Αλλά αυτός που δεν μπορεί να κάνει καρπούς, υψώνει τον εαυτό του και στέκεται περήφανος και όρθιος. Το ίδιο συμβαίνει και με την ψυχή: όταν ταπεινώνεται, καρποφορεί. Και όσο περισσότερο καρποφορεί, τόσο πιο ταπεινή γίνεται. Επομένως, όσο πιο κοντά έρχονταν οι Άγιοι προς τον Θεό, τόσο πιο αμαρτωλό έβλεπαν τον εαυτό τους.

***

Αδελφοί και αδελφές, πώς μπορείτε να χρησιμοποιείτε τη γλώσσα σας για να προφέρετε άσκοπα και αισχρά λόγια, όταν τα χείλη και η γλώσσα σας δέχονται το Άγιο Σώμα του Χριστού και ραντίζονται με το Αίμα του Σωτήρα μας; Έτσι, θα πολεμάνε με χρυσό σπαθί εναντίον της αμαρτίας. Μην μολύνετε, λοιπόν, την τιμή που ο Θεός έχει απονείμει στη γλώσσα και μην την χρησιμοποιείτε για καμία αμαρτία. Μαζί με τη γλώσσα σας, κρατήστε την καρδιά σας καθαρή από κάθε κακό προς τον πλησίον σας. Φυλάξτε επίσης τα μάτια και τα αυτιά σας, διατηρώντας ολόκληρο το σώμα και την ψυχή σας σε καθαρότητα και αγιότητα.

***

Πώς μπορεί το ανθρώπινο σώμα να κάνει κάτι κακό το σώμα που ο Θεός δημιούργησε από την αρχή του κόσμου, το σώμα που ο ίδιος διαμόρφωσε, το σώμα που ο ίδιος έντυσε με την Ενσάρκωσή Του για να μας σώσει; Αν κάποιος συγκρατεί τις παθιασμένες του παρορμήσεις, νηστεύει, προσεύχεται, εργάζεται για το καλό του πλησίον του, αν αγιάζεται με το Μυστήριο του Αγίου Βαπτίσματος, καθαρίζεται με το Μυστήριο της Μετάνοιας και ξανααγιάζεται με την Αγία Κοινωνία, τότε το σώμα του μπορεί πραγματικά να γίνει ναός του Αγίου Πνεύματος.

***

Το σώμα πρέπει να διατηρείται αγνό και Άγιο, γιατί αφού αφεθεί στη γη κατά τον θάνατό μας, όταν έρθει η κρίσιμη στιγμή θα αναστηθεί από τον Κύριο Ιησού Χριστό. Θα ενωθεί με την αιώνια ψυχή μας, τον σύμμαχό της σε αυτή τη ζωή, και θα συνεχίσουν την ύπαρξή τους στην ευλογημένη αιωνιότητα. Επομένως, φυσικά, πρέπει να φροντίζουμε το σώμα μας, αλλά με προσοχή. Πρέπει να το προετοιμάσουμε και να το αγιάσουμε με καλά έργα, με προσευχή, με εγκράτεια και με τα Άγια Μυστήρια, για να το μετατρέψουμε σε εκλεκτό σκεύος και ναό του Αγίου Πνεύματος: «ἢ οὐκ οἴδατε ὅτι τὸ σῶμα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν Ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπὸ Θεοῦ, καὶ οὐκ ἐστὲ ἑαυτῶν; ἠγοράσθητε γὰρ τιμῆς· δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν καὶ ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ.» (Α΄ Κορ. 6:19-20).

Ο πονηρός μας φέρνει εμπαθείς σκέψεις και εικόνες. Μπορεί επίσης να φέρει πνευματικές εικόνες. Μπορεί να σε κάνει να νομίζεις ότι βλέπεις τον Θεό, ότι βρίσκεσαι σε θεϊκή έκσταση, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκεσαι στο χείλος μιας αβύσσου στην οποία θέλει να σε ρίξει. Ο Θεός μας στέλνει καλές σκέψεις μέσω της χάρης και της δύναμης του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, υπάρχουν δύο πηγές: το καλό και το κακό, και μας επηρεάζουν.

***

Ο καθένας μας έχει ένα μυστικό, μυστικιστικό κέντρο. Όλες οι σχέσεις μας με τους άλλους ρέουν μέσα από αυτό το κέντρο που είναι: η αγάπη, η καλοσύνη, η ελεημοσύνη, η ταπεινότητα. Όλα αυτά συνδέονται με το μυστικιστικό κέντρο της ύπαρξής μας, που είναι η κατοικία του Θεού, η Βασιλεία Του και το Άγιο Πνεύμα.

***

Αν προσευχόμαστε, μέσω αυτού αποκτούμε μια αίσθηση της παρουσίας του Θεού στη ζωή μας, νιώθουμε ότι δεν είμαστε μόνοι, ότι είναι κοντά και νιώθουμε την πραγματική Του βοήθεια στην υπερνίκηση των πειρασμών και των θλίψεων. Και τελικά, με τη βοήθεια του Θεού, θα καταλάβουμε ότι οι ουράνιες χαρές είναι απείρως μεγαλύτερες και πιο όμορφες από τις γήινες χαρές.

***

Μέσω της προσευχής, μπορούμε να λάβουμε από τον Θεό όλα όσα ζητάμε, αρκεί οι προσευχές μας να είναι άξιες του Θεού. Πρέπει να προσευχόμαστε από καθαρή καρδιά, με επιμονή και ταπεινότητα. Ο ίδιος ο Σωτήρας Ιησούς Χριστός υποσχέθηκε να εκπληρώσει τα αιτήματά μας: «καὶ πάντα ὅσα ἐὰν αἰτήσητε ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες, λήψεσθε.» (Ματθ. 21:22). Και ακόμα: «Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν·» (Ματθ. 7:7).

***

Όσοι προσεύχονται με όλη τους την καρδιά, εμβαθύνοντας βαθιά στα λόγια της προσευχής, λαμβάνουν, μαζί με την εκπλήρωση των αιτημάτων τους, μια εσωτερική ειρήνη που ο κόσμος δεν μπορεί να δώσει, μια ειρήνη που ο Κύριος Ιησούς, Σωτήρας μας, υποσχέθηκε: «Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν· οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν. μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία μηδὲ δειλιάτω.» (Ιω. 14:27). Δεν είμαστε ποτέ μόνοι. Ο Θεός είναι πάντα μαζί μας αν Τον επικαλούμαστε.

***

Ας ξεπεράσουμε τον εγωισμό μας συγχωρώντας τους αδελφούς και τις αδελφές μας. Και μέσω αυτής της συγχώρεσης, θα κερδίσουμε την αιωνιότητα. Αυτό είναι που απαιτείται από εμάς. «ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε κριθήσεσθε, καὶ ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε μετρηθήσεται ὑμῖν.» (Ματθ. 7:2). «Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε·» (Ματθαίος 7:1). «ἀπολύετε, καὶ ἀπολυθήσεσθε·» (Λουκ. 6:37). Αυτές είναι πολύ απλές προϋποθέσεις, Χριστιανοί! Για να συγχωρήσουμε πραγματικά, πρέπει να βρούμε το θάρρος να ταπεινώσουμε τον εαυτό μας, να είμαστε γεμάτοι καλοσύνη και ταπεινότητα.

***

Γιατί χρειάζεται να συγχωρούμε; Πρώτον, αν δεν συγχωρούμε, μετατρέπουμε τη ζωή μας σε μια ζωντανή κόλαση. Οι Άγιοι Πατέρες μας λένε ότι η συγχώρεση είναι η μεγαλύτερη κόρη της αγάπης. Αυτός που δεν μπορεί να συγχωρήσει δεν μπορεί να αγαπήσει. Αυτός που δεν μπορεί να αγαπήσει τους ανθρώπους δεν μπορεί να αγαπήσει τον Θεό. Για να αγαπήσουμε τον Θεό, πρέπει πρώτα να συμφιλιωθούμε με τον πλησίον μας. Η συγχώρεση είναι απαραίτητη για να ζούμε σε αρμονία με τους ανθρώπους και με τον Θεό. Αν δεν είμαστε σε ειρήνη και σε αρμονία με τους γύρω μας, δεν μπορεί να υπάρξει αρμονία μεταξύ μας και του Θεού, και οι σκέψεις μας αποσπώνται κατά τη διάρκεια της προσευχής.

***

Η συγχώρεση και η προθυμία να συγχωρήσουμε ανοίγουν τις καρδιές μας στο έλεος του Θεού. Η συχνή και συνειδητή προσευχή μας φέρνει θεραπευτική χάρη, η οποία διεισδύει στο σκοτάδι των βαθών μας, φωτίζοντάς μας και θεραπεύοντάς μας. Όταν αυτά τα βάθη θεραπεύονται, αλλάζουν και τα λόγια και η συμπεριφορά μας. Η χάρη σβήνει πάντα τις αμαρτίες από την καρδιά του μετανοούντος και ενισχύει τη δύναμή του στον πνευματικό αγώνα. Η χάρη ταπεινώνει τους υπερήφανους, επιστρέφει τους διεφθαρμένους στην αληθινή οδό και μεταμορφώνει τους τσιγκούνηδες σε ελεήμονες και γενναιόδωρους ανθρώπους. Η χάρη μας βοηθά, μας καθαρίζει και μας κάνει άξιους της Βασιλείας του Θεού.

***

Υπάρχουν εκείνοι που απέχουν από άσκοπες συζητήσεις, από κάθε είδους πάθη και φευγαλέες απολαύσεις (όχι από περιφρόνηση για τους ανθρώπους και τη ζωή, αλλά από φλόγες της πραγματικής αγάπης για τον Θεό). Και αν ένα τέτοιος άνθρωπος δεν κυνηγάει τους ανθρώπους, στο τέλος θα κυνηγάνε τον ίδιο. Όπου καίει η μεγάλη φλόγα της αγάπης, οι άνθρωποι τελικά θα συγκεντρωθούν για να ζεστάνουν τις ψυχρές τους ψυχές.

***

Αντί να κρίνουμε τους ανθρώπους, πρέπει να προσπαθούμε να τους αγαπάμε. Μέσα από την αγάπη, θα έρθει η κατανόησή τους. Πρέπει να προσπαθούμε να αγαπάμε τους ανθρώπους και να τους βοηθάμε. Κύριε, βοήθησέ με να μην κρίνω κανέναν! Θέλω να πω στους ανθρώπους όλα τα καλά πράγματα που γνωρίζω για κάθε άνθρωπο.

***

Η χάρη του Θεού είναι πολύ τρυφερή. Όταν ξεστρατίζουμε από το μονοπάτι της ταπεινότητας, της υπακοής ή της αγάπης σε διάφορες καταστάσεις της ζωής μας, η χάρη φεύγει. Και μη τυχόν Θεέ μου, να μείνουμε χωρίς την χάρη! Τότε θα γίνουμε σαν τους νεκρούς.

Αδελφοί και αδελφές, πρέπει να προσευχόμαστε. Δεν πρέπει να ζούμε χωρίς τη προσευχή. Ο Θεός είναι προσβάσιμος για εμάς. Είναι παρών σε κάθε στιγμή, πάντα και παντού. Να προσεύχεστε όλο και περισσότερο. Και να είναι με προσοχή, όχι επιφανειακά. Να προσεύχεστε με όλη σας την καρδιά, αργά και με συγκέντρωση. Πείτε το «Πάτερ ημών» τουλάχιστον μία ή δύο φορές την ημέρα. Ενθαρρύνετε τους άλλους να προσεύχονται, να δίνουν ελεημοσύνη και να βοηθούν τους πλησίον τους.

***

Όταν βρισκόμαστε στην κοινωνία, είναι χρήσιμο να είμαστε ενεργοί και να κάνουμε κάτι καλό για τους άλλους. Οι καλές πράξεις μας φέρνουν πιο κοντά στη σωτηρία. Να το θυμάστε αυτό: κάθε μέρα, είναι χρήσιμο να κάνουμε τουλάχιστον μία καλή πράξη, κάποια πράξη ελεημοσύνης, όσο ασήμαντη κι αν φαίνεται. Μια καλή πράξη είναι το πιο πολύτιμο πράγμα που κάνουμε στη σχέση μας με τον Θεό.

***

Ο Θεός αφήνει σκόπιμα στη ζωή μας τα βάσανα και τη θλίψη, τα οποία όλοι οι άνθρωποι προσπαθούν να αποφύγουν. Αλλά αυτό μπορεί να μας εξανθρωπίσει, να μας διαμορφώσει, να μας κάνει καλύτερους, πιο ειλικρινείς, πιο ανεκτικούς. Και ίσως αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε τα βάσανα των άλλων. Όσοι δεν έχουν βιώσει οι ίδιοι βάσανα δεν μπορούν να εμπιστευτούν τους άλλους... Όσοι δεν έχουν δοκιμάσει την πίκρα δεν θα μάθουν ποτέ τι είναι η γλυκύτητα.

***

Το βάσανο είναι σαν μια σμίλη στα χέρια ενός επιδέξιου γλύπτη, που δημιουργεί ένα πορτρέτο ή κάτι πολύτιμο από μάρμαρο ή πέτρα. Αυτό επιτρέπει ο Θεός για όσους αγαπά. Έτσι, το βάσανο είναι σαν φάρμακο ή χειρουργική επέμβαση σε έναν ετοιμοθάνατο, όταν ορισμένα μέρη πρέπει να ακρωτηριαστούν για να σωθεί ο άνθρωπος. Όλοι αντιμετωπίζουμε προβλήματα, θλίψεις, απογοητεύσεις, μίσος, φθόνο, ατιμία, χλευασμό και κακία από τους άλλους μέσα στη ζωή. Αντιμετωπίζουμε επίσης ασθένειες, γήρανση και θάνατο. Κάθε βάσανο είναι δύσκολο και δυσάρεστο επειδή επηρεάζει τη θέληση και τα σχέδιά μας και γίνεται εμπόδιο στο μονοπάτι που έχουμε επιλέξει.

Μερικοί άνθρωποι, αντιμέτωποι με τα βάσανα και τη θλίψη, επαναστατούν, τρίζουν τα δόντια τους, αντεπιτίθενται στους παραβάτες τους, τους καταριούνται, ακόμη επαναστατούν ενάντια στον Θεό, βλασφημώντας και καταριόμενοι, ρωτώντας Τον με θυμό γιατί υποφέρουν. Τέτοιοι άνθρωποι, που δεν αναγνωρίζουν τις δικές τους παραβάσεις και αμαρτίες, είναι σαν τον πονηρό ληστή στον Γολγοθά. Στην πραγματικότητα, όλοι στεκόμαστε κοντά Του, επαναστατούμε ενάντια στα βάσανα μέσω των οποίων ο Θεός εκεί μας επιτρέπει να περάσουμε. Αλλά μια τέτοια εξέγερση, αντί να μας βοηθήσει και να ανακουφίσει τον πόνο μας, μας βυθίζει πιο πολύ στα βάσανά μας και μας απομονώνει από τον Θεό και τους πλησίον μας.

Αλλά μερικοί άνθρωποι, αντιμέτωποι με σοβαρές ασθένειες, ήττες, τραυματισμούς, ταπεινώσεις και απώλειες οποιουδήποτε είδους, αντί να επαναστατούν, να καταριούνται ή να αναζητούν εκδίκηση, αναζητούν μέσα τους την αιτία, κοιτάζοντας τον εαυτό τους απ' έξω. Αναρωτιούνται: "Γιατί υποφέρω;" Και βρίσκουν τις απαντήσεις στις δικές τους αμαρτίες, που διαπράττονται εναντίον άλλων και εναντίον του ίδιου του Θεού. Έτσι, αναγνωρίζοντας τις αμαρτίες τους, μετανιώνοντας για αυτές, μετανοώντας για ό,τι έχουν κάνει και αποφασίζοντας να μην τις επαναλάβουν, βιώνουν βαθιές αλλαγές στη ζωή τους.

***

Αδελφοί και αδελφές, ας έχουμε στην μνήμη μας πάντα τον Θεό. Και τότε μια ευλογημένη πνευματική φλόγα, η φλόγα της Θείας Χάρις, θα ανάψει στις καρδιές μας, αυτή η ανέκφραστη παρηγοριά και ευτυχία που διαβάζουμε στα βιβλία και τους βίους των Αγίων.