Τόσο σημαντική καθημερινή εργασία

– Συνεχώς εξομολογούμαι τα ίδια και τα ίδια, επαναλαμβάνω τις ίδιες αμαρτίες! Μα τι είναι τούτο!

Αυτά τα λόγια, με διάφορες παραλλαγές, αναγκαζόμαστε να τα ακούμε ξανά και ξανά στην Εξομολόγηση. Και μερικές φορές ο άνθρωπος θλίβεται τόσο πολύ, που θέλουμε να τον στηρίξουμε, να τον παρηγορήσουμε, οπότε του απαντάμε:

– Ε, εντάξει, λοιπόν, δόξα τω Θεώ, που έχετε τα ίδια αμαρτήματα, και που τουλάχιστον δεν εμφανίστηκαν άλλα!

Αλλά στην πραγματικότητα αυτό είναι, φυσικά, λυπηρό. Υπάρχει μια σταθερή αίσθηση ότι όντως μένουμε επί χρόνια στο ίδιο σημείο, ότι όχι μόνο δεν προχωράμε μπροστά, αλλά πολύ συχνά, αντίθετα, κάνουμε πίσω. Τι δείχνει συνήθως ότι ένας άνθρωπος εξελίσσεται, ότι ζει μια πραγματική, πλήρη ζωή; Χωρίς καμία αμφιβολία, η θετική δυναμική. Η υπέρβαση προβλημάτων που παλαιότερα φαίνονταν ανυπέρβλητα, η εξάλειψη των ατελειών, η εκρίζωση κακών συνηθειών και η απόκτηση καλών, χρήσιμων δεξιοτήτων. Και αν όλα αυτά λείπουν; Ή αν υπάρχουν, αλλά μόνο σε κάποια αρχική μορφή, αν δεν υπάρχει εξέλιξη; Έχει σημειωθεί, έχει αρχίσει να διαφαίνεται, αλλά κάποια στιγμή σταμάτησε; Τότε η εικόνα είναι θλιβερή, αποθαρρυντική, κάτι που προκαλεί ακηδία. Εκείνη η ακηδία για την οποία και εμείς μετανοούμε συνεχώς και η οποία μας καταβάλλει ξανά και ξανά, στερώντας μας τις τελευταίες, τόσο απαραίτητες δυνάμεις.

Είναι δύσκολο ακόμα και να προσεύχεται κανείς σε αυτή την κατάσταση. Δεν υπάρχει θάρρος, ο νους διασπάται, η πίστη, αυτή που τροφοδοτεί την προσευχή και θερμαίνεται με την προσευχή, είναι εντελώς αδύναμη. Και τότε είναι που η ακηδία κατακυριεύει τα πάντα ακόμα πιο έντονα.

«Το Πνεύμα μη σβέννυτε» (Α΄ Θεσ. 5, 19), λέει ο απόστολος Παύλος. Μα θέλεις να μην το σβήσεις. Αλλά πώς; Δεν βλέπεις μέσα σου καλούς καρπούς, και καταλαβαίνεις, θέλοντας και μη, ότι είσαι μια άκαρπη συκιά, και θυμάσαι τη μοίρα που την βρήκε. Αλλά δεν καταφέρνεις με τίποτα να καταλάβεις κάτι άλλο. Για ποιο λόγο, σύμφωνα με τον ίδιο τον απόστολο, «δὲν κάνω τὸ καλὸ ποὺ θέλω, ἀλλὰ τὸ κακὸν ποὺ δὲν θέλω, αὐτὸ κάνω» (Ρωμ. 7, 19); Δεν υπάρχει, άραγε, καμία διέξοδος, και «ό,τι ήταν, αυτό θα είναι»;...

Διέξοδος, φυσικά, υπάρχει. Είναι πολύ απλή και προφανής. Όμως, την παραμελούμε.

Ένα μοσχαράκι, δεμένο με σχοινί σε έναν στύλο, κάνει κύκλους. Κάνει μερικούς κύκλους, τυλίγει το σχοινί γύρω από τον στύλο, χτυπάει το μέτωπό του πάνω του και αρχίζει να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μέχρι να τυλιχτεί ξανά το σχοινί, και να χτυπήσει πάλι και να πονέσει. Το μοσχαράκι είναι αξιολύπητο, αλλά αυτό του συγχωρείται. Δεν μπορεί να αναλύσει τα λάθη του, δεν μπορεί να βγάλει τα κατάλληλα συμπεράσματα και στη συνέχεια να τα εφαρμόσει στην πράξη. Ή μήπως μπορεί;... Δεν έχει σημασία, όμως. Το κυριότερο είναι ότι εμείς όχι μόνο μπορούμε, αλλά πρέπει κιόλας να το κάνουμε. Είμαστε υποχρεωμένοι.

Ο Κύριος μας προίκισε με μια εκπληκτική ικανότητα: να σκεπτόμαστε

Ο Κύριος μας προίκισε με μια εκπληκτική ικανότητα: να σκεπτόμαστε. Δεν είναι τυχαίο που οι πατέρες αποκαλούν τον άνθρωπο «λογικό ον». Και είναι πραγματικά αμαρτία να μην αξιοποιούμε αυτή την ικανότητα, τη λογικότητα, να ζούμε λες και δεν την έχουμε καθόλου. Ιδιαίτερα όταν ζούμε (ή όταν προσπαθούμε να ζούμε) τη χριστιανική ζωή.

Δεν θα πω τίποτα καινούργιο, αλλά θα πω κάτι που είναι εξαιρετικά σημαντικό. Όποιος θέλει να προοδεύσει στην απόκτηση των αρετών, όποιος θέλει να πλησιάσει τον Θεό, να εκπληρώνει το θέλημά Του επί της γης, να βρίσκεται μαζί Του στην αιωνιότητα, πρέπει οπωσδήποτε να έχει μια καθημερινή εργασία που έχει ορισμένα χαρακτηριστικά.

Πρώτον: να προσπαθεί να είναι προσεκτικός. Προσεκτικός σε ό,τι κάνει, σε ό,τι λέει, σε ό,τι σκέφτεται και σε ό,τι αισθάνεται. Και να αξιολογεί όλα αυτά από τη σκοπιά των ευαγγελικών εντολών.

Δεύτερον: όταν διαπράττει κάποια αμαρτία ή λάθος (και η αμαρτία είναι πάντα λάθος), να μην προσπαθεί να τα ξεχάσει αμέσως. Οπωσδήποτε, μόλις καταφέρει να τα συνειδητοποιήσει, να μετανοεί μέσα στην καρδιά του και να ζητά συγχώρεση από τον Θεό.

Τρίτον: το βράδυ να αφιερώνει χρόνο για να θυμηθεί αυτά τα λάθη και τις αμαρτίες. Και πλέον, όχι μόνο να μετανοεί γι’ αυτά με συντριβή και κατάνυξη, όχι μόνο να υπόσχεται στον Θεό ότι θα προσπαθήσει να μην τα επαναλάβει, αλλά και να κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του να τηρήσει αυτή την υπόσχεση, ή τουλάχιστον θα την καταστήσει, έστω και θεωρητικά, εφικτή. Συγκεκριμένα, να αναλύσει κάθε τέτοιο επεισόδιο και να κατανοήσει: πώς, γιατί, λόγω ποιών εσωτερικών αιτιών και υπό την επίδραση ποιών εξωτερικών περιστάσεων αμάρτησα, έκανα λάθος, ξέφυγα από τον δρόμο; Με ποιον τρόπο με εξαπάτησε, με μπέρδεψε, με παραπλάνησε ξανά ο εχθρός; Τι έπρεπε να κάνω για να αποφύγω όλα αυτά (και ξέρω ότι θα μπορούσα σίγουρα να τα αποφύγω); Οι στοχαστικές, νηφάλιες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα είναι εξαιρετικά σημαντικές. Σε αυτές βρίσκεται η βάση για μια ενάρετη ζωή, η πρακτική βάση.

Τέταρτον: αφού δώσει στον εαυτό του αυτές τις απαντήσεις, αφού καταλάβει πώς να ενεργήσει για να μην ξαναπέσει, πρέπει οπωσδήποτε να εδραιωθεί στην πρόθεση να ενεργεί ακριβώς έτσι, και σε καμία περίπτωση διαφορετικά. Για να μην ομοιωθεί με εκείνο το άτυχο, ανόητο μοσχαράκι. Και πρέπει να ξεκαθαρίσει στον εαυτό του με απόλυτη σιγουριά πως: αν αποφασίσω κάποια στιγμή να αγνοήσω αυτή τη γνώση που αποκτήθηκε με τόσο κόπο, αυτή την εμπειρία που αποκτήθηκε με τόση δυσκολία, τότε αναπόφευκτα θα πέσω ξανά, δεν γίνεται αλλιώς.

Πέμπτον: να προσευχόμαστε, ώστε ο Κύριος να μας δώσει τη δύναμη να μην χάσουμε αυτή την πρόθεση, να μην εξασθενήσουμε στη βούλησή μας να ζούμε καθαρά και άξια της ευσπλαχνίας και της αγάπης Του προς εμάς.

Να προσευχόμαστε, ώστε ο Κύριος να μας δώσει τη δύναμη να ζούμε καθαρά και άξια της αγάπης Του προς εμάς

Και έκτον: όχι απόψε το βράδυ, αλλά το επόμενο πρωί, πρέπει οπωσδήποτε να ξαναθυμηθούμε και να επαναφέρουμε στο μυαλό μας όλα όσα σκεφτήκαμε το βράδυ. Να φανταστούμε ποιοί είναι οι γνωστοί ήδη σε μας πειρασμοί, ποιες είναι καταστάσεις που έχουμε βιώσει πολλές φορές ή που διαφέρουν ελαφρώς μπορεί να μας περιμένουν. Και να προετοιμαστούμε για αυτές τις καταστάσεις. Πώς; Εξηγώντας στον εαυτό μας με σαφήνεια και ακρίβεια πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε μπροστά σε αυτούς τους πειρασμούς, πώς να ενεργούμε σε αυτές τις περιστάσεις.

Και έπειτα – πάλι προσοχή…

Όλα αυτά φαίνονται λίγο περίπλοκα, ειδικά επειδή η εργασία για την οποία μιλάμε εδώ πρέπει να είναι συνεχής· μόνο τότε θα αποφέρει τον αναμενόμενο καρπό. Στην πραγματικότητα, όμως, όλα είναι πολύ πιο απλά από ό,τι φαίνονται. Απλώς χρειάζεται χρόνος και επιμέλεια, ώστε όλα τα παραπάνω να γίνουν συνήθεια. Όπως το να βουρτσίζουμε τα δόντια μας και να πλένουμε το πρόσωπό μας το πρωί, να τακτοποιούμε τα παπούτσια και τα ρούχα μας, να αγοράζουμε και να μαγειρεύουμε φαγητό, και όπως πολλές και πολλές άλλες δεξιότητες που έχουν γίνει τόσο φυσικές για εμάς, που δεν μας περνάει καν από το μυαλό να τις θεωρούμε βάρος. Χωρίς επιμονή κανένα έργο δεν μπορεί να πετύχει, εδώ όμως… Ο εχθρός, όπως έλεγε ένας γέροντας, διεξάγει εναντίον μας «αδιάκοπο πόλεμο», δηλαδή εργάζεται για την καταστροφή μας χωρίς διακοπές και αργίες, χωρίς να σταματάει ούτε στιγμή, σαν ένας πραγματικός εργάτης του εργοστασίου Σταχάνοβ που επιδιώκει να ολοκληρώσει το πενταετές σχέδιο σε τρία χρόνια. Και δεν πρέπει να υπολειπόμαστε από αυτόν σε αυτή την επιμέλεια.

Χρειάζεται χρόνος και επιμέλεια, ώστε όλα τα παραπάνω να γίνουν συνήθεια

Ναι, η εσωτερική εργασία είναι η πιο δύσκολη. Προκαλεί δυσφορία, και συχνά αληθινό πόνο. Αλλά το να πέφτεις ξανά και ξανά είναι ακόμα πιο οδυνηρό. Και το να σηκώνεσαι μετά από ατελείωτες πτώσεις είναι ακόμα πιο εξοντωτικό. Αλλά και το να απογοητεύεσαι από όλα αυτά είναι ασύγκριτα πιο βαρύ.

Πολύ καλύτερο είναι να δουλεύεις πάνω στα λάθη σου, με επιμέλεια και επιμονή. Και να βλέπεις, έστω και ένα σεμνό, αποτέλεσμα, να καταλαβαίνεις ότι δεν μένεις στάσιμος, δεν γυρίζεις πίσω, αλλά προχωράς – προς Εκείνον που χαίρεται για κάθε βήμα σου και που σε στηρίζει αόρατα καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού. Και σε περιμένει…