«Εκτός και πάει ο κηπουρός…»

Φανταστείτε: πριν από 150 χρόνια, την καλύβα του πατέρα Αμβροσίου στην σκήτη. Ο βοηθός του, ο πατήρ Ιωσήφ (ο μετέπειτα όσιος και αυτός), μπαίνει στο δωμάτιο του γέροντα αφού άκουσε το κουδούνι να χτυπάει. Το ρολόι δείχνει περίπου τέσσερις το πρωί. Και πριν ξεκινήσει τον κανόνα της προσευχή του, ο παππούλης αφηγείται ένα όνειρο που είδε το βράδυ.

Αυτό είναι σπάνιο. Οι γέροντες της Όπτινα, τόσο πριν όσο και τον γέροντα Αμβρόσιο, έλεγαν ότι δεν αξίζει να πιστεύει κανείς στα όνειρα, ότι τα όνειρα που προέρχονται πραγματικά από τον Θεό μπορεί να τα δει κανείς μία, ίσως δύο φορές σε όλη του τη ζωή. Και γι’ αυτό η αφήγηση του παππούλη είναι ακόμη πιο πολύτιμη. Αυτός, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, ξέρει πώς να ξεχωρίζει ένα όνειρο που αξίζει πραγματικά προσοχή από τις πονηριές του εχθρού.

Ο Όσιος Αμβρόσιος της Όπτινα

Ο γέροντας είδε στο όνειρο τον ηγούμενο Αβραάμιο, που είχε πεθάνει πολύ καιρό πριν, να του λέει κάτι σαν παράπονο:

– Με έχουν ξεχάσει εντελώς! Για όλους τους γέροντες γίνονται αγρυπνίες, ενώ για μένα δεν κάνουν ούτε ένα πολυέλαιο.

Στον μοναχό-κηπουρό ήταν γραφτό να καλλιεργήσει το έδαφος για τους σπόρους του Θεού, από τους οποίους αργότερα θα αναδυθούν οι πνευματικοί καρποί – οι γέροντες της Όπτινα

Εκείνο το πρωινό του 1876 περιγράφεται στο Χρονικό της Σκήτης του Τιμίου Προδρόμου. Αυτό συνέβη ακριβώς 80 χρόνια αφότου, με την Πρόνοια του Θεού, ένας άνθρωπος, που ασχολούνταν ήσυχα και ευσυνείδητα με τους κήπους στο μοναστήρι του Πεσνός, κοντά στη Μόσχα, βρέθηκε ανάμεσα στα ερείπια της Μονής Όπτινα που εξαφανιζόταν. Και ακριβώς σε αυτόν, τον μοναχό-κηπουρό, ήταν γραφτό να καλλιεργήσει το έδαφος για τους σπόρους του Θεού, από τους οποίους αργότερα θα αναδυθούν οι πνευματικοί καρποί – οι γέροντες της Όπτινα.

Μια επιφύλαξη, από την οποία ξεκίνησαν όλα

Ο Μητροπολίτης Πλάτων (Λέβσιν) Λοιπόν, το έτος 1796. Ο Μητροπολίτης Πλάτωνας (Λέβσιν) περιοδεύει στις περιοχές της Μητρόπολης που του έχει ανατεθεί και καταλήγει στο μοναστήρι της Όπτινα. Το μοναστήρι βρίσκεται σε παρακμή. Υπάρχει μόνο ένας ερειπωμένος ναός (των Εισοδίων) και τρεις ηλικιωμένοι μοναχοί, ένας εκ των οποίων είναι τυφλός. Παρ’ όλα αυτά, ο Σεβασμιώτατος αναγνωρίζει ότι «ο τόπος αυτός είναι ιδιαίτερα κατάλληλος για ερημιτική και κοινοβιακή ζωή».

Ως πρότυπο επιλέγεται το μοναστήρι του Πεσνός, σε απόσταση 70 χλμ. από τη Λαύρα της Αγίας Τριάδας και του Αγίου Σεργίου. Ακριβώς εκεί, εκείνη την εποχή, βρισκόταν το κέντρο της μοναστικής αναγέννησης σύμφωνα με τα πρότυπα του οσίου Παΐσιου Βελιτσκόφσκι.

Ο μητροπολίτης ζητά από τον ηγούμενο αυτού του μοναστηριού, τον πατέρα Μακάριο, να του παραχωρήσει έναν «ικανό» μοναχό, ο οποίος θα μπορέσει να ανασυγκροτήσει την Όπτινα. Ο ηγούμενος απλώς σηκώνει τα χέρια του – δεν έχει τέτοιο άνθρωπο. Και όμως, από το στόμα του βγαίνουν τα ακόλουθα λόγια:

– «Εκτός και αν σου δώσω τον κηπουρό Αβραάμιο;...» – με αυτή την επιφύλαξη ξεκινά το έργο της αναγέννησης της μονής, η οποία σύντομα θα λάμψει με δεκάδες ιδιαίτερα τιμώμενους αγίους.

Ο Μητροπολίτης χωρίς καθυστέρηση ζητά να του στείλουν αυτόν τον ιερομόναχο για να του μιλήσει. Ο πατήρ Αβραάμιος, κατά τη συνάντησή του με τον Μητροπολίτη, δεν τολμάει ούτε καν να σηκώσει το βλέμμα του. Θεωρεί τον εαυτό του ανίκανο για αυτό το έργο, αφού δεν είναι παρά ένας κηπουρός. Όμως, ο Μητροπολίτης δεν βλέπει σε αυτόν διοικητική εμπειρία και ικανότητες, αλλά μια ανοιχτή, καλή καρδιά. Αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό. Η συζήτηση ολοκληρώνεται με την ευλογία του Μητροπολίτη: ο πατήρ Αβραάμιος να μεταβεί στην Όπτινα.

Η ώρα των δώδεκα πρώτων

Για δύο μήνες ο πατήρ Αβραάμιος προσπαθεί να συνειδητοποιήσει το μέγεθος της νέας του διακονίας και προσεύχεται αδιάκοπα. «Έκλαιγα και προσευχόμουν, προσευχόμουν και έκλαιγα», – θυμόταν αργότερα, επισημαίνοντας ότι εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν καν πετσέτες στο ιερό.

Για δύο μήνες ο πατήρ Αβραάμιος προσπαθεί να συνειδητοποιήσει το μέγεθος της νέας του διακονίας και προσεύχεται αδιάκοπα

Η απογοήτευση κατακλύζει τον πατέρα Αβραάμιο. Πηγαίνει στο παλιό του μοναστήρι και ζητά από τον ηγούμενο Μακάριο να τον απαλλάξει από αυτή την υπακοή. Αλλά εκείνος απαντά: «Ο λόγος του Δεσπότη είναι νόμος!» – και καλεί τον βοηθό του να φροντίσει να ζεύξουν το κάρο. Ο Μακάριος και ο Αβραάμιος ξεκινούν μαζί για να επισκεφθούν γνωστούς γαιοκτήμονες.

Ο πατήρ Αβραάμιος επιστρέφει στην Όπτινα ενθουσιασμένος, με δύο κάρα γεμάτα απαραίτητα πράγματα, εκκλησιαστικά σκεύη και οικιακά είδη. Αλλά, πολύ πιο σημαντικό, μαζί του ταξιδεύουν οκτώ άτομα – μοναχοί, ρασοφόροι και εργάτες. Είναι εκείνοι που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του ηγούμενου Μακαρίου κατά τη διάρκεια της τράπεζας της αδελφότητας στο μοναστήρι του Πεσνός:

– Πατέρες και αδελφοί! Όποιος από εσάς επιθυμεί να συνοδεύσει τον πατέρα Αβραάμιο για την οργάνωση του μοναστηριού που του έχει ανατεθεί, όχι μόνο δεν θα τον εμποδίσω, αλλά και με αγάπη θα τον ευλογήσω για αυτό το καλό έργο!

Τελικά, μαζί με τους ηλικιωμένους μοναχούς που ζούσαν στην Όπτινα, εκεί υπήρχαν πλέον 12 άτομα. Αυτούς τους θυμόμαστε, όχι μόνο επειδή το μοναστήρι διασώθηκε, αλλά και επειδή, χάρη στα χέρια και τις προσευχές τους, ο Κύριος ξεκίνησε το έργο της πνευματικής αναγέννησης. Ακριβώς αυτοί οι 12 πρώτοι εγκαταβιούντες αποτέλεσαν το θεμέλιο του μοναχισμού της Όπτινα.

Η μερίδα του Λέοντος

Ο Όσιος Λέων της Όπτινα Ας μεταφερθούμε έναν αιώνα μπροστά. Όποιος έχει ασχοληθεί έστω και λίγο με την ιστορία των γερόντων της Όπτινα, δεν θα μπορούσε παρά να θέσει το εύλογο ερώτημα: πώς ένας ήδη διάσημος σε ολόκληρη τη Ρωσία χαρισματικός πνευματικός καθοδηγητής – ο μεγαλόσχημος ιερομόναχος Λέων (Ναγκόλκιν) – δέχτηκε να πάει και να εγκατασταθεί σε ένα ελάχιστα γνωστό μοναστήρι που βρίσκεται στη μέση του πουθενά; Αλλά και σε αυτό το επεισόδιο του χρονικού της Όπτινα αποτυπώνονται οι αντανακλάσεις της μεγάλης σοφίας της Θείας Πρόνοιας.

32 χρόνια πριν ο γέροντας Λέων αποδεχτεί την πρόταση του ηγούμενου Μωυσή της Ιεράς Μονής Όπτινα, θα γίνει δόκιμος του πατέρα Αβρααμίου. Δηλαδή, ο μελλοντικός ιδρυτής της σειράς των γερόντων της Όπτινα ήταν μεταξύ εκείνων που, με τον ιδρώτα, το αίμα και τα δάκρυά τους, μόλις είχαν αρχίσει να μετατρέπουν τα ερείπια σε ένα μαργαριτάρι της ορθόδοξης πίστης.

Τότε ήταν μόλις 29 ετών, είχε μόλις αποκηρύξει τον κόσμο και ήθελε να αφιερωθεί στον Θεό, ακριβώς εδώ, στις όχθες του ποταμού Ζίζδρα. Ναι, λόγω της κατάστασης της υγείας του, ο δόκιμος Λέων δεν μπόρεσε να μείνει για πολύ, αλλά ο σπόρος του Θεού είχε φυτευτεί στην καρδιά του μελλοντικού γέροντα.

Μετά από ένα τρίτο του αιώνα, αν και οποιοδήποτε μοναστήρι ήταν έτοιμο να του προσφέρει θέση, θα επιλέξει ακριβώς την Όπτινα. Διότι εδώ θα βρει την ευκαιρία να εκπληρώσει το θέλημα του Κυρίου, δηλαδή να θέσει τα θεμέλια της πνευματικής καθοδήγησης από γέροντες της Όπτινα.

Δοκιμασίες και παρηγοριές

Ας επιστρέψουμε στις αρχές του 19ου αιώνα. Στην Όπτινα βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη οι κατασκευαστικές εργασίες, και αυτό δεν μπορεί να αρέσει σε όποιον έχει αφιερώσει τόσα χρόνια και τόσες δυνάμεις για να εξαφανίσει το μοναστήρι από προσώπου γης. Πρόκειται, φυσικά, για τον εχθρό του ανθρώπινου γένους.

Δρα, πρωτίστως, μέσω εκείνων που υποκύπτουν σε καταστροφικά πάθη. Ορισμένοι κάτοικοι του Κοζέλσκ, που έβλεπαν την άνθηση της Μονής Όπτινα, αρχίζουν να κατακλύζονται από φθόνο. Βλέπουν το μοναστήρι ως πηγή γρήγορου και εύκολου πλουτισμού. Το μοναστήρι υφίσταται συνεχείς επιθέσεις, ενώ οι μοναχοί λεηλατούνται τακτικά.

Όμως ο Κύριος δεν εγκαταλείπει τους δικούς Του στην δυστυχία. Κάποιος υπολοχαγός Ραχμάνινοφ από το ίδιο το Κοζέλσκ κατασκευάζει και επιχρυσώνει με δικά του έξοδα το εικονοστάσι για τον Ιερό Ναό των Εισοδίων. Ο μητροπολίτης Πλάτων αντιδρά έντονα σε αυτό το γεγονός που όλο αυτό το διάστημα συνεχίζει να φροντίζει για το μοναστήρι:

– Βλέπετε, κάποιοι σας προσβάλλουν, ενώ ο Θεός εμπνέει άλλους για την παρηγοριά σας.

Εξεγερθείς εκ του ύπνου

Στο μοναστήρι αρχίζουν να εισρέουν χρήματα από άλλους εύπορους ανθρώπους. Επίσης, το κράτος διαθέτει από το δημόσιο ταμείο σημαντικές επιδοτήσεις. Στους μοναχούς παραχωρούνται λίμνες για ψάρεμα, καθώς και ένας μύλος. Σύντομα, στην Μονή της Όπτινα αναγείρονται ένα τριώροφο καμπαναριό και κτίρια για τους μοναχούς. Ο αριθμός των μοναχών αυξάνεται. Ο πατήρ Αβραάμιος, ενθυμούμενος πώς τον είχαν βοηθήσει κάποτε, ευλογεί ο ίδιος δεκάδες μοναχούς να πάνε για την αναστήλωση άλλων μοναστηριών.

Την ίδια εποχή χτίζεται ο Ιερός Ναός της Παναγίας του Καζάν, η ανέγερση του οποίου συνοδεύτηκε από ένα ξεχωριστό σημάδι. Στη διάρκεια κάποιων κατασκευαστικών εργασιών συνέβη ένα ατύχημα. Σήμερα, σε ένα ειδησεογραφικό ρεπορτάζ, αυτό το περιστατικό θα περιγραφόταν ως εξής: «Κάποιος ιερομόναχος Μακάριος υπέστη τραύματα ασυμβίβαστα με τη ζωή». Όμως, ενώ βρισκόταν σε επιθανάτια κατάσταση, είδε ένα όνειρο, στο οποίο βρισκόταν στο σπίτι της γαιοκτήμονος Έλενας Σαμπούροβα, από το χωριό Φρολόβσκοε της επαρχίας Κοζέλσκ. Σε αυτό το όνειρο είδε τον εαυτό του να προσεύχεται μπροστά στην εικόνα της Παναγίας του Καζάν. Όταν συνήλθε, ο πατήρ Μακάριος ένιωσε ότι η υγεία του καλυτέρεψε και έταξε να τελέσει αγιασμό μπροστά στην εικόνα που είχε δει στο όνειρο, σε περίπτωση που αναρρώσει. Κάτι που έγινε.

Η γαιοκτήμονας, βλέποντας σε αυτό ένα σημάδι άνωθεν, διέθεσε χρήματα και δώρισε στην Μονή Όπτινα την συγκεκριμένη εικόνα. Ο ηγούμενος Αβραάμιος διέταξε αμέσως να ξεκινήσει η ανέγερση του ναού της Παναγίας του Καζάν, στο σημείο όπου ο ιερομόναχος Μακάριος παραλίγο να είχε χάσει τη ζωή του.

Σε 20 χρόνια κατάφερε αυτό που μόνο λίγοι μπορούν να επιτύχουν

Ο ηγούμενος και αναγεννητής της Ιεράς Μονής Όπτινα, ο πατήρ Αβραάμιος, απεβίωσε το 1817, περιτριγυρισμένος από την αδελφότητα που τον αγαπούσε. Ο αριθμός των μελών της εκείνη τη χρονική στιγμή ξεπερνούσε τα 50 άτομα. Σε 20 χρόνια κατάφερε αυτό που μόνο λίγοι μπορούν να επιτύχουν. Δεν είχε εμπειρία στις οικοδομές, δεν διέθετε το χάρισμα να προσελκύει ευεργέτες, και μέχρι σήμερα δεν γνωρίζουμε ούτε την ακριβή ημερομηνία γέννησής του ούτε καν το επώνυμό του. Όμως, ακριβώς αυτόν αξίωσε ο Κύριος να θέσει τα ιερά θεμέλια. Ακριβώς αυτόν – έναν απλό κηπουρό με καλή καρδιά – επέλεξε για το έργο της αναστήλωσης της Ιεράς Μονής Όπτινα. Και ακριβώς με τα χέρια του καλλιέργησε το έδαφος, στο οποίο άνθισαν οι πνευματικοί καρποί που τρέφουν κάθε έναν που βαδίζει προς τον Θεό μέχρι σήμερα.