Πρόσωπα της Ιεράς Μονής των Σπηλαίων του Πσκωφ
Κατά τη διάρκεια των πιο σοβαρών σοβιετικών διωγμών του 20ού αιώνα, παρέμεινε το μοναδικό ανδρικό μοναστήρι της ΕΣΣΔ, που δεν έκλεισαν οι Μπολσεβίκοι.
Ιστορικά και κανονικά ερείσματα ενότητας της Ρωσικής Εκκλησίας
Тου Καθηγητή της Θεολογικής Ακαδημίας Μόσχας,Ιερέα Μηχαήλ Ζελτόφ.
Λιτανεία προς τιμήν του Αγίου Ειρηνάρχου του Εγκλείστου 2019
Οι προσκυνητές καλύπτουν περίπου 70 χιλομέτρα τις πρώτες τέσσερις μέρες και διανυκτερεύουν δίπλα σε ανακαινιζόμενες εκκλησίες
Μητροπολίτης Ονούφριος μιλά για την πορεία της κανονικής Ορθοδοξίας στην Ουκρανία
Το Τμήμα Πληροφοριών και Μορφώσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας δημοσίευσε τη συνέντευξη του Μακαριωτάτου Μητροπολίτου Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ.κ. Ονουφρίου στο περιοδικό «Pastyr i pastva» («Ο Ποιμένας και το ποίμνιο»).

Ποιος και για ποιο λόγο χρειάζεται να νηστεύει; Άραγε, είναι τόσο σημαντικό τι ακριβώς τρώω;

Η νηστεία – δηλαδή η πλήρης ή μερική αποχή από την κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων ή τροφής γενικά – είναι γνωστή από την αρχαιότητα και υπάρχει σε όλες τις θρησκείες, χωρίς εξαίρεση. Γιατί είναι απαραίτητη; Υπάρχει μια ωραία ρωσική παροιμία: «Χορτάτη κοιλιά είναι κωφή για μάθηση».

Από πολύ παλιά οι άνθρωποι είχαν παρατηρήσει ότι η υπερβολική τροφή και οι γαστρονομικές απολαύσεις εμποδίζουν όχι μόνο τη διανοητική, αλλά και την πνευματική συγκέντρωση, χαλαρώνουν και καθιστούν τον άνθρωπο αδιάφορο απέναντι στα πνευματικά θέματα. Η σάρκα αρχίζει να κυριαρχεί πάνω στο πνεύμα, να το καταπιέζει, και η ζωώδης αρχή υπερισχύει έτσι στους ανθρώπους. Και τότε, για να ξυπνήσει το πνεύμα και να δαμαστούν οι σαρκικές επιθυμίες, επινοήθηκε η νηστεία: ο συνειδητός περιορισμός του εαυτού μας στο φαγητό, στα ποτά και στις βιοτικές απολαύσεις.

Ορισμένοι Πατέρες της Εκκλησίας βασίμως αναφέρονται ακόμη και στη θεϊκή προέλευση της νηστείας, επικαλούμενοι το γεγονός ότι ήδη στον Παράδεισο ο Αδάμ και η Εύα έλαβαν από τον Θεό μία και μοναδική περιοριστική εντολή: να μην γευτούν από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού. «Η νηστεία θεσπίστηκε στον Παράδεισο», έγραφε ο Άγιος Βασίλειος ο Μέγας. «Αυτή την πρώτη εντολή δέχτηκε ο Αδάμ: «ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, οὐ φάγεσθε ἀπ᾿ αὐτοῦ» (Γεν. 2:17). Και αυτό το «οὐ φάγεσθε» αποτελεί τη νομιμοποίηση της νηστείας και της εγκράτειας».

Στην Παλαιά Διαθήκη η νηστεία ήταν πολύ αυστηρή. Απαιτούσε πλήρη αποχή από την τροφή και μπορούσε να διαρκέσει από μερικές ώρες έως και ημέρες. Οι νηστείες προηγούνταν εθνικών και θρησκευτικών εορτών, καθώς και επετείων που συνδέονταν με τραγικά γεγονότα της ιστορίας του Ισραήλ: για παράδειγμα, την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τους Βαβυλώνιους. Η νηστεία μπορούσε να επιβληθεί και σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, για την πνευματική κινητοποίηση του λαού μετά από επίθεση ή για την αποτροπή καταστροφών και συμφορών. Έτσι, οι κάτοικοί της Νινευή, αφού άκουσαν το κήρυγμα του προφήτη Ιωνά για την επικείμενη καταστροφή της, «ἐκήρυξαν νηστείαν καὶ ἐνεδύσαντο σάκκους ἀπὸ μεγάλου αὐτῶν ἕως μικροῦ αὐτῶν» (Ιων. 3:5). Τέλος, στη Βίβλο περιγράφονται ατομικές νηστείες, με πιο γνωστή τη νηστεία του προφήτη Μωυσή, την οποία ακολούθησε για σαράντα ημέρες πριν λάβει από τον Θεό τις δέκα εντολές.

Σε όλες αυτές τις ιστορίες, οι γαστρονομικοί περιορισμοί δεν αποτελούσαν αυτοσκοπό, αλλά μέσο για την πνευματική κάθαρση και τη μεταμόρφωση των νηστευόντων. Όσο για το ότι η σωματική νηστεία πρέπει να συνδέεται με τη πνευματική και ηθική βελτίωση του ανθρώπου, το λέει ο Ίδιος ο Κύριος με το στόμα του προφήτη Ησαΐα: «οὐχὶ τοιαύτην νηστείαν ἐγὼ ἐξελεξάμην, … λύε πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάλυε στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων, ἀπόστελλε τεθραυσμένους ἐν ἀφέσει καὶ πᾶσαν συγγραφὴν ἄδικον διάσπα· διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου καὶ πτωχοὺς ἀστέγους εἴσαγε εἰς τὸν οἶκόν σου· ἐὰν ἴδῃς γυμνόν, περίβαλε, καὶ ἀπὸ τῶν οἰκείων τοῦ σπέρματός σου οὐχ ὑπερόψει. Τότε ραγήσεται πρώϊμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἰάματά σου ταχὺ ἀνατελεῖ, καὶ προπορεύσεται ἔμπροσθέν σου ἡ δικαιοσύνη σου, καὶ ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ περιστελεῖ σε» (Ησ. 58:6-8)*.

Από την Παλαιά Διαθήκη η νηστεία πέρασε στην εποχή της Καινής Διαθήκης, όταν η πνευματική της πλευρά έγινε ακόμη πιο σημαντική. Ήδη από την αρχή της επίγειας διακονίας Του, ο Ιησούς Χριστός, στην επί του Όρους Ομιλία, προειδοποιεί τους ακροατές Του να μην αρκούνται στην τυπική, εξωτερική εγκράτεια, η οποία εκείνη την εποχή ήταν ήδη αρκετά διαδεδομένη μεταξύ των Φαρισαίων, που διακρίνονταν για την επιδεικτική ευσέβειά τους. Λέει ο Κύριος: «Οταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ σκυθρωποί· ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες· ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. Σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψαί σου τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων, ἀλλὰ τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ» (Ματθ. 6:16-18). Ο Κύριος τονίζει ότι οι σωματικές στερήσεις και οι περιορισμοί της νηστείας δεν έχουν νόημα χωρίς πνευματική εργασία, προσευχή και μετάνοια.

Η αντίληψη για τη νηστεία ως μέσο πνευματικού εξαγνισμού διαπερνά ολόκληρη τη χριστιανική ασκητική, στην οποία η νηστεία θεωρείται απαραίτητη πνευματική άσκηση για τον χριστιανό. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Ορθοδοξία ο αριθμός των ημερών νηστείας ανά έτος κυμαίνεται από 174 έως 212. Εκτός από τις πολυήμερες νηστείες υπάρχουν και μονοήμερες νηστείες, την Τετάρτη και την Παρασκευή. Σκοπός τους είναι να κάνουν τον άνθρωπο καλύτερο· αλλιώς, δεν έχουν νόημα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει πολύ εύστοχα για αυτό: «Τί λοιπὸν συγκόμισες, ἀδελφέ μου, ἀπὸ τὴ νηστεία; Διότι καὶ ὁ γεωργός γι ̓ αὐτὸ σπέρνει, γιὰ νὰ θερίσει, κι οἱ πραγματευτάδες γι ̓ αὐτὸ γυρίζουν ἀπὸ τόπο σὲ τόπο, γιὰ νὰ συνάζουν χρήματα, κι ὁ πλοίαρχος γι’ αὐτὸ σχίζει τὰ πέλαγα, γιὰ νὰ γεμίσει τὸ ἀμπάρι. Μὴ μοῦ πεῖς ὅτι· τόσες μέρες νήστεψα, τὸ καὶ τὸ δὲν ἔφαγα, κρασὶ δὲν ἤπια, στὰ λουτρά δὲν πῆγα. ̓Ἀλλά δεῖξε μου ἄν, ἐνῶ ἤσουν ὀξύθυμος, ἔγινες πρᾶος, κι ἂν ἔγινες φιλάνθρωπος ἐνῶ ἤσουν πετρόκαρδος. Ἄν μεθᾶς μὲ τὴν ὀργή, τί βασανίζεις τὸ στομάχι σου; Ἄν φωλιάζει μέσα σου ὁ φθόνος κι ἡ πλεονεξία, τί ὠφέλεια ἔχεις ποὺ πίνεις μονάχα νερό;»**.

Όταν μιλάμε για την πειθαρχία της νηστείας σήμερα, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις νέες συνθήκες διαβίωσης και τις γαστρονομικές προτιμήσεις των ανθρώπων, ειδικά στις ευημερούσες χώρες. Ενώ στο πρόσφατο παρελθόν τα πιάτα με κρέας είχαν πάντα την προτίμηση, σήμερα όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποφεύγουν την κατανάλωση κρέατος, ενώ ο βιγκανισμός γίνεται μόδα. Σε αυτή την περίπτωση, ο καθένας, κατά προτίμηση μαζί με τον ιερέα που τον γνωρίζει καλά, πρέπει να αποφασίσει μόνος του τους περιορισμούς που θα αναλάβει και τις συνηθισμένες απολαύσεις που θα αποχωριστεί. Αυτό μπορεί να είναι οτιδήποτε: από το απαραίτητο πρωινό φλιτζάνι καφέ μέχρι την παρακολούθηση της αγαπημένης του τηλεοπτικής σειράς. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε, ωστόσο, ότι η εγκράτεια στο φαγητό, η αποχή από τις διασκεδάσεις και τις απολαύσεις δεν έχουν ως σκοπό να εξαντλήσουν τον άνθρωπο και να τον οδηγήσουν στη μελαγχολία, αλλά να τον βοηθήσουν να επικεντρωθεί στα ουσιώδη: την προσευχή, τη μετάνοια, τη συμμετοχή στις ιερές ακολουθίες, την ανάγνωση πνευματικών βιβλίων και τις καλές πράξεις.

Η νηστεία δεν χρειάζεται στον Θεό. Την χρειαζόμαστε εμείς, ώστε να θέτουμε σωστά τις προτεραιότητές μας. Η νηστεία μας βοηθά να μάθουμε να υποτάσσουμε τις επιθυμίες μας στη λογική και τη θέληση, και στη συνέχεια τη λογική και τη θέληση – στον λόγο του Θεού. Η νηστεία για τον άνθρωπο δεν είναι παρά ένα μέσο. Περιορίζοντας τις σαρκικές επιθυμίες, απελευθερώνουμε ενέργεια για την πνευματική ζωή. Αποδυναμώνοντας το σώμα με την αποχή από το φαγητό, κάνουμε την ψυχή μας πιο δεκτική στην επικοινωνία με τον Δημιουργό.

Ιερέας Ευγένιος Μούρζιν
Μετάφραση για την πύλη gr.pravoslavie.ru: Αναστασία Νταβίντοβα

foma.ru

11/16/2026

* Απόδοση στα Νέα Ελληνικά: «Τέτοια νηστεία δεν τη θέλησα εγώ», λέει ο Κύριος, «αλλά να σπάσετε των αδικημένων τα δεσμά, να διαλύσετε τις πολύπλοκες, επαχθείς συμφωνίες, να απελευθερώσετε αυτούς που κρατούνται για χρέη και να σκίσετε κάθε άδικο γραμμάτιο. Μοιράστε στους πεινασμένους το ψωμί σας και βάλτε στο σπίτι σας άστεγους φτωχούς· αν δείτε κάποιον γυμνό, ντύστε τον, και μην φέρεστε υπεροπτικά στους συγγενείς σας. Τότε θα λάμψετε σαν της αυγής το φως, και γρήγορα θα γιατρευτείτε. Εμπροσθοφυλακή σας θα ’χετε τη δικαιοσύνη σας και του Θεού η δόξα θα σας περιβάλλει».
(Η απόδοση στα Νέα Ελληνικά αντλήθηκε από το: Προφητολόγιον: Τα λειτουργικά αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη. Ελληνική Βιβλική Εταιρεία, 2009).

** Η απόδοση στα Νέα Ελληνικά του συγκεκριμένου αποσπάσματος αντλήθηκε από την ιστοσελίδα: Ελληνική Πατρολογία

×