Η εξομολόγηση απαλλάσσει από την ευθύνη;

Στη συντακτική ομάδα του περιοδικού «Ο Θωμάς» ήρθε η εξής ερώτηση ενός αναγνώστη: «Η Εκκλησία υπόσχεται να απαλλάξει εύκολα τον άνθρωπο από το βάρος της ευθύνης, αρκεί να εξομολογηθεί. Δεν είναι πιο αξιοπρεπής η στάση ενός άθεου, ο οποίος αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεων του απέναντι στον εαυτό του και απέναντι στη συνείδησή του;»

Η ίδια η διατύπωση αυτής της ερώτησης ενέχει μια λανθασμένη αντίληψη για την εξομολόγηση, την αμαρτία και την ευθύνη μας γι’ αυτήν. Για τους χριστιανούς, η αμαρτία δεν είναι απλώς μια ανήθικη πράξη. Πρόκειται, πρωτίστως, για μια πράξη που έρχεται σε αντίθεση με την ίδια την ανθρώπινη φύση, με το σχέδιο του Θεού για εμάς. Αν ένα παιδί κρυολόγησε επειδή δεν άκουσε τη μάνα του και βγήκε για βόλτα το χειμώνα χωρίς να φορέσει ένα ζεστό πουλόβερ, κάτω από το μπουφάν του, είναι ανόητο να μιλάμε για τυπική «ευθύνη» αυτής της πράξης. Το «βάρος της ευθύνης» για εκείνο έχει ήδη εκφραστεί με πρησμένες αμυγδαλές, υψηλό πυρετό και πονοκέφαλο.

Η Εκκλησία αντιμετωπίζει κάθε αμάρτημα όχι ως έγκλημα, αλλά ως ασθένεια που χρήζει θεραπείας, προτού καταστρέψει οριστικά τον άνθρωπο. Γι’ αυτό, η Εκκλησία δεν δίνει, βεβαίως, σε κανέναν υποσχέσεις ότι «θα απαλλάξει εύκολα τον άνθρωπο από το βάρος της ευθύνης». Μας προσφέρει απλώς το φάρμακο κατά της αμαρτίας μέσα από τα Μυστήρια της Εξομολόγησης και της Θείας Κοινωνίας. Ωστόσο, η βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα αυτής της θεραπείας είναι η σταθερή πρόθεση του αμαρτωλού να μην επαναλάβει ποτέ ξανά την αμαρτία που είχε διαπράξει. Και αν σε έναν άνθρωπο έχει ωριμάσει μια τέτοια αποφασιστικότητα, τα Μυστήρια του δίνουν τη δύναμη να ξεφύγει από τον τρομερό κύκλο αιτιώδους συνάφειας, στον οποίο τον έχουν εγκλωβίσει οι αμαρτίες που είχε διαπράξει στο παρελθόν. Τότε αποκτά τη δυνατότητα να ξεκινήσει τη ζωή του από το μηδέν, όταν οι παλιές αμαρτίες δεν θα καθορίζουν πλέον τη συμπεριφορά του και θα μπορεί να ζει με νέο τρόπο: χωρίς μέθη, κλοπές, πορνεία ή απάτες.

Η εξομολόγηση επιτρέπει σε έναν ηθικά πάσχοντα άνθρωπο να αναρρώσει. Αν όμως συνεχίσει να αμαρτάνει και μετά την ανάρρωσή του, θα ξαναβρεθεί πολύ γρήγορα σε ελεεινή κατάσταση. Το ίδιο ισχύει και για το αγόρι που έχει κρυώσει: όλη η θεραπεία θα πάει χαμένη αμέσως, αν βγει πάλι έξω στο κρύο χωρίς ζεστά ρούχα.

Ο άθεος, φυσικά, αισθάνεται στην ψυχή του ηθική ευθύνη των πράξεών του. Μπορεί να νιώθει τύψεις συνείδησης για ένα έγκλημα που διέπραξε, για μια προσβολή που προκάλεσε σε κάποιον. Και τέτοιες κινήσεις της ψυχής του, αναμφίβολα, αξίζουν σεβασμό. Αλλά αυτά τα συναισθήματα απλώς αποκαλύπτουν την ασθένειά του, την υποδεικνύουν. Ωστόσο, ακόμη και η πιο σωστή διάγνωση δεν μπορεί να αντικαταστήσει την απαραίτητη θεραπεία για τον ασθενή. Άλλωστε, υπάρχουν καταστάσεις στη ζωή όπου δεν έχουμε καν τη δυνατότητα να ζητήσουμε συγγνώμη από εκείνους στους οποίους έχουμε προκαλέσει πόνο με τις πράξεις μας. Και τότε είναι που αυτό το βάρος των αμαρτιών που έχουν διαπραχθεί μπορεί να συντρίψει τον άνθρωπο. Το αίσθημα της ενοχής, χωρίς τη δυνατότητα να διορθώσει κανείς τίποτα, οδηγεί μερικές φορές τους ανθρώπους σε απόλυτη απελπισία και αυτοκτονία. Μόνο από αυτό το θλιβερό γεγονός μπορεί κανείς να κρίνει πόσο φοβερές πληγές προκαλεί η αμαρτία, πόσα βάσανα προκαλεί στον ίδιο τον αμαρτωλό.

Η ευθύνη απέναντι στη συνείδησή μας είναι το σημαντικότερο ηθικό αίσθημα για κάθε άνθρωπο. Όμως, δεν αρκεί απλώς να αναγνωρίσουμε την αμαρτία μέσα μας. Πρέπει να την θεραπεύσουμε.

Και εδώ οι άθεοι έχουν δύο επιλογές: είτε να κουβαλούν αυτό το βάρος της ευθύνης των αμαρτιών τους μέχρι να εξαντληθούν και οι τελευταίες τους δυνάμεις· είτε να συνειδητοποιήσουν τελικά ότι κανείς εκτός από τον Θεό δεν θα μπορέσει να τους απαλλάξει από αυτό το βάρος. Κανείς εκτός από τον Χριστό δεν θα θεραπεύσει τις πληγές που προκάλεσαν στον εαυτό τους με τις αμαρτίες τους. Όσο για το ποιος από αυτούς τους δύο δρόμους πρέπει να θεωρηθεί πιο αξιόλογος – ο καθένας είναι ελεύθερος να αποφασίσει μόνος του.