Πρόσωπα της Ιεράς Μονής των Σπηλαίων του Πσκωφ
Κατά τη διάρκεια των πιο σοβαρών σοβιετικών διωγμών του 20ού αιώνα, παρέμεινε το μοναδικό ανδρικό μοναστήρι της ΕΣΣΔ, που δεν έκλεισαν οι Μπολσεβίκοι.
Ιστορικά και κανονικά ερείσματα ενότητας της Ρωσικής Εκκλησίας
Тου Καθηγητή της Θεολογικής Ακαδημίας Μόσχας,Ιερέα Μηχαήλ Ζελτόφ.
Λιτανεία προς τιμήν του Αγίου Ειρηνάρχου του Εγκλείστου 2019
Οι προσκυνητές καλύπτουν περίπου 70 χιλομέτρα τις πρώτες τέσσερις μέρες και διανυκτερεύουν δίπλα σε ανακαινιζόμενες εκκλησίες
Μητροπολίτης Ονούφριος μιλά για την πορεία της κανονικής Ορθοδοξίας στην Ουκρανία
Το Τμήμα Πληροφοριών και Μορφώσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ουκρανίας δημοσίευσε τη συνέντευξη του Μακαριωτάτου Μητροπολίτου Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ.κ. Ονουφρίου στο περιοδικό «Pastyr i pastva» («Ο Ποιμένας και το ποίμνιο»).

Το δόγμα είναι το όριο της αλήθειας

Όλα τα δόγματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας (τα θεμέλια της χριστιανικής διδασκαλίας) εγκρίθηκαν στις επτά Οικουμενικές Συνόδους, από τον 4ο έως τον 8ο αιώνα μετά τη Γέννηση του Χριστού. Η πιο συνοπτική και ακριβής περιγραφή των δογμάτων της Εκκλησίας εμπεριέχεται στο «Σύμβολο της Πίστεως», το οποίο οι πιστοί απαγγέλλουν στην εκκλησία σε κάθε λειτουργία.

Το δόγμα ως φαινόμενο είναι εκπληκτικό και παράδοξο, καθώς, από τη μία πλευρά, θεωρείται ακλόνητη αλήθεια. Πρόκειται για ένα είδος αξιώματος πίστης, το οποίο έχει δοθεί μέσω της Θείας Αποκάλυψης, έχει διατυπωθεί από την Εκκλησία στις Οικουμενικές Συνόδους, και το οποίο δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση. Από την άλλη πλευρά, όμως, τα δόγματα αποτελούν αντικείμενο πίστης και όχι γνώσης. Είναι αδύνατο, μελετώντας τη δογματική, να «γνωρίσει» κανείς τον Θεό, να κατανοήσει την ουσία Του. Ο Θεός θα παραμείνει ούτως ή άλλως ακατάληπτος για τον άνθρωπο, και θα είναι δυνατό να Τον προσδιορίσει κανείς κυρίως μόνο μέσω της άρνησης ιδιοτήτων που δεν Του ανήκουν, με τη βοήθεια των προθεμάτων «α-» και «μη-»: Είναι ακατάληπτος, αθάνατος, ατελεύτητος, ασώματος κ.λπ.

Έτσι, τα χριστιανικά δόγματα δεν είναι μια θεωρητική επιστημονική θέση που πρέπει να αποκαλύπτει στους πιστούς «πώς είναι δομημένος ο Θεός». Το εκάστοτε δόγμα μπορεί να είναι εξαιρετικά μη προφανές για τους «εξωτερικούς», τους αμέτοχους, αλλά είναι υποχρεωτικό για τους πιστούς. Να καταλάβουμε τι είναι το δόγμα μας βοηθάει η ίδια η αρχαία ελληνική λέξη, και μάλιστα όχι η ίδια η λέξη «το δόγμα», αλλά το συνώνυμό της, το οποίο στις πρώτες Οικουμενικές Συνόδους χρησιμοποιούνταν εξίσου για να υποδηλώνει τις βασικές δογματικές αλήθειες που διαμορφώνονταν τότε.

Η ίδια η λέξη «δόγμα» σημαίνει «άποψη», «θέση», «διδασκαλία», «απόφαση». Προέρχεται από το ρήμα δοκέω, το οποίο μεταφράζεται ως «μου φαίνεται», «θεωρώ», «υποθέτω», «νομίζω», «αποφασίζω».

Είναι όμως ενδιαφέρον ότι ως συνώνυμο για τον προσδιορισμό των μόλις αποδεκτών δογματικών αληθειών χρησιμοποιούνταν επίσης η αρχαία ελληνική λέξη «ὁ ὅρος», η οποία μεταφράζεται ως «όριο», «σύνορο», «ορισμός», «τέρμα». Στα λατινικά, η λέξη αυτή μεταφράζεται ως terminus. Παρεμπιπτόντως, ο γνωστός Terminator στα λατινικά είναι αυτός που θέτει το όριο, που περιορίζει «μια για πάντα».

Γιατί λοιπόν η λέξη ὁ ὅρος («όριο», «σύνορο») ήταν συνώνυμη με τη λέξη το δόγμα; Το θέμα είναι ότι τα δόγματα διατυπώνονταν από την Εκκλησία στις Οικουμενικές Συνόδους ως απαντήσεις στη μια ή στην άλλη αίρεση που εμφανιζόταν. Για παράδειγμα, η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος διατύπωσε το δόγμα της ομοουσιότητας του Υιού προς τον Πατέρα ως απάντηση στην αίρεση του Αρειανισμού. Η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος απέρριψε την αίρεση του Νεστορίου. Το δόγμα περί τιμής που αποδίδουμε στις εικόνες διατυπώθηκε στην Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο ως απάντηση στην αίρεση της εικονομαχίας, κ.λπ.

Έτσι, τα δόγματα οριοθετούν κάποια όρια και σύνορα στην πιθανή γνώση του Θεού. Υποδεικνύουν ένα όριο, πέρα από το οποίο αρχίζουν οι κενοί ορθολογιστικοί συλλογισμοί, που δεν στηρίζονται στη Θεία Αποκάλυψη και στη ζωντανή θρησκευτική εμπειρία. Ο σκοπός των δογμάτων είναι να διαφυλάττουν ανέπαφο τον παράδοξο, απίστευτο πυρήνα του χριστιανικού Καλού Μηνύματος. Όπως έλεγε ο Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, «το όριο της Ορθοδοξίας είναι να γνωρίζει κανείς καθαρά τα δύο δόγματα της πίστης – την Αγία Τριάδα και τη Δυάδα». Πρόκειται όμως για θέσεις που είναι επί της αρχής ακατάληπτες για την αφηρημένη ανθρώπινη σκέψη: η αδιαίρετη και αδιαχώριστη Τριάδα, από τη μια, και η ένωση εν Χριστώ της φύσης του Θεού και του ανθρώπου.

Δεν είναι τυχαίο που η Εκκλησία, κατά τους τρεις πρώτους αιώνες της ύπαρξής της, δεν διέθετε καμία θεωρητική θεμελίωση. Τα Ευαγγέλια και οι Αποστολικές Επιστολές απλώς εξέφραζαν και αποκάλυπταν τη ζωντανή εμπειρία της πίστης, η οποία δεν χρειαζόταν τυπική διατύπωση. Αργότερα, όταν εμφανίστηκαν οι αιρέσεις και, μαζί με αυτές, η ανάγκη για σαφώς διατυπωμένες θεμελιώδεις αρχές της πίστης, εμφανίστηκαν τα δόγματα. Ωστόσο, αυτά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την πίστη ως ζωντανή εμπειρία της επικοινωνίας με τον Θεό. Έτσι, ένας άθεος ή ένας αγνωστικιστής μπορεί να μελετήσει άριστα ολόκληρη τη δογματική, αλλά αυτό δεν θα τον κάνει πιστό χριστιανό. Επιπλέον, υπάρχει η βάσιμη υπόθεση ότι και ο διάβολος γνωρίζει πολύ καλά πολλές δογματικές λεπτομέρειες, χωρίς όμως αυτό να τον εμποδίζει να παραμένει εχθρός του Θεού και του ανθρώπινου γένους.

Γιούρι Πουστσάεβ
Μετάφραση για την πύλη gr.pravoslavie.ru: Αναστασία Νταβίντοβα

foma.ru

11/17/2026

×