Στις 21 Νοεμβρίου / 4 Δεκεμβρίου η Εκκλησία γιορτάζει τα Εισόδια της Υπεραγίας Θεοτόκου στον Ναό. Η Παράδοση αναφέρει ότι, όταν η Παρθένος Μαρία οδηγήθηκε στην Ιερουσαλήμ, ήταν μόλις τριών ετών. Για το τι συνέβη στη συνέχεια και πώς πέρασε τα παιδικά της χρόνια μέχρι τον Ευαγγελισμό, μόνο εν μέρει το γνωρίζουμε. Ωστόσο, ακόμη και εάν λάβουμε υπόψη την ιδιαίτερη διαμονή Της στον Ναό, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η ανατροφή της ακολουθούσε σε μεγάλο βαθμό τις καθιερωμένες αντιλήψεις της εποχής.
Πώς λοιπόν ανατρέφονταν τα κορίτσια στο Αρχαίο Ισραήλ; Τι τους δίδασκαν και τι θεωρούνταν σημαντικό για τη μελλοντική μητέρα, σύζυγο και φύλακα του σπιτιού; Ας προσπαθήσουμε να το κατανοήσουμε, βασιζόμενοι σε βιβλικά κείμενα και ιστορικά στοιχεία.
Κορίτσι στο Αρχαίο Ισραήλ
Οι πληροφορίες για τη ζωή των κοριτσιών στο Αρχαίο Ισραήλ έχουν φτάσει σε εμάς σε μεγάλο βαθμό αποσπασματικά. Ωστόσο, χάρη στα αρχαιολογικά ευρήματα και σε μεμονωμένες αναφορές στην Αγία Γραφή, μπορούμε να εικάσουμε πώς περνούσαν την παιδική τους ηλικία και πώς προετοιμάζονταν για τον γάμο. Η ανατροφή ενός κοριτσιού βασιζόταν σε δύο βασικούς άξονες: τη διατήρηση της εσωτερικής (πνευματικής) αγνότητας και τη διαχείριση του νοικοκυριού.
Η μελλοντική οικοδέσποινα
Η Ραχήλ και ο Ιακώβ στο πηγάδι. Τζέιμς Τισό. 1896-1902
Οι περισσότερες οικογένειες ζούσαν εκτός πόλεων και ασχολούνταν με την αγροτική οικονομία. Από μικρή ηλικία, ανέθεταν στα κορίτσια τις οικιακές εργασίες. Τις δίδασκαν να γνέθουν, να υφαίνουν, να μαγειρεύουν, να βοηθούν τη μητέρα τους και να φροντίζουν τα μικρότερα αδέλφια τους. Σταδιακά, ορισμένες μάθαιναν τα βασικά της φροντίδας των ασθενών και τα θεμελιώδη της μαιευτικής.
Τα αγόρια, περίπου από την ηλικία των πέντε ετών, άρχιζαν να εργάζονται μαζί με τον πατέρα τους στα χωράφια. Τα κορίτσια έμεναν στο σπίτι και έβγαιναν έξω κυρίως για οικιακές δουλειές. Στο βιβλίο της Γενέσεως περιγράφεται πώς ο υπηρέτης του Αβραάμ συνάντησε τη Ρεβέκκα στο πηγάδι την ώρα που αυτή αντλούσε νερό (Γεν. 24:11–16). Η Ραχήλ, η μελλοντική σύζυγος του Ιακώβ, έβοσκε τα πρόβατα του πατέρα της (Γεν. 29:6–9). Αυτά τα περιστατικά δείχνουν ότι τα κορίτσια συμμετείχαν στις καθημερινές εργασίες της οικογένειας μαζί με τους ενήλικες.
Πνευματική ανατροφή
Η γέννηση της Θεοτόκου (τμήμα εικόνας). 16ος αιώνας. Κρατικό Ιστορικό Αρχιτεκτονικό και Καλλιτεχνικό Μουσείο – Απόθεμα Βλαντίμιρ – Ζούζνταλ
Στο κορίτσι έβλεπαν πρωτίστως τη μελλοντική μητέρα. Σε μια εβραϊκή οικογένεια, η γυναίκα διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στην ανατροφή των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων και των εφήβων. Στο Βιβλίο του Τωβίτ, ο δίκαιος Τωβίτ θυμάται ότι η γιαγιά του, η Δεββώρα, τον δίδαξε πώς να διαχειρίζεται τα χρήματα (Τωβ. 1:6–8).
Από μικρή ηλικία, το κορίτσι εξοικειωνόταν με τις Γραφές μέσω της οικογενειακής προσευχής, της συμμετοχής σε θρησκευτικές γιορτές και του παραδείγματος των γονιών της. Ιδιαίτερη προσοχή έδιναν στη προστασία της αγνότητας και της σεμνότητας, καθώς η παρθενία είχε μεγάλη σημασία κατά τη σύναψη του γάμου, ενώ η απώλειά της θεωρούνταν ότι θίγει όχι μόνο την ίδια την κοπέλα, αλλά και ολόκληρη την οικογένεια.
Οι μικρές Εβραίες λάμβαναν μόρφωση;
Στο Αρχαίο Ισραήλ δεν υπήρχε εκπαιδευτικός θεσμός με τη σύγχρονη έννοια. Πριν από τη Βαβυλωνιακή Αιχμαλωσία, τα παιδιά εκπαιδεύονταν στο πλαίσιο της οικογένειας και της φυλής. Αργότερα εμφανίστηκαν σχολεία, όπου τα αγόρια μάθαιναν ανάγνωση, αριθμητική και τις βάσεις της Γραφής, όμως τα κορίτσια δεν γίνονταν δεκτά σε αυτά. Σε εύπορες οικογένειες, ορισμένα κορίτσια μπορούσαν να διδαχθούν στο σπίτι τα βασικά του αλφαβητισμού και του δικαίου, κάτι που τους επέτρεπε να ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα. Αν και πρέπει να αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη την ακρίβεια των σχετικών πληροφοριών, υπάρχουν αναφορές, για παράδειγμα, για μια εύπορη Εβραία, τη Μιβταχία (5ος αιώνας π.Χ.), η οποία ήταν τόσο ανεξάρτητη, ώστε συνήψε γαμήλιο συμβόλαιο με τον σύζυγό της, ασχολούνταν με το εμπόριο και ανέπτυσσε τη δική της επιχείρηση,
Ποια παιχνίδια έπαιζαν;
Τα κορίτσια δεν είχαν πολύ ελεύθερο χρόνο, ωστόσο το παιχνίδι είχε τη θέση του στη ζωή ενός παιδιού. Δεν χρησίμευε μόνο ως διασκέδαση, αλλά και ως σταδιακή προετοιμασία για τις υποχρεώσεις της ενήλικης ζωής. Παίζοντας με κούκλες, τα κορίτσια μάθαιναν να φροντίζουν ένα παιδί και ανέπτυσσαν το αίσθημα της μητρικής ευθύνης. Οι κούκλες κατασκευάζονταν από ξύλο, πηλό ή κόκαλα ζώων.
Δημοφιλές ήταν το παιχνίδι με τη μπάλα, που την κατασκεύαζαν από δέρμα και την γέμιζαν με μαλλί προβάτου. Τα παιδιά στέκονταν σε σειρά και την πετούσαν με τρόπο που να μην πέφτει. Όπως τα αγόρια, τα κορίτσια έπαιζαν κυνηγητό και επιτραπέζια παιχνίδια.
Η παντρειά: το τέλος της παιδικής ηλικίας
Η Ρεβέκκα στο πηγάδι. Τζατσίντο Τζιμινιάνι, 17ος αιώνας
Η παιδική ηλικία τελείωνε με την έλευση της πρώτης εμμηνόρροιας, συνήθως στην ηλικία των 10–12 ετών. Μετά από αυτό, προσπαθούσαν να παντρέψουν το κορίτσι. Οι μνηστήρες, κατά κανόνα, ήταν κάποια χρόνια μεγαλύτεροι. Ο γάμος θεωρούνταν υπόθεση ολόκληρης της οικογένειας και του γένους. Επιδιώκονταν να ενισχύσει τη θέση της οικογένειας και να εξασφαλίσει τη συνέχιση του γένους. Μπαίνοντας στο νέο της σπίτι, η νεαρή γυναίκα συνειδητοποιούσε ότι πλέον έπρεπε η ίδια να μεταδώσει στα παιδιά της όσα της είχαν διδάξει στη διάρκεια της παιδικής της ηλικίας.
***
Η διαμόρφωση της προσωπικότητας ενός κοριτσιού στο Αρχαίο Ισραήλ γινόταν μέσω της φυσικής ένταξής της στη ζωή της οικογένειας, του λαού, στην εργασία, στην προσευχή και στην εμβάθυνση στη θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση. Σκοπός αυτής της ανατροφής ήταν να αναδείξει έναν άνθρωπο, μια γυναίκα, ικανή να γίνει το σκεύος του Θείου σχεδίου και η Μητέρα του Μεσσία. Στην Υπεραγία Θεοτόκο βρήκε την εκπλήρωσή του ο συγκεκριμένος στόχος.

Πρόσωπα της Ιεράς Μονής των Σπηλαίων του Πσκωφ
Ιστορικά και κανονικά ερείσματα ενότητας της Ρωσικής Εκκλησίας
Λιτανεία προς τιμήν του Αγίου Ειρηνάρχου του Εγκλείστου 2019
Μητροπολίτης Ονούφριος μιλά για την πορεία της κανονικής Ορθοδοξίας στην Ουκρανία
