Ο Ιησούς αποκαλεί τον εαυτό Του «καλό Ποιμένα»: Πώς ήταν δυνατόν αυτό να ενοχλεί τους Ιουδαίους που περίμεναν τον Μεσσία;

Την έκφραση «ο ποιμήν ο καλός» την γνωρίζουμε κυρίως από το Ευαγγέλιο. Έτσι μιλάει ο Ίδιος ο Ιησούς Χριστός για τον Εαυτό Του: «ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός» (Ιω. 10:11). Αλλά τι σήμαινε αυτή η έκφραση για τους Ιουδαίους, στους οποίους απευθυνόταν ο Χριστός; Θα εξηγήσουμε τι ακριβώς εννοούσε ο Χριστός, όταν αποκαλούσε τον εαυτό του καλό ποιμένα.

Εικόνα «Ο Ποιμήν ο καλός», δεύτερο μισό του 19ου αιώνα

Η κτηνοτροφία, αλλά και η γεωργία, ήταν από τις βασικές ασχολίες στο Αρχαίο Ισραήλ, γι’ αυτό και οι εικόνες που αντλούνταν από τη ζωή του ποιμένα ήταν οικείες και κατανοητές στους ανθρώπους. Οι Ιουδαίοι γνώριζαν πόσο δύσκολη ήταν η ζωή του ποιμένα. Η δουλειά του ενείχε πολλούς κινδύνους: έπρεπε να προσέχει ώστε το κοπάδι να μην διασκορπιστεί, ώστε τα πρόβατα να μην πέσουν από γκρεμό και να μην χαθούν στα βουνά. Ο ποιμένας προστάτευε το κοπάδι του από τα άγρια ζώα και από τους κλέφτες. Υπήρχαν περιπτώσεις που ο ποιμένας θυσίαζε τη ζωή του για να σώσει τα πρόβατα.

Στο βιβλικό πλαίσιο, η εικόνα του ποιμένα ή του βοσκού, ο οποίος φροντίζει με αγάπη και υπευθυνότητα το ποίμνιό του, χρησιμοποιούνταν σε σχέση με τον Θεό ή με επίγειο ηγεμόνα.

Έτσι, για παράδειγμα, ο Θεός αποκαλείται ποιμένας στο βιβλίο των Ψαλμών: «Ὁ ποιμένων τὸν Ἰσραήλ, πρόσχες, ὁ ὁδηγῶν ὡσεὶ πρόβατα τὸν ᾿Ιωσήφ. ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν Χερουβίμ, ἐμφάνηθι» (Ψαλ. 79:2). Ο λαός, από την πλευρά του, παρουσιάζεται εδώ με την εικόνα του ποιμνίου: «Ἡμεῖς δὲ λαός σου καὶ πρόβατα νομῆς σου ἀνθομολογησόμεθά σοι εἰς τὸν αἰῶνα» (Ψαλ. 78:13). Είναι σημαντικό να τονιστεί επίσης ότι η Αγία Γραφή αναφέρεται και στον Μεσσία, τον Σωτήρα, ως Ποιμένα: «Ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ καὶ τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας καὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει» (Ησ 40:11).

Ο πρωτοπρεσβύτερος Τιμόθεος Φετίσοβ σημειώνει: «Αν και η κοινωνική θέση του βοσκού δεν ήταν υψηλή, ωστόσο, αναφορικά με τον ηγέτη του λαού, ο βοσκός εξέφραζε τις υψηλές κοινωνικές προσδοκίες από τον βασιλιά ως φροντιστή ηγέτη, από τον οποίο εξαρτάται η ζωή και η ευημερία των υπηκόων».

Όταν ο Χριστός αποκαλεί τον εαυτό Του «καλό ποιμένα», δίνει να καταλάβουν οι ακροατές Του ότι, ως ποιμένας, φροντίζει όσους αποτελούν το ποίμνιό Του και ότι είναι έτοιμος να θυσιάσει τη ζωή Του για χάρη τους. Ταυτόχρονα, αυτά τα λόγια υποδηλώνουν ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Βασιλιάς του ουρανού και της γης, ο Υιός του Θεού και ο πολυαναμενόμενος Μεσσίας.

Εδώ υπάρχει ακόμη ένα χαρακτηριστικό στοιχείο: Ο Ιησούς Χριστός, όταν χρησιμοποιεί την έκφραση «καλός ποιμένας», αποστασιοποιείται από τις αντιλήψεις που διαδίδονταν και κυκλοφορούσαν για τον Μεσσία ως πολιτικό ηγέτη. Πολλοί Ιουδαίοι πίστευαν ότι ο Μεσσίας θα τους απελευθέρωνε από τους Ρωμαίους, καθώς βρίσκονταν κάτω από την εξουσία τους, και ότι θα αποκαθιστούσε το βασίλειο του Ισραήλ. Ναι, ο Ιησούς μιλούσε για τη Βασιλεία, αλλά όχι για την επίγεια, αλλά για την Ουράνια, η οποία είναι προσβάσιμη σε όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους, και η οποία είναι ικανή να χαρίσει στον άνθρωπο όχι προσωρινή ικανοποίηση, αλλά αιώνια μακαριότητα. Ο Μητροπολίτης Ιλαρίωνας (Αλφέεφ) επισημαίνει ότι στο ελληνικό κείμενο του Ευαγγελίου η φράση «ὁ ποιμὴν ὁ καλός» σημαίνει «ο ωραίος ποιμένας, που προμηνύει το καλό, ο αγνός». Ο Σεβασμιότατος υπογραμμίζει ότι αυτό το επίθετο αναφέρεται αποκλειστικά σε ηθικές αρετές και δεν υπονοεί πολιτικές εξουσίες ή φιλοδοξίες. Τέτοιες αντιλήψεις για τον ποιμένα διαφέρουν ριζικά από την εικόνα του ηγεμόνα με την οποία ήταν εξοικειωμένοι οι Ιουδαίοι· ωστόσο, αντλούν την έμπνευσή τους από τις αντιλήψεις για έναν ανδρείο και υπομονετικό ποιμένα, έτοιμο και ικανό να ξεπεράσει τους κινδύνους για χάρη του ποιμνίου του, ένα ποίμνιο που τον ακολουθεί οικειοθελώς.

Ο Χριστός στο Ευαγγέλιο χρησιμοποιεί την πολυδιάστατη εικόνα του ποιμένα που είναι οικεία στους Ιουδαίους, αλλά δίνει διαφορετική έμφαση. Ο Καλός ποιμένας είναι και ο αληθινός Μεσσίας, ο Υιός του Θεού, αλλά και ένας στοργικός βοσκός, έτοιμος να θυσιαστεί για χάρη των προβάτων.

Κάτι ακόμη σημαντικό, που έχει να κάνει με την ορθή κατανόηση των λέξεων που χρησιμοποιούνται στο Ευαγγέλιο, αφορά στους όρους «ποίμνιο» και «πρόβατα», όταν γίνεται λόγος για τους ανθρώπους. Σήμερα, αυτές οι λέξεις μπορεί να έχουν αρνητική χροιά και να υπονοούν, για παράδειγμα, έναν άμυαλο όχλο, τον οποίο είναι εύκολο να χειραγωγήσει κανείς. Μια τέτοια αντίληψη απέχει πολύ από τη βιβλική. Τα πρόβατα στο Ευαγγέλιο συμβολίζουν τους δίκαιους. Πρόκειται για πλάσματα καλά, πράα και υπομονετικά. Όταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είδε τον Ιησού να πλησιάζει, είπε στους μαθητές Του: «ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ» (Ιω. 1:36), παρομοιάζοντας τον Ίδιο τον Σωτήρα με αρνί. Στον αντίποδα των προβάτων βρίσκονται τα κατσίκια, τα οποία χαρακτηρίζονται από πείσμα και ανυπομονησία. Στην παραβολή της Τελικής Κρίσης, ο Ιησούς διαχωρίζει τους δίκαιους από τους αμαρτωλούς, όπως «ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων» (Μτ. 25:32). Είναι σημαντικό ότι οι βιβλικές εικόνες των προβάτων και του ποιμνίου χρησιμοποιούνται πάντα στο πλαίσιο της σχέσης τους με τον ποιμένα: τον Κύριο. Παρόλες τις καλές ιδιότητες των προβάτων, χωρίς έναν στοργικό ποιμένα είναι απολύτως αβοήθητα: μπορεί να χαθούν ή να πέσουν θύματα αρπακτικών. Έτσι και ο άνθρωπος χωρίς σύνδεση με τον Θεό – την πηγή της ζωής, της αγάπης και κάθε αγαθού – είναι καταδικασμένος σε πνευματικό θάνατο και γίνεται θύμα του διαβόλου, ο οποίος, όπως γράφει ο απόστολος Πέτρος, «ὡς λέων ὠρυόμενος περιπατεῖ ζητῶν τίνα καταπίῃ» (Α’ Πετ. 5:8).