Η εξομολόγηση ως ευφροσύνη της μεταμόρφωσης

Εξομολόγησις. Ζωγράφος Τομοφέϊ Αζόφσκοβ

Στην εκκλησιαστική ζωή, το Μυστήριο της Εξομολόγησης κατέχει σημαντική θέση. Χωρίς αυτό, στην πνευματική ζωή είναι αδύνατη η ανάπτυξη και η πρόοδος. Προσερχόμαστε στην Εξομολόγηση έχοντας την επιθυμία να απαλλαγούμε από το βάρος της αμαρτίας. Ο Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος είπε, ότι δεν υπάρχει ασυγχώρητη αμαρτία εκτός από την αμετανόητη αμαρτία. Στην αρχή, η αποκάλυψη των αμαρτιών μας μπορεί να είναι επώδυνη και οδυνηρή, αλλά ξεπερνώντας την υπερηφάνεια και την ψεύτικη ντροπή, βιώνουμε τη χαρά της ζωής με τον Θεό. Με την πάροδο του χρόνου, καθώς διορθώνουμε τον εαυτό μας, ο Κύριος ανοίγει τα μάτια μας για να δούμε τις αμαρτίες χωρίς καλλωπισμούς, μέσω του αληθινού – εκτεθειμένου και φοβερού φωτός τους. Μας δίνει τη δύναμη να αντισταθούμε στην αμαρτία, να την απομακρύνουμε από τη ζωή μας ως κάτι αλλότριο και επιβλαβές. Και, αντίστροφα, μας αποκαλύπτει τη γλυκύτητα της ζωής εν ειρήνη στη συνείδησή μας. Κάθε ειλικρινής ομολογία αμαρτίας είναι ένα βήμα προς την θεραπεία, προς την εσωτερική ειρήνη, προς τη διόρθωση της ζωής μας.

Καταφεύγοντας στην Εξομολόγηση, μαθαίνουμε μέσω της εμπειρίας, ότι ο Κύριος δεν είναι ένας αυστηρός και αδίστακτος κριτής, αλλά ένας στοργικός γιατρός που δέχεται και θεραπεύει με χαρά κάθε πνευματική ασθένεια ή πληγή. Με τον Θεό, οι πνευματικές πληγές αρχίζουν να επουλώνονται και μετά εξαφανίζονται. Στην καρδιά, όπου χθες όλα πονούσαν και δάκρυζαν, σήμερα όλα έχουν επουλωθεί και έχουν καταστεί απλώς μια ανάμνηση.

Κάθε ειλικρινής ομολογία αμαρτίας είναι ένα βήμα προς την θεραπεία, προς την εσωτερική ειρήνη, προς τη διόρθωση της ζωής μας

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος έγραψε:

«Η μετάνοια είναι η επιστροφή μας στον Θεό, η ανανέωση του Βαπτίσματός μας. Είναι το χρονικό διάστημα που μπορούμε να μάθουμε την ταπεινότητα, δηλαδή την ειρήνη: ειρήνη με τον Θεό, ειρήνη με τον εαυτό μας, ειρήνη με όλη την πλάση. Η μετάνοια γεννιέται από την ελπίδα και την αποφασιστική απόρριψη της απελπισίας».

Η επιστροφή του άσωτου υιού στον πατέρα του ξεκίνησε όταν, έχοντας φτάσει στο χείλος του γκρεμού, συνήλθε. Συνειδητοποίησε την τρομερή, καταστροφική κατάσταση στην οποία είχε βρεθεί. Η κατανόηση ότι δεν είσαι εκεί που πρέπει να είσαι είναι ήδη η αρχή της διόρθωσης. Όταν ο άσωτος υιός είδε πώς είχε σπαταλήσει την κληρονομιά του πατέρα του (με την κληρονομιά, οι Άγιοι Πατέρες εννοούσαν τα τάλαντα που δόθηκαν στον άνθρωπο από τον Θεό), δεν ενέδωσε στην απελπισία και δεν έσκισε τα ρούχα του, αποκαλώντας τον εαυτό του ανάξιο συγχώρεσης.

Μερικοί άνθρωποι, από λανθασμένη προσέγγιση προς τη μετάνοια, μερικές φορές αρχίζουν αναληθώς να θεωρούν τους εαυτούς τους ανάξιους της αγάπης του Θεού και των καλών σχέσεων με τους άλλους. Τι καλό μπορεί να υπάρχει στη ζωή αν δεν το επιθυμείς για τον εαυτό σου; Αυτό οδηγεί σε απομόνωση, παιδαρισμό και έλλειψη αυτοπεποίθησης.

Μερικοί άνθρωποι, από λανθασμένη προσέγγιση προς τη μετάνοια, μερικές φορές αρχίζουν αναληθώς να θεωρούν τους εαυτούς τους ανάξιους της αγάπης του Θεού και των καλών σχέσεων με τους άλλους

Ο άσωτος υιός, από την άλλη πλευρά, συνήλθε, ηρέμησε και είπε στον εαυτό του: «Μπορεί να είμαι ανάξιος να λέγομαι γιος του πατέρα μου, αλλά αυτός είναι ένας ελεήμων και καλόκαρδος άνθρωπος. Θα του ζητήσω ταπεινά να με προσλάβει ως μισθοφόρο εργέτη, γιατί αυτοί ζουν πολύ καλύτερα από εμένα τώρα!»

Έχοντας ξεπεράσει την υπερηφάνειά του και έχοντας αναγνωρίσει τα λάθη του, ο γιος επέστρεψε στο σπίτι. Και ο στοργικός πατέρας, αντί να τον επιπλήξει και να του πει «Ω, εσύ ο τάδε, με εγκατέλειψες, σπατάλησες την κληρονομιά που σου διαφύλαξα σε όλη μου τη ζωή!», έσπευσε να τον συναντήσει, τον αγκάλιασε, τον φίλησε και είπε: «Ο γιος μου ήταν νεκρός και αναστήθηκε, χάθηκε και βρέθηκε!»

Οι καρποί της αληθινής μετάνοιας είναι η ηρεμία του νου, μια σταθερή ελπίδα στο έλεος του Θεού, ότι παρά όλες τις αμαρτίες, τις πλάνες και τα λάθη κάποιου, με τη βοήθεια του Θεού όλα στη ζωή μπορούν να διορθωθούν.

Οι καρποί της αληθινής μετάνοιας είναι η ηρεμία του νου, μια σταθερή ελπίδα στο έλεος του Θεού

Η μετάνοια μας δίνει την ευκαιρία να ανακαλύψουμε ξανά τον εαυτό μας, να δούμε τη θέση μας μέσα σε αυτόν τον κόσμο, όπου κάθε πράξη έχει τη σημασία της. Η εξομολόγηση δεν είναι μόνο μια έκκληση προς τον Θεό, αλλά και μια ειλικρινής και έντιμη συζήτηση με τον εαυτό μας, μια γέφυρα ανάμεσα στο ποιοι ήμασταν και ποιοι επιθυμούμε να γίνουμε. Μέσω του μυστηρίου της Μετάνοιας, προσπαθούμε να επιλύσουμε την εσωτερική σύγκρουση μεταξύ του καλού και του κακού στις ψυχές μας, όπου οι καλές παρορμήσεις και οι φιλοδοξίες συγκρούονται με την προσκόλληση στην αμαρτία, την αδράνεια και τη δειλία. Αποκηρύσσουμε το κακό και κατευθύνουμε τη θέλησή μας προς το καλό.

Αυτή είναι η απάντησή μας στην αγάπη του Θεού, με την οποία ανοίγουμε τις καρδιές μας στον Θεό, η πρώτη μας συνειδητή και κερδισμένη πράξη πίστης. Κάποιοι πιστεύουν ότι οι πράξεις πίστης είναι μερικά μεγάλα πνευματικά κατορθώματα πέρα ​​από τις δυνάμεις μας, αλλά αυτή είναι μια τεράστια παρανόηση.

Οι πράξεις πίστης που ευχαριστούν τον Θεό είναι μια ζωή που βιώνεται σύμφωνα με τις εντολές του Θεού. Στην αρχή, αρχίζουμε να τις εκπληρώνουμε απλώς από υπακοή, αλλά με την πάροδο του χρόνου καταλαβαίνουμε ότι όταν εκπληρώνουμε αυτές τις εντολές και προσπαθούμε να ζήσουμε ειρηνικά με τη συνείδησή μας, η ζωή βελτιώνεται, γίνεται καλύτερη, πιο καθαρή και απλούστερη. Όταν ξεκινάμε να βαδίσουμε αυτό το μονοπάτι, μας συνοδεύει ένας αξιόπιστος και αφοσιωμένος οδηγός—ο ίδιος ο Κύριος. Ο Κύριος είναι και ο στόχος του ταξιδιού μας και ο ευγενικός, έμπιστος σύντροφός μας, που δεν μας εγκαταλείπει ποτέ στην πορεία.

Τα λόγια του Σωτήρα, ότι όλα είναι δυνατά σε αυτόν που πιστεύει δεν αναφέρονται σε μια εξωτερική αλλαγή στον κόσμο, όπως συχνά νομίζουμε, αλλά στη διόρθωση της αθάνατης ψυχής μας μέσω της μετάνοιας. Ο Άγιος Βαρσανούφιος ο Μέγας γράφει γι' αυτό:

«Τα λόγια της Αγίας Γραφής, «Τα πάντα είναι δυνατά σε αυτόν που πιστεύει», αναφέρονται στην πεποίθηση, ότι με την ελπίδα υπομένει κάποιος τη θλίψη και τον πόνο της λύπης, που προέρχονται από τα πάθη και υπομένει επί μακρόν τα πάντα με θάρρος και τόλμη, όπως ο Ιώβ».

Μπορώ να κάνω τα πάντα χάρη στον Κύριο που με ενδυναμώνει!», είπα στον εαυτό μου —και δεν απάντησα με αγένεια στον άνθρωπο που με έσπρωξε στο μαγαζί. Και αυτό το κατόρθωμά σου —μικρό και απαρατήρητο από τον κόσμο, αλλά πραγματικό, μεγάλο και σημαντικό για την ψυχή σου— θα καταγραφεί στους ουρανούς.

Δεν απάντησα με αγένεια στον άνθρωπο που με έσπρωξε στο μαγαζί. Και αυτό το κατόρθωμά σου — μικρό και απαρατήρητο από τον κόσμο, αλλά πραγματικό, μεγάλο και σημαντικό για την ψυχή σου — θα καταγραφεί στους ουρανούς

Ένας ηλικιωμένος ιερέας μου είπε κάποτε πώς εξομολογούσε γιαγιάδες στην εκκλησία του χωριού, όπου είχε υπηρετήσει για πολλά χρόνια. Αυτές οι απλές γιαγιάδες του χωριού, που αναζωογονούσαν την εκκλησία, τον κατέπληξαν, τότε ως νεαρό ιερέα, με την παιδεία, τη σοφία, το βάθος της πίστης και την ομορφιά του λόγου τους.

«Άκουγα την βαθιά, εγκάρδια, βιωμένη, μεταμελημένη εξομολόγησή τους», θυμήθηκε, «και έτρεμα. Ήταν ο ζωντανός, βιωμένος πόνος μιας μεταμελημένης, μετανοημένης καρδιάς για τις αμαρτίες τους και τα γεγονότα της ζωής που εκείνες θεωρούσαν αμαρτία, τόσο έντονος δε, που η ίδια η εικόνα ήταν ζωγραφισμένη, καθιστώντας ευκολότερη την απάντηση όταν ήθελε προκύψει κάποιο ερώτημα. Μετανοούσαν ειλικρινά, έκλαιγαν, έτοιμες να κάνουν τα πάντα για να αποκαταστήσουν μια ζωντανή σύνδεση με τον Θεό. Ζούσαν με πίστη. Προσπαθούσαν αποφασιστικά και αμετάκλητα να απομακρύνουν από τη ζωή τους οτιδήποτε εμπόδιζε την πίστη τους. Τις παρακολουθούσα και έμαθα πώς μετανοούσαν. Σήμερα, στην εξομολόγηση, συνήθως ακούς στεγνές, γενικευμένες φράσεις που απαριθμούν κάθε πιθανή και αδιανόητη αμαρτία από βιβλία για το θέμα - ή την καταπιεστική σιωπή ενός αντιστασιακού κατά την ανάκριση, όταν ένα άτομο προσεγγίζει την εξομολόγηση επίσημα, χωρίς καν να μπει στον κόπο να καταλάβει γιατί και πώς λειτουργεί. Φυσικά, με μια τέτοια στάση, δεν συμβαίνει καμία αλλαγή στη ζωή.

Μίλησα γι' αυτό με τον εφημέριο του Καθεδρικού μας Ναού της Αγίας Σκέπης στο Καμίσλοφ, τον πατέρα Σέργιο, ο οποίος υπηρετεί στην Εκκλησία για πάνω από 30 χρόνια, και μου είπε:

Γιατί, άραγε, η ζωή δεν αλλάζει μερικές φορές μετά την Εξομολόγηση; Επειδή ο Χριστός λείπει από αυτήν! Ένας άντρας προσήλθε σε μένα για Εξομολόγηση και αρχίζει να μετανοεί: «Τσακώθηκα με τη γυναίκα μου, την κοπάνισα από τη δουλειά, έφαγα υπερβολικά στο μεσημεριανό γεύμα, βαριόμουν να προσευχηθώ και πέρασα όλη μέρα ξαπλωμένος στον καναπέ». Του λέω: «Αυτό που λες είναι, φυσικά, λυπηρό, αλλά όλα έχουν να κάνουν με την ηθική σου κατάσταση, τη θλίψη σου για την απώλεια της ηθικής και ψυχολογικής σου ισορροπίας, αλλά πού είναι ο Χριστός στην Εξομολόγησή σου;» Ο άντρας ανασηκώνει τους ώμους του...

Μπορείς να είσαι ένας υπέροχος, καλοσυνάτος άνθρωπος, ένας καλός οικογενειάρχης και ένας υπεύθυνος εργαζόμενος, αλλά αν ο Χριστός δεν είναι στη ζωή σου, δεν υπάρχει τίποτα. Είναι ο σπόρος πάνω στην πέτρα που δεν θα αποφέρει καλούς καρπούς. Στόχος μας είναι να δεχτούμε τον Χριστό στη ζωή μας και τότε αυτή θα αρχίσει να αλλάζει. Πηγαίνουμε στην εκκλησία, νηστεύουμε, προσευχόμαστε, εξομολογούμαστε και κοινωνούμε, νομίζοντας ότι αυτή είναι η πνευματική μας ζωή. Αλλά όλα αυτά είναι απλώς τα μέσα για να αρχίσουμε να χτίζουμε μια προσωπική σχέση με τον Χριστό. Ο καθένας μας πρέπει να έχει έναν χώρο στην καρδιά του, ένα μυστικό δωμάτιο όπου θα είσαι μόνο εσύ και ο Θεός. Οι αμαρτίες μας είναι αυτές που μας εμποδίζουν να φτάσουμε εκεί. Καθόμαστε έξω από το δωμάτιο, ανίκανοι να ανοίξουμε την πόρτα, και όλα είναι εκεί μέσα είναι γεμάτα με κάθε είδους σκουπίδια και συντρίμμια. Το κοιτάζουμε και κλαίμε, μετανοώντας που τα έχουμε σύρει όλα αυτά εκεί μέσα. Ζητάμε από τον Χριστό να μας βοηθήσει να καθαρίσουμε αυτή τη βρωμιά και να την αποβάλουμε: «Κύριε, δεν έχω τίποτα για Σένα εκτός από αυτό! Αλλά ξέρω ότι με αγαπάς. Βοήθησέ με, ελευθέρωσέ με από αυτή τη βρωμιά και την ακαθαρσία, που αντί για καλούς καρπούς, Σου τις φέρνω ξανά και ξανά!»

Χωρίς την επίγνωση, ότι στην Εξομολόγηση φέρνουμε και παραδίδουμε τις αμαρτίες μας στον Χριστό, αυτό μετατρέπεται σε ατελείωτα παράπονα για τον εαυτό μας, τους άλλους και τις συνθήκες της ζωής

Χωρίς την επίγνωση, ότι στην Εξομολόγηση φέρνουμε και παραδίδουμε τις αμαρτίες μας στον Χριστό, αυτό μετατρέπεται σε ατελείωτα παράπονα για τον εαυτό μας, τους άλλους και τις συνθήκες της ζωής. Το να παραδώσουμε την αμαρτία στον Χριστό, σημαίνει να νιώθουμε στην καρδιά μας, ότι με τις αμαρτίες μας Τον πληγώσαμε, καταστρέψαμε την ειρήνη Του εδώ στη γη. Ήρθαμε στην οικία Του και φέραμε το κακό αντί για το καλό.

Όταν ένας άνθρωπος εξομολογείται και μετανοεί με ένα τέτοιο συναίσθημα, η ζωή του βελτιώνεται, γίνεται καλύτερη, πιο καθαρή, πιο απλή.